tis studiis aliena, tantum deflexa in pejus sensim consuetudo potest, quod refutare certe debemus, auctoritate et argumentis

io furoris multitudo insanorum hoc quoque nomine prava nostra natura, quod vitiis suis et cupiditatibus favet clauditque ocu

demptamque servaverunt. » Excæcat nimirum prava consuetudo animos, et quod passim fieri videmus defendere conantur quidam li

rium magnitudine et gloria contentio erat. Gymnasium autem dicebatur, quod nudi in eo plurimum decertarent, unde Gymnasii vo

Tertullian. cap VIII. de spectaculis. Nam Varro li. IV. dictos putat, quod pompa duceretur circum metas, et circum easdem eq

nctum Veneris templum exædificavit, turpitudini religionem obtendens, quod alio loco copiosius est explicandum. CAP. III.

aures nostræ peregrinari videantur, cum in eorum mentionem incidimus, quod sæpenumero contingat, necesse est. Nam theatri et

a dicebatur, quoniam ea sternebatur ad commoditatem pugnatium : Cavea quod locus cavus erat ab utraque parte in eam altitudi

ap. III. ait. « Vias enim vocant cardines baltheorum per ambitum, nam quod sequitur, et discrimina popularium per proclivium

sa autem baltheorum fronte januæ parvulæ erant, vomitoria inde dicta, quod ad accipiendam et reddendam multitudinem idoneæ e

ionysius ait. Porticus totum opus circumdabant ferme, tecto inæquali, quod columnis sustinebatur inferius, ita ut quasi tres

dit : « Ostia quot pro parte aperit stridentia Circus Excepto medium quod patet ad stadium. » Prope januas erant carcerea

nimirum sex erant (Cassiodorus septem fuisse ait, fortassis obelisco, quod erat in medio, inter metas annumerato) globis sum

us diis sacræ, ac nominatim Conso dei ara apud metas erat sub terra : quod consilia, cui ille præerat, tecta debeant esse. P

sium ministri vecti denuntiabant certamen instare, desultores vocati, quod in equos mira velocitate desilirent, aut de equo

tendebant recto cursu, atque ab oriente ad occasum, uti Isidorus ait, quod in Circum maximum convenire non satis poterat a s

pompæ duobus ducibus designatore atque haruspice non sine lictoribus, quod indicat Plautus prologo quodam. Sane quis locus h

xime probro damus quasi in similitudinem brutorum homine degenerante, quod in aliorum sensuum voluptatibus non contingit ; a

rere prorsus non possumus, ut quæ ex gustu, visu, audituque existunt, quod ventris et jecoris adipes incendio consumendi sig

laque. Neque referuntur tantum verbis, sed ipsis oculis subjiciuntur, quod multo majorem vim habet. Sales jocique adjiciuntu

t, tum externos scommatis dicteriisque quadam dicacitate impetebant ? quod rustici etiam in Italia imitati sunt, post messem

ate abstinentes nonnumquam alternis versibus fesceninis ex eo dictis, quod a Fescenina civitate Hetruriæ is mos ad cæteros d

, quæ vetus est dicta novæ comparatione ; ac ne permissum quidem diu, quod poetæ facitare cœperunt, ut obliquis dictis tacit

men veteris et novæ comœdiæ, Græcæ et Latinæ, utrique commune vitium, quod convitia in Deos impune jactabant dignos cultorib

onsulatibus functi patres, diis proximi atque augustissimi reges ; et quod nefarium esset auditu, gentis illa genitrix Marti

s stulta persuasione decepti ultione nulla, nullis in populo motibus, quod de Christiani populi moribus sublatum esse penitu

nes a festis populi Christiani et templis exterminari penitus debere, quod priusquam ex ipsorum persona et argumentis quæ tr

e conatus est, deorum festis comœdias non convenire, neque ludo agere quod honestum non sit. Atque ille quidem eas comœdias

itores revocet. Januæ curam non credamus cujus ne quid domi contingat quod dedecus afferat, sed probatæ fidei viro : filios

lib. secundo de civit. Dei cap. tertio decimo antiquos Romanos ridet, quod histriones notarent infamia ; iidem scenicis ludi

obscœnissima quæque actitarent, et est acerbissimum negare non posse, quod sit turpissimum confiteri. Scimus sæpe sanctissim

, et hos tamen contendemus divinis celebritatibus adhibere ? sed fac, quod numquam accidisse probabis, histriones severa ali

Tertullianus accusat in Apologia. c. quinto decimo. « Quid inquiens, quod imago Dei vestri ignominiosissimum caput et famos

iens, quod imago Dei vestri ignominiosissimum caput et famosum vestit quod corpus impurum, et ad istam artem effœminatione p

as, quibus divorum personæ cum decore atque honestate referri debent, quod eos facere non posse persuasum habeo, tum ob eoru

risus, plausus, clamores an id præstent per se quisque considerabit, quod si nequam et perditus haberetur, qui solus aut cu

sunt, ludos scenicos committere ubicumque vetantur, ita histrionibus ( quod Panormitanus in eam legem indicat) generi hominum

riam excitent ad obscœnarum modos, mutatis quamvis verbis, decantatæ, quod grave crimen est omni supplicio vindicandum. Sed

is, Christi natali, Paschæ atque Quinquagesimæ diebus committerentur, quod sanxit Valentinianus Cæsar anno salutis 425. Codi

sii, lib. XV. tit. V. De spectaculis, lege, Dominico, nimirum quinta, quod majori severitate Gratianus Valentinianus et Theo

ritudine, eximia actionum venustate et gratia inducuntur in theatrum, quod maximum est irritamentum libidinis et ad corrumpe

cura. Vincit officium linguæ tanti sceleris commemoratio, eo amplius quod hæc etiam turpitudo suos patronos habet, non quos

que ignoramus antiquis temporibus mulieres in scenam fuisse invectas, quod primus Phrynicus tragœdus fecisse traditur, ut mu

ibit : quoniam ex aspectu cogitatio sequitur ; neque fas est aspicere quod concupiscere non licet. Num in fornace incensa al

is potentior qui mentes quam qui corpora depascitur, eo calamitosius, quod qui comburuntur nihil sentiunt, alioqui non rider

nt, et est genus infortunii gravissimum, calamitatem putare delicias, quod Chrysostomus ipse copiosius disputat homilia octa

t pericula, sibique incolumitatem in tantis laqueis pollicentur ; aut quod verius puto vilem habent animam suam, eamque mino

o vilem habent animam suam, eamque minoris multo quam corpus faciunt, quod ut tueantur, majorem profecto cautionem adhibent.

d argumentum quoniam alio loco recurret, nunc prætermittendum est, et quod addunt copiosius explicandum, aut comœdias in uni

ctu ad præposteram atque nefariam libidinem spectatores solicitentur, quod flagitium diligentius cavendem disputant, non imm

ugustissimo Hispaniæ templo, et ejus exemplo in aliis tota provincia, quod horrescunt audire aures, de quibus rebus egerint,

e conjunctæ connubio histrioni unicuipiam ex eo infami comitatu, sive quod sæpius accidit stupri consuetudine cum aliquo dev

s corpore omnibus exitium afferunt, suisque artibus multos dementant, quod Circes faciebat herbis et cantibus, hoc est, arte

cimus superioribus annis, in quadam horum hominum societate a judice, quod ex ipsius ore auditum est, unam quampiam ex hoc g

ce, gestu, habitu repræsentabat. Insignem fœditatem, atque eo majorem quod magno populi plausu audiebantur, sæpeque spectato

ributo imposito (ea enim species obtenditur) unde inopes alantur, aut quod in alias publicas utilitates impendatur. Sit ergo

adibus utebantur, tanta certe ex eo opere populi gratia et plausu, ut quod neque triumphi de victis hostibus parti, neque re

us continentiæ et pudicitiæ, quibus nostra natio, adstringerentur. Ut quod in eas temporum fœce, et morum labe dubitatum est

dorus ait, theatra Lupanaria, vocabantur lib. XVIII. Etymol. cap LII. quod ad ima theatra in cellulis, fornicibusque prostit

re, nullumque reperiri conclave potest tam abditum atque obseratum in quod non felis et adulter penetrent, ut quidam alius p

calamitate familiæ dicere non attinet, res ipsa loquitur, eo amplius quod otio et desidiæ deditos ad laborem revocare si ve

ur. Fœminæ pudore posito, domusque cura spreta avidissime concurrent, quod scimus hoc tempore factitari, sæpeque ante meridi

est pudicæ fœminæ se limine continere nisi res necessaria compellat, quod fabulæ commento Phidias statuarius adumbravit cum

mbravit cum Junonem conjugii præsidem testudini insidientem depinxit, quod animal lente movetur, et voce caret, cum contra S

loco natos ad scenicas artes seducent lucri aviditate et vectigalis, quod pendere debent necessitate compulsi. Labor omnia.

ent variis artibus, pretium pro loci commoditate augentes sediliaque, quod jam faciunt, nova mercede locantes, aliisque arti

is excitata memoria turpitudinis quam aperta commemoratio, eo amplius quod ex insidiis illatum vulnus difficilius vitatur. S

am grave supplicium innocentibus imponeretur aut leviter peccantibus. quod si artis sordes et ludibrium notari quis putat, c

ram sententiam, quæ aliorum communis est, refellit dupliciter. Primum quod ea l. ff. de iis qui notantur infamia multi numer

ensis, cui ipse Cyprianus præerat, et quo eum transferri mandat. Ergo quod sæpe dixi, histrio obscœna agens, ut infamis et c

mperabant, quos nemo, ut arbitror, excusare velit, eo perniciosiores, quod si secus agerent, adjutores facile obscœnitate ve

que dubium est magnam parere voluptatem ; qui enim numeris constamus, quod arteriæ pulsus et alia multa, fœtus formatio in u

tur, sed etiam feri, agrestesque mores emolliuntur quasi igne ferrum, quod Polybius lib. quarto declarat. Arcades, quæ gens

musicæ vi sedata minorem dæmoni potestatem fuisse ad Saulem vexandum, quod magni auctores existimaverunt. Quod si tantopere

compellitc remissione modorum et oblectatione nimia querulus dictus, quod querelis, ut arbitror, inter amantes serviret, eo

iam revocantur, quæ certissima morum pernicies est, eo gravius malum, quod ex theatris in plateas et domos singulas rapiuntu

tum et sanctum divini numinis laudes, atque heroum celeberrima facta, quod suo tempore factitatum in Palæstina Hieronymus te

ibus, quæ pestis certissima est, pravitatem insinuantes, eo potentius quod diis auctoribus, quibus sæpe turpitudines tribueb

asi cælesti magisterio, uti Augustinus ait lib. I. Confess. cap. XVI. quod fabulis actitatis vehementius multo contigat nece

ebræ discussæ fugatæque toto orbe sunt. Postremum testimoniorum caput quod a turpitudine petitur, non minus ad nos pertinet,

os pertinet, nec minus quam veteres illi obstringimur, eo etiam magis quod Christiana professio majorem exigit morum sanctit

sanctitatem. Primus Tertullianus in Apolog. cap. XV. gentes accusat, quod in fabulis deos omni turpitudine fædarent his ver

ua republica poetas, ac nominatim Homerum exturbandos censuisse, nisi quod diis ea affingerent flagitia, quæ sive vera sive

d corrumpendos animos vitanda sapientibus, et cavenda sunt totaliter, quod ad celebrandos deorum honores inventa memorantur.

crilegas superstitiones majestas divina violatur. Dubium enim non est quod lædunt Deum, utpote idolis consecrata, colitur na

procul dubio colere noscuntur. » Unde animadvertere debes Christiane, quod circum numina immunda possideant : quapropter ali

am si ad deorum templa concurrens, impia se superstitione polluisset, quod subit animum admirari, quoniam Isidori ætate susc

fusis plena sunt. Quod enim turpe factum non ostenditur in theatris ! quod autem verbum impudens non proferunt qui risum mov

proferunt qui risum movent scurræ et histriones ? Qui autem ex vitio quod in se est delectationem aliquam perceperunt, evid

. Vano enim studio numquam emendum est otium. Neque enim qui sapit id quod est incundum ei, quod est melius, prætulerit. At

quam emendum est otium. Neque enim qui sapit id quod est incundum ei, quod est melius, prætulerit. At non omnes, inquit, phi

hæc omnibus Christianis sunt : neque excuses per exaggerationem dici, quod toties et tanta verborum asserveratione ab omnibu

pis, spectaculis et operibus ejus », nimirum explicatione facta ejus, quod pomparum nomine intelligebant, sic Salvianus refe

» Et cap. XVII. « Hoc igitur modo, inquit, etiam a theatro separamur, quod est privatum consistorium impudicitiæ, ubi nihil

quod est privatum consistorium impudicitiæ, ubi nihil probatur, quam quod alibi non probatur. Ita summa gratia ejus de spur

ectaculi non minus pœnitenda contagia. In theatris quoque conspicies, quod tibi et dolori sit et pudori. Cothurnus est tragi

nem veritatis actione replicatur, ne seculis transeuntibus exolescat, quod aliquando commissum est. Admonetur omnis omni æta

liquando commissum est. Admonetur omnis omni ætas auditu, fieri posse quod aliquando factum est. Numquam ævi senio delicta m

stuum fœditates ? quæ quanti sint criminis vel hinc intelligi potest, quod et relationem sui interdicunt. Nonnulla quippe et

m illarum nobilium defixos habent oculos, qua fronte poterunt dicere, quod eas non viderint ad concupiscendum ? ubi verba qu

ere licet, gravissima comodad hos ludos conciliare, eo periculosiora, quod sensim immutari mores et pejores fieri non sentim

refert lib. II. de civit. Dei cap. XIII. Nunc vide quam sit indignum, quod nulli licebat civi Romano histrionem agere, ejusq

cavit Caius Caligula, nimirum reip. pestis, morum pestem cortissimam, quod Dion Cassius refert lib. hist. LVII. et LIX. Tale

us ad ea spectacula confluere, plerosque etiam ex sacrato ordine, et ( quod pudet dicere) monachos severiorem vitam professos

icitas artes et aperta vitia ab Epiphanio poni. Illud fortasse moveat quod proximis verbis mercatores cæteris annumerat dice

nt omnem mercaturam esse a Christianis hominius repudiandam. Et certe quod Tertullian. lib. de pudicitia c. IX. publicanos n

rorum 4. Reg. c. 23. ver. 7. destruxit quoque ædiculas effœminatorum, quod deinceps copiosius est explicandum. Sic credam pr

s Pantomimos sustulit, et est eo quoque nomine vitii turpitudo prava, quod a suis auctoribus repudiatur, cum ex contrario vi

sque petulantia atque lascivia pervertit, eo graviori certe periculo, quod difficilius cavetur. Et notum est quod Plutarchus

t, eo graviori certe periculo, quod difficilius cavetur. Et notum est quod Plutarchus de Solone refert in ejus vita. Audita

e carere eam artem ad corrumpendos populi mores maxime proclivem. Nam quod ab adversariis opponitur fœminæ ornatæ et comptæ

ropterea ab eo ornatu parari in noxiam cupiditatem manifeste lapsuro, quod addit Sylvester, verbo ornatus ad finem § IV. Erg

pectatores vix unquam crimine liberos esse, manifesti periculi rei in quod se objiciunt inflammandi cupiditatem venereæ volu

onymus ait, et ut hac ex parte sit liber, ex alia crimen non evadere, quod scandalum dicitur, aliis suo exemplo ad periculum

dalum dicitur, aliis suo exemplo ad periculum et peccatum pertractis, quod in viros graves auctoritate et professione maxime

nam neque sperabam nostra disputatione malum convelli penitus posse, quod , ut video, altas radices egit multis viris princi

us amoveantur, et placet nihilominus eam oblectationem populis dare ; quod vis et æquitas postulare videtur, impetrare certe

raros probabilis oblectat intentio, et ad illud potius turba ducitur, quod ad curarum remissionem constat inventum. Nam quid

o hactenus vituperatam, certe a paucissimis ? Et est omnino difficile quod ratione omni vacat, id ad certam normam disputati

Hussitas Catholicam Ecclesiam inter alia eo nomine acriter accusare, quod publica lupanaria per urbes et oppida toleraret.

peci. legi. capitale fuisse ait, in eo populo corpore quæstum facere, quod si a sanctitatem ejus nationis legislator pertine

protulit Genes. cap. 15. vers. 18. lib. I. Esdræ cap. 4. vers. 20. et quod in una civitate fit, si diligentia adsit, quo min

fieri possit, ego sane videre non possum. Illud magis movere possit, quod Thamar veste meretricia sumpta cum socero Juda co

licentiam fuisse, ubi permixtæ aliæ gentes erant, mirum non est. Nam quod ab aliis opponitur duas meretrices 3. Reg. 3. de

ica non concipiunt matrice affecta, ex promiscua et frequenti venere, quod si id non placet, vitio hominum et temporum conti

non placet, vitio hominum et temporum contigisse dicemus, quemadmodum quod 2. Machabæorum 7. et ex Evangeliis colligitur, mu

finibus. Metu suppliciorum, et diligentia principum cohibetur maxime, quod in conjunctis civitatibus in eadem provincia vidi

ia, præsertim cum Judæi aliæque nationes sine illis vitam transigant, quod Espencæus prior de continentia sacerdotum sensit.

« Poterit, inquit, virgo fœlicior haberi, at vidua laboriosior ; illa quod bonum semper habuit, ista quod bonum sibi invenit

or haberi, at vidua laboriosior ; illa quod bonum semper habuit, ista quod bonum sibi invenit, in illa gratia, in ista virtu

sculi proponantur ad earum libidinem satiandam, argumento certissimo, quod remedium libidinis esse creditur labem potius cer

sacerdotes turpitudini favrent ; unde ad eos emolumentum promanabat, quod nostro etiam tempore servatur, (uti Abulensis ad

, GREC ; nam ait naturam eos dedecore afficere) vectigal redigeretur, quod posteriori tempore Græca voce Chrysargyrum dictum

Deo exosum, ipsis barbaris indignum, nedum Christianissimo imperio ; quod usque ad ipsum (nempe Anastasium) qua causa dicer

omum eam triplo, auto quadruplo etiam amplius quam valeat, conducat : quod lucrum in sumptus publicos civitatibus impendatur

bus, præmio etiam agasonibus proposito ut illas conquirant, et vehant quod commercii genus impune exerceri scimus advectis f

us quam omnino facerent, peccare compelluntur ; mutuas pecunias dent, quod libenter illi faciunt, ut ære alieno gravatæ, ut

ulis et auribus penitus amovere. Sed quoniam exigua spes est facturos quod oportet, inepta persuasione et veteri consuetudin

XVIII. cum Audas Episcopus apud Persas templum ea cause Pyræum dictum quod in eo coleretur ignis, evertisset ; laudat quod m

a cause Pyræum dictum quod in eo coleretur ignis, evertisset ; laudat quod maluerit mortem sustinere, templaque Christiana d

ana dirui, ne illud, uti jubebatur, denuo instauraret ; accusat tamen quod templum temere evertisset, Pauli Apostoli exemplo

illicito secernatur. Optima videri possit, ut ex conditione peccati, quod alter est commissurus, cum quo commercium est, di

ut ne clericus quidem domos illis locantes anathemate involui putet, quod alioqui sancitum est c. I. de usuris lib VI. ergo

umve, domumve locari fœneratori, ubi ea arte est penitus interdictum, quod in Hispania certe contingit, tantumdem sentiendum

forsitan ubi Judæi aut aliæ gentes impune cum Christianis versantur, quod fieri posse docet S. Tho. XXII.h q. X. ar. XI. et

missioni reipub. concedere, quam licitam esse hac disputatione damus, quod in aliis peccatis non contingit, ubi nulla permis

V. de lingua Latina. Iidem diis inferis instituti erant, tum ea causa quod mortuorum animas iis propitiari persuasum habeban

erat teste Tertulliano. Mactare quidem immolareque servos in funere, quod olim fiebat, ab antiquissimo tempore sublatum est

spania est sublatus, aut ex intervallo repetitus est in nostra gente, quod ex spectaculo imprimis sit dedita. Et sunt in His

am integra omnium agitatorum incolumitate certe levem. Sed interest : quod in venatione veteri damnati gladiatores plerumque

itus et quasi vomitoria, per quos bestia penetrare non potest. Itaque quod quidam pereunt, videri possit non magistratuum cu

, unde mortes hominum et animarum pericula sæpe proveniunt, vetatur ; quod an in taurorum agitatione omni ex parte conveniat

fideles sunt, « Placuit eos quamdiu agitant a communione separari », quod repetitur adjunctis theatris Concilio Arelat. II.

m infirmo medicus, cum stulto et amente vir prudens comparantur. Quid quod Romanorum tempore, non modo damnati, quod frequen

r prudens comparantur. Quid quod Romanorum tempore, non modo damnati, quod frequentius fiebat, sed etiam voluntarii, ut vire

ut vires et dexteritatem ostentarent, ad bestiarum pugnam prodibant, quod non minus vitiosum erat, neque minus vituperat Cy

d non minus vitiosum erat, neque minus vituperat Cyprianus epist. II. quod talia committerentur spectacula. « Quid, inquiens

em, occidi jubebatur, nam si monitus erat dominus periculum imminere, quod bos cornupeta esset, si non cavisset ipse etiam i

consecratus sit, rei gestæ imagine pictura in loco publico expressa, quod mihi amentiæ civium trophæum potius erectum, monu

m semper ferme contingat, ludi conditio ex eo merito judicabitur. Nam quod ex eo spectaculo multa delicta promanant, fastus

inum interitus consequatur, is ludus in rebus illicitis haberi debet, quod satis confirmant argumenta priori loco posita, lu

eritus committitur, illicitum esse, atque de republica amovendum. Nam quod opponunt quidam viri reipublicæ amatores (sic vid

sublato, et eam agitationem belli meditationem quandam esse ; dicimus quod a magnis ducibus affirmatum inaudiebam obesse pot

ges, ii ad suam oblectationem convertere poterunt alienam pravitatem, quod ex Antonino colligitur II. p. tit. III. c. 7. §.

ditas populo placendi scimus omnes : et est miserum negare non posse, quod pudet confiteri, quæ magna est nostri ordinis cal

teri, quæ magna est nostri ordinis calamitas, nihil esse tam absonum, quod a Theologo aliquo non defendatur. Nam voce præcon

Pontificatus nostri anno II. Hactenus Pii Pontificis diploma, in quo quod superius est dictum indicatur, illicita per se es

ssimus in Christo filius noster Philippus Hispaniarum rex Catholicus, quod licet Pius Papa V. prædecessor noster periculis f

n obstantibus quibuscumque : proviso tamen per eos ad quos spectabit, quod ex inde alicujus mors, quoad fieri poterit, sequi

m relinquitur, censuræ tantum removentur superiori diplomate sancitæ, quod ad laicos quidem spectant, et ex militari ordine

ostolicam benedictionem. Nuper siquidem ad nostram notitiam pervenit, quod alias postquam fœlicis recordationis Pius Papa V.

ibusvis aliis communiter aut divisim ab Apostolica sit sede indultum, quod interdici, suspendi, vel excommunicari non possin

ecessoris litteris expressas graves quidem et timendas, nondum tamen ( quod sane optandum fuerat) præfatos congressus et spec

as excommunicationis, præsertim et anathematis salutaris esse debere, quod eo consilio adhibendæ sunt, ut omnes illarum timo

es muneris et vocationis suæ eam utriusque rationem habeant, ut nihil quod a propria dignitate, et a sua cæterorumque salute

ntiam hoc tempore adhiberi, ne cujusquam mors in agitatione sequatur, quod præcepit Pontifex, quam ante quinquaginta annos f

turpitudine omni longe alias voluptates quærerent, alia spectacula : quod Tertullianus eleganter explicat extrema disputati

ossumus vivere sine voluptate, qui mori cum voluptate debebimus ? Nam quod est aliud votum nostrum, quam quod et Apostoli, e

mori cum voluptate debebimus ? Nam quod est aliud votum nostrum, quam quod et Apostoli, exire de sæculo, et recipi apud domi

conscientia integra, quam vita sufficiens, quam mortis timor nullus, quod calcas deos nationum, quod dæmonia expellis, quod

vita sufficiens, quam mortis timor nullus, quod calcas deos nationum, quod dæmonia expellis, quod medicinas facis, quod reve

ortis timor nullus, quod calcas deos nationum, quod dæmonia expellis, quod medicinas facis, quod revelationes petis, quod De

od calcas deos nationum, quod dæmonia expellis, quod medicinas facis, quod revelationes petis, quod Deo vivis ? Hæ voluptate

quod dæmonia expellis, quod medicinas facis, quod revelationes petis, quod Deo vivis ? Hæ voluptates, hæc spectacula Christi

proposito contendere, præmio designato illi qui primus collimaverit : quod in aliis nationibus fieri scimus publico commodo,

ri ad oblectandum populum poterunt : tantum a turpitudine et sævitia, quod decet Chhristianos mores, abstineatur : Nihil obs

itia, quod decet Chhristianos mores, abstineatur : Nihil obscœnum sit quod libidinis æstum proritet, nihil crudele quod a Ch

tur : Nihil obscœnum sit quod libidinis æstum proritet, nihil crudele quod a Christiana pietate abhorreat. Sed novi pravorum

quæ hoc tempore maxime ventilari debet, est de eo fomento libidinis, quod ex gestibus et spectaculis publice exhibetur, et

utam evertunt, atque in omne genus vitiorum dant præcipitem. Unde est quod Plato, a voluptate etiam excelsi animi homines re

umque. Neque referuntur tantum verbis, sed ipsis subjiciuntur oculis, quod multo majorem vim habet. Sales jocique adhibentur

quasi in sentina volutati. Id autem, an vitandum sit necne, mirum est quod in controversiam apud Christianos vocetur. Vetus

d enim relinquerent ab Ethnicis in Deorum suorum honorem institutum ; quod non accommodarent Christianis sacris, etiam sceni

n immerito August. lib. 2. de civitate Dei, veteres Romanos sugillat, quod iisdem histrionibus quos notabant infamia, Deos s

striones Templis prohibuerint, quasi Deorum cultui non convenientes ; quod Tacitus lib. 14. his verbis testatur ; « Quanquam

issima quæque actitare. « Acerbissimum est, inquit, negare non posse, quod sit turpissimum confiteri. Scimus sæpe sanctissim

ludibria religionis a sanctissimis templis esse exterminandos ; nisi quod nimis jejune loquitur, dum id non audet affirmare

nibus turpibus Divorum res gestas referri ». Itaque merito detestatur quod se scire dicit, a judice in quadam histrionum soc

et habitu repræsentabat. « Insignem ait, fœditatem, atque eo majorem, quod magno populi plausu audiebantur, sæpeque spectato

itur id a majestate religionis alienissimum esse, et sacro Ministerio quod Deus instituit ut per illud fides nostra ædificet

paratu, concurrentibus ex tota Gallia spectatoribus, ad sacrum illud, quod in festo corporis Christi, Andegavi magna solemni

r. Quid vero possit apud homines inveterata consuetudo, ex eo liquet, quod etiamsi Pontif. Romanus Innocentius III. id prohi

profanatio adhuc inter nos obtinuerit, ut in locis sacristalia fiant, quod maxime in dubium vocatur, et in quo ubique peccat

esse possunt ; saltem non possunt non esse manifesti periculi rei in quod se conjiciunt, inflammandi cupiditatem venereæ vo

non moveatur, quales pauci admodum reperiuntur is considerare debet, quod bene Hieronymus monuit « ferrea ingenia igne luxu

a notaverint histriones, præjudicarunt eorum artem honestam non esse, quod si verum sit, quo loco possunt haberi Christiani,

nsinuantes. Hæc etsi inter se differant habent tamen aliquid commune, quod in omnibus postremum illud de turpitudine immisce

s et atheismus surrepat. Secundum autem non minus nos afficere debet, quod tales ludi originem habuerunt ab Idololatria et S

umanos ludos confictum est, irasci ac vindicare debuerunt. » Hinc est quod adolescens ille apud Terentium in Eunucho, sic se

tis abstineatis. » Salvianus itidem, de provid. « Dubium enim non est quod lædunt Deum, utpote Idolis consecratæ superstitio

unc locum habet, merito etiam hoc argumento Christiani moveri debent, quod ea quæ tam impia habuerunt principia, imitari, et

ri, etsi mutatis quibusdam, Christianis non liceat. Sed tertium caput quod sequitur, omnem præscindit defensionem, quia quæ

fusis plena sunt. Quod enim turpe factum non ostenditur in Theatris ! quod autem verbum impudens non proferunt qui risum mov

arium Veneris est. » Et cap. 17. « Hoc modo etiam a Theatro separamus quod est privatum consistorium impudicitiæ, ubi nihil

quod est privatum consistorium impudicitiæ, ubi nihil probatur, quam quod alibi non probatur. Ita summa gratia ejus de spur

in scenam erubescant. » Cyprianus Epist. 2. « In theatris conspicies quod tibi dolori sit et pudori ; Cothurnus est tragicu

nem veritatis actione replicatur, ne seculis transeuntibus exolescat, quod aliquando commissum est. Admonetur omnis ætas aud

uod aliquando commissum est. Admonetur omnis ætas auditu, fieri posse quod factum est. nunquam ævi senio delicta moriuntur,

hæc omnia reperiuntur : Ergo ab his fideles abstinere debent. Accedit quod legibus civilibus et sanctionibus Ecclesiasticis

6. cap. 5. uxori libellum repudii dedit, nullam aliam ob causam, quam quod se ignorante, ludos spectare ausa fuisset. Consta

probat omnes scortationes et adulteria, et petulantiam, et c. » Quid, quod populi quidam aut Reipub. bene moratæ priusquam d

us extorquent, otia stabiliunt, infinita prope delicta inseminant, et quod valde deflendum, cultum divinam imminunt. Addimus

et exercitii gtratia, adolescentes aliquos producere, qui argumentum, quod bonis moribus conveniat, arte aliqua elaboratum,

o furoris multitudo insanorum. hoc quoque nomine prava nostra natura, quod vitiis suis et cupiditatibus favet : neque facile

tandum, ut hæc natio perditorum hominum a templis penitus exturbetur. quod Romanorum tempore fuisse aliquando factum, Tacitu

quos divinis cultus honestatur ? cur a sacris ordinibus repellantur, quod ecclesiasticæ leges sanciunt, quorum opera dies f

lis non in turpibus argumentis versari, sed sacras historias referre. quod utinam verum esset, et non potius ad movendum pop

sum, obscœnissima quæque actitarent. Et est acerbum negare non posse, quod sit turpe confiteri. Scimus sæpe in sanctissimis

: et hos tamen contendemus divinis celebritatibus adhibere ? Sed fac, quod nonquam accidisse probabis, histriones severa ali

hritudine, eximia actionum venustate et gratia inducuntur in theatrum quod maximum est incitamentum libidinis, et ad corrump

cura : usque eo ut in templa etiam turpes has mulierculas inducant : quod his annis non semel factitatum est, neque uno loc

quod his annis non semel factitatum est, neque uno loco in Hispania, quod horrescunt audire aures. de quibus rebus egerint,

ane non video. Vincit officium linguæ periculi magnitudo : eo amplius quod hæc etiam turpitudo suos patronos habet, non quos

omœdias in universum abdicandas, aut mulieres inducendas in theatrum. quod majus periculum immineat si pueri substituantur i

iis etiam viris aliqua probitatis et modestiæ laude conspicuis. Mitto quod fœminæ scenicæ, quæ histriones consectantur et ad

cæ, quæ histriones consectantur et adjuvant, forma sunt venali : sive quod tot viris procacibus et otiosis circumseptæ, mira

m aut theatrum, quamvis lucri parte locatam under inopes alantur, aut quod in alias publicas utilitates impendatur : ea enim

heros contemnent, fœminæ viros et familiam præ cupiditate spectandi : quod scimus hoc etiam tempore ex parte contingere. Præ

etiam in utramque partem probandi et improbandi theatra argumenti. ut quod in ea temporum fæce et morum labe dubitatum est,

us amoveantur, et placet nihilominus eam oblectationem populis dare : quod jus et æquitas postulare videtur, impetrare certe

um Telephum et Peleum agemus in scena, ex animo dolere censeamur. Nam quod crimen huic judicio prætexitur ? quid habent accu

um, facta latrocinia, trucidatos homines, seditiones excitatas. Verum quod bene feliciterque eveniat, non mores nostri, sed

ssimi. Quæ est autem indignitas cæcos de coloribus judicare velle, et quod publico loco, patente theatro, in solis hujus luc

bus apud timidas mulierculas auctoritatem sibi confecerunt : quid est quod ego, homo infantissimus hac in causa sperare poss

s, ut sexcentos tragœdiarum scriptores in capitis discrimen adducant, quod Poeticæ facultatis nobilissimam partem exercuerin

tragœdiarum argumentis, tanquam in speculo quilibet se intueatur, et quod spinosioribus conclusiunculis philosophi, quod in

libet se intueatur, et quod spinosioribus conclusiunculis philosophi, quod inanibus verborum phaleris oratores, quod frigida

conclusiunculis philosophi, quod inanibus verborum phaleris oratores, quod frigida narratione historici vix ab hominibus ext

lam, fontem sanctitatis ! o pretiosam artem et cujuis præferendam quæ quod est in Rep. maxime expetendum, civitates ipsas, i

m mortis necessitatem denunciant ; nos facimus. Hoc tantum differimus quod illi in templis, nos in theatris ; illi inter sac

non vidit invitus ? Discedunt corpora, figitur animus in theatro, et, quod unum superest, jucunda spectaculi recordatione vo

es nescio quas tanquam importuna vespa adhærescas. Id nimirum objicis quod ad ravim usque declamitare soles, obscœnitate fab

æ nostræ in omni flagitiorum obscœnitate effusæ, ut in Rep. nihil sit quod prius medicam Censoris manum postulet ? Si tu in

imis per se operibus admirabilem gratiam et venustatem adjicerent, et quod aiunt, tabulas bene pictas in bono lumine colloca

e pugnantium. Quid de Aristotele dicam, qui illi sapientiæ certamini, quod philosophum decebat, leges præscripsit ? Quid de

est Pop. Rom. hoc est gravitatis ipsius, de arte ludicra testimonium, quod Roscium tanto in pretio habuerit, ut quoties lude

habuerit, ut quoties luderet, mille ei denarios diurnos assignaret ? quod Æsopus ejus æqualis post illam centenariam patina

ophorum omnium sua gravitate et constantia indignum esse non putavit, quod superstitiosi nescio qui, ut Catonianam simulent

vituperatione dignum, nihil bonis artibus legibusque contrarium esse, quod tertium proposueram, verum etiam commodi utilitat

, alio derivanda. Quo quidem invento narrant historiæ Arcadas veteres quod essent natura ferociores, uti instituisse : iisqu

ita me gravi et hostili obtutu postulabat ad devorandum. Dicam tamen quod omnes sentiunt, neque oculos illos tuos, licet re

ta, tam diversa fieri actionum genera, ut multos esse possis credere, quod barbarus ille apud lucianum jurabat ? Atque hoc p

asse. Quo in opere quid aliud, per Deum immort. efficere potuit, quam quod nunc agimus, actione quæ tota histrionum est, omn

Reip. salutem multa ; quibus si quid in ea mancum et imperfectum est, quod in rebus humanis evenire solet, tegere oportuerat

tuerat ; non res levissimas in crimen vocare, et diem civitati dicere quod fractum curis animum honestissima nonnunquam volu

 ; et pictores quædam in tabulis de industria negligunt, quo magis id quod præcipue spectari volunt emineat : quid est causæ

ob male curatam reduviam in discrimen vocetur ? Atque quid sit illud quod tantopere adversariis nostris displicet jamdiu ap

ntopere adversariis nostris displicet jamdiu apud me disquiro solus : quod certe ita tenue est, ut aciem meam fugiat, si qui

i querela. « Quod spectaculum sine idolo, quis ludus sine sacrificie, quod certamen non consecratum mortuo ? » Itaque cum id

iarum turbinibus et tempestate jactatis. Non petimus ali in Prytaneo, quod non melius de humano genere meritus Socrates, fla

icturi sunt, cum omni diligentia et accuratione perpendatis. Atque id quod alia in causa vehementer reformidarem, mihi hoc l

suam omnibus patefecit. Arguant fortasse juvenes isti Rhetorum filii quod in aliqua orationis parte non satis ex decoro imp

on diu in agris et rusticorum magalibus morata est illa licentia, sed quod in torcularibus casus invenerat, id in urbibus in

s Immortalis ut aculeum illum aut nunquam sensissent Græci, aut primo quod inflixit vulnere extraxissent ! Utinam non Eupoli

ue gerere velit, reperiri neminem : cum e diverso morum turpitudinem, quod portenti genus longe perniciosius est, spectatam

jus imaginem plurimi homines in vita sua deformare non dubitent. Quid quod in his ipsis theatris aurium sensus, quanquam heb

loralium meretricibus nemo reclamavit. Nisi forte id in laude ponimus quod semel præsente Catone Pop. Rom. ab illo propudios

timuerunt. Atque hæc contra oculorum sensum pro auribus non disputo, quod existimem nullum castitati vulnus a verbis versib

mitem, alitur voluptate, tegitur recordatione, augetur consuetudine ; quod incendium, Judices, quam morum perniciem, quam fa

s excusatio ? quandiu rancidam cantilenam plani isti nobis occinent ? quod semper pollicentur, quod millies jam factum putav

cidam cantilenam plani isti nobis occinent ? quod semper pollicentur, quod millies jam factum putavimus, ne semel quidem fie

ndi defensio, nego solos in culpa esse histriones, qui id non faciant quod facere, nolunt : sed vos etiam aliquantum illa as

antum illa aspergi macula qui tamdiu speraveritis id eos facere velle quod omnino non possunt. Nam ut illæ quondam simiæ in

tudo vitæ pateretur, theatris sua flagitia probaturas. Eodem refertur quod apud Romanos, quorum historia quam Græcorum nobis

mo obscenum a scena dictum est : quare turpe inquit, id obscenum est, quod nisi in scena palam dici non debet. Hispalensis a

igens latinitatis indagator idem Theatrum et Prostibulum esse ait, eo quod post ludes exactos ibi meretrices prosternerentur

ium, quos genios locus habere potuit præter histriones ? si tragœdiæ, quod idem scriptis affirmare non veretur, sunt « scele

abernas meritorias locupletant ; adveniunt mendici, exeunt inopes, et quod est novum philosophiæ genus, se ipsis suaque satu

aut artem scenicam ab actione tollitis ? Quod si aliud quidpiam quam quod ex tragicis comicisque rebus edisci potest scire

num ? hæc cum pro certis compertisque habeantur, quis ferat si dixero quod mihi mens suggerit, quod ratio vehementer suadet,

compertisque habeantur, quis ferat si dixero quod mihi mens suggerit, quod ratio vehementer suadet, quod causa pene extorque

erat si dixero quod mihi mens suggerit, quod ratio vehementer suadet, quod causa pene extorquet, alienam esse omnino ab orat

perunt. Itaque per me licet, Ciceronem totum refinxerint ? solum enim quod ab Hortensio mutuum acceperant, id Ciceroni reddi

it ; illa scientiæ perfectio a rege fori Hortensio dimanavit. Denique quod Tullius Roscio, id Roscius debet Hortensio. Dicet

tris ludionibus totam Demosthenis gloriam attribuere : illud ingenium quod victor apud Chæroneam Philippus exhorruit, a mimi

sphæristeriorum Rolandum aut Sylviam. Quare ante omnia scire te volo, quod invitissimus iterum audies, a Quintiliano pluris

, sed « diligens aliquis ac peritus, qui non solum lectione format », quod erat Comœdo munus injunctum, « verum etiam edisce

tum et habitum verum etiam « memoriam », interiorem animi facultatem, quod nunquam Comœdo traditum est, « exerceat ». Hoc es

dis immoratur ! o necessariam disciplinam, quam ad id Fabius adhibet, quod audiendis mulieribus, si Tullio fides, majori cum

m præsidium, et admirabili Dei providentia hominibus concessum munus, quod si puero desit, potest a nutrice laudabiliter exp

r, etsi duo hæc in quibusdam differant, ubi hoc habet epistolæ author quod ego non attigi, et alia ille ratione loquitur, qu

cui simile nihil meo inscripto præstiterim in quo nequicquam dixerim quod tuam nominatim celsitudinem ullatenus spectare po

de tantum ita habeam, nonnulla Ritualia aliquarum Diœceseum. Non est quod negem, quin, si semel epistola meo cum scripto co

utram in partem asserebam testimonium satis compertum ; imprimis vero quod ex Divo Carlo petebam, cujus in authoritate, peri

. Hoc attentionis et recognitionis vitio contigit, ut meo in scripto, quod palam edere mihi nunquam fuit in animo, Comœdia c

affertur, leve esse prorsus ac frivolum ; stabile vero et inconcussum quod e contrario tenet Ecclesia, cum nimirum iis, quos

ne, vel esse possit schola, informandis moribus idonea. THEATRUM, quod ad exhibendos homines hominibus, quasi speculum q

civibus invicem Magistratus debeant ? Est-ne aliquod virtutis genus, quod non suadeat ? Non-ne patientiam in adversis, mode

el notare non dignatur Philosophia, quæ in moribus nihil arguit, nisi quod affine culpæ sit : sed Theatri Schola ulteriùs pr

culpæ sit : sed Theatri Schola ulteriùs progreditur. Nihil dissimulat quod sit quoquo modo animadversione dignum ; neque id

i, credo, ex scatebra tam lutulenta quid possit salubritatis accipi ? quod ex ipsis accipitur venenorum succis, qui contra m

tur medicina, ipsumque potionis medicatæ nomen dissimulandum est, ne, quod prodest, abhorreamus. Tu nos doces pugnaciter ; &

longum iter per præcepta ; breve & efficax per exempla . Nimirum quod ab homine factum esse legimus, id continuò posse

ambigitis, dicite quodnam exemplorum genus altera legentibus offerat, quod non possit alterum spectantibus exhibere ? Exempl

æ sim accusandus, qui dubitanter illud videar in quæstionem adducere, quod non solùm patet ex Theatri natura, sed etiam quod

uæstionem adducere, quod non solùm patet ex Theatri natura, sed etiam quod ipsà Philosophiâ judice, & Historiâ teste com

plausu excipi viderint. Utrùm id assequantur juventutis moderatores, quod tanta contentione & animi & corporis cons

o datur spectaculum haudita pridem inventum, & omnino singulare ; quod quidem ex multis conflatum spectaculis meritò dix

multis conflatum spectaculis meritò dixerimus unum & multiplex ; quod ex Tragœdia Græca natum, vix aliquid maternum ret

iorum jactatione, in agili vel concinnâ libratione corporis nihil est quod reprehendas, si protervum sit nihil, & indeco

& pulchræ laudis æmulationem accendere ? Id quærendum esse negas, quod nemo nisi surdus, vel stupidus, auribus & ani

e. Censeo itaque, & mecum sentias oportet, illud quoque Theatrum, quod recitando dramati Musico addictum est, fieri poss

uâ possit esse : omnes exploraverunt, quid ipsâ re sit ; & ex eo, quod est, ipsum æstimaverunt. Nos inquiramus idem part

avum ingenio proclives. Atque illud in Theatro adverti maximè potest, quod naturâ suâ cum possit esse Schola virtuti peridon

Republica Poëtæ nomen gerere, quoniam id Poëseos genus profiterentur, quod esset naturâ suâ fertile & frugiferum. Putave

, singulas Dramatum species mecum animo percurrite. Nihil equidem est quod in Tragœdia Atticam gravitatem sententiarum &

illorum blanditias non admitteret tua in carminibus magniloquentia : quod nisi effet, quàm violentis scenam ignibus inflamm

& myrteta volitans, omnia gemitibus personuit. Cornelius denique, quod magis arduum, magnisque casibus obnoxium est, alt

quæsierat plausum, & vel ab invitis extorserat. Racinius contra, quod magis pronum est, magisque tutum, rariùs assurgen

us institutio, dum ad bonos mores erudias. Quid si autem, (dicam enim quod non spectavi quidem, sed de te sæpius inaudivi) Q

vitate bene morata nullum cujusvis generis spectaculum dari oportere, quod non sit bene moratum ex omni parte, & ad cens

positum esse, ut vitia in Theatro castigent. Id unum se dicent eniti, quod à primis Dramatis Lyrici repertoribus tentatum es

suave, in sententiis tenerum, in versibus blandum, in numeris molle, quod ad titillandas aures, ad capiendos animos, ad sop

erant ? Nonne id omnino sunt in eorum manibus Comœdiæ & Tragœdiæ, quod in perita sagittarii manu arcus & sagittæ ? N

iores. Nisi fortè suas vires dissimulent, suamque celent industriam ; quod ipsos sæpe quidem facere deceat, sed aliquando fa

placendum est spectatoribus, quorum plerisque non id probaru maximè, quod probum & sanum est ; sed id vulgò sapit quod

n id probaru maximè, quod probum & sanum est ; sed id vulgò sapit quod improbum & insalubre. Fateor : ideóque Theatr

feramur ? Facesse procul cum tuo voto impurissimo. Brutis relinquatur quod brutum est. Homines sumus, nec pœnitet esse ; hum

eris emendando Theatro curam impendere. Corrigatur vestrâ severitate, quod indulgentiâ vestrâ depravatum est. Per vos siat i

ta nequitiæ officina. Prohibete ne quid Auctores in scenam proferant, quod sit castis auribus reformidandum. Cavete ne quid

formidandum. Cavete ne quid Actores in actione scenica præ se ferant, quod sit frontibus verecundis erubescendum. Providete,

ocens, & animarum rea. Date hoc patriæ, date hoc Religioni, ut si quod in republica Christiana habendum est Theatri spec

rendra chauves, et les couvrira de confusion. » Isa. c. 3. « Pro eo quod elevatæ sunt filiæ Sion, et ambulaverunt extento

Ser. 215. « Vicinos, et proximes vestros jugiter admonete ut semper quod bonum est, et honestum loqui studeant ; ne fine d

Christi. Hoc itaque modo omnia symboli Sacramenta solvantur, et totum quod in symbolo sequitur, labefactatur, et nutat : nih

or, etc. » Lib. 4. c. 12. « Chorea mundana habet hanc definitionem, quod est circulus cujus centrum est diabolus, et cujus

ies suos, et in puncto ad inferna descendunt. » Isa. c. 3. « Pro eo quod elevatæ sunt filiæ Sion, et ambulaverunt extento

Ser. 215. « Vicinos, et proximes vestros jugiter admonete ut semper quod bonum est, et honestum loqui studeant ; ne fine d

Christi. Hoc itaque modo omnia symboli Sacramenta solvantur, et totum quod in symbolo sequitur, labefactatur, et nutat : nih

in Sexto. Lib. 4. c. 12. « Chorea mundana habet hanc definitionem, quod est circulus cujus centrum est diabolus, et cujus

hoc nomine frui mini, nostræ admonitioni autem accommodate, scientes quod nostræ est auctoritatis utilitati vestræ prospice

m igitur est ut hanc diem unanimiter celebremus, per quam facti sumus quod non suimus. » Et encore plus bas : « Si quelqu’un

s existeret, et melius fœminæ corum die sabbathi lanam facerent, quam quod tota die in neomeniis suis impudice saltarent. »

hoc nomine frui mini, nostræ admonitioni autem accommodate, scientes quod nostræ est auctoritatis utilitati vestræ prospice

m igitur est ut hanc diem unanimiter celebremus, per quam facti sumus quod non suimus. » Et infra , « si quis itaque vestr

s existeret, et melius fœminæ corum die sabbathi lanam facerent, quam quod tota die in neomeniis suis impudice saltarent. »

fatigatio corporalis solvitur per corporis quietem, ita etiam oportet quod fatigatio animalis solvatur per anima quietem ; q

arge art. 3. La Profession de Comédien, dit-il, « Officium histrionum quod ordinatur ad solatium hominibus exhibendum, non e

crudelitatis per ea quæ ibi repræsentantur : Unde Chrysostomus dicit quod adulteros et inverecundos constituunt tales inspe

Tertull. lib. de Spectac. cap. 14. « interposito nomine idololatria, quod solum subjectum sufficere debet ad abdicationem s

ectaculi non minus pœnitenda contagia : in theatris quoque conspicias quod tibi dolori sit et pudori. » , dit-il, les yeux

appetitiones, et oculi proximos impudentius aspicere assuefacti, per quod concessum sibi vident otium, intendunt cupiditate

rofusis plena sunt. Quid enim turpe factum non ostenditur in theatro, quod autem verbum impudens non proferunt, qui risum mo

g. lib. Gentilium versus finem. « Hanc animæ purgationem, ut semel et quod vobis satis sit dicam, voluptates per sensus erip

Magna mala theatra efficiunt civitatibus, magna, et neque hoc scimus quod magna. » . « Dans les Théâtres , dit-il, il n’y a

orum pertinent illecebras : unde vigor animi emolliri posse credatur, quod de aliquibus generibus musicorum, aliisque nonnul

oque sanctissimus, tum ipsum, tum ejus doctrinam maximi faciebat : et quod per externa Sacracenorum bella licuit, ejus sempe

is turpibus aut actibus repræsentantibus turpia aut incantationibus ; quod patet, quia talibus Corpus Christi denegatur » ;

rcere persuadent ; et idcirco ipsi potius propter hæc merentur subire quod ob ista sancitum est supplicium … si nullus taliu

e, quamvis animi tui modestia effecisti, ut nihil tibi inde abfuerit, quod ego fieri posse non arbitror, quoniam tamen alii

énitence, conclut absolument S. Chrysost. tom. 3. pag. 538. « Per hoc quod spectasti Theatricam iniquitatem, eam operatus es

oratis, et plurimum dulcibus id mali injicit, ita et diabolus lethale quod conficit rebus Dei gratissimis et acceptissimis i

minus malum hæc condonarunt, minoribus, ut quidam arbitrati sunt, id quod majus est, ementes quietem et securitatem. » , qu

fatigatio corporalis solvitur per corporis quietem, ita etiam oportet quod fatigatio animalis solvatur per anima quietem ; q

quietem ; quies autem anima est delectatio. »  « Officium histrionum quod ordinatur ad solatium hominibus exhibendum, non e

crudelitatis per ea quæ ibi repræsentantur : Unde Chrysostomus dicit quod adulteros et inverecundos constituunt tales inspe

Tertull. lib. de Spectac. cap. 14. « interposito nomine idololatria, quod solum subjectum sufficere debet ad abdicationem s

ectaculi non minus pœnitenda contagia : in theatris quoque conspicias quod tibi dolori sit et pudori. » S. Clem. Alexand.

appetitiones, et oculi proximos impudentius aspicere assuefacti, per quod concessum sibi vident otium, intendunt cupiditate

rofusis plena sunt. Quid enim turpe factum non ostenditur in theatro, quod autem verbum impudens non proferunt, qui risum mo

g. lib. Gentilium versus finem. « Hanc animæ purgationem, ut semel et quod vobis satis sit dicam, voluptates per sensus erip

Magna mala theatra efficiunt civitatibus, magna, et neque hoc scimus quod magna. » Idem hom. 3. de Saüle et Davide, in hæ

orum pertinent illecebras : unde vigor animi emolliri posse credatur, quod de aliquibus generibus musicorum, aliisque nonnul

oque sanctissimus, tum ipsum, tum ejus doctrinam maximi faciebat : et quod per externa Sacracenorum bella licuit, ejus sempe

is turpibus aut actibus repræsentantibus turpia aut incantationibus ; quod patet, quia talibus Corpus Christi denegatur » ;

rcere persuadent ; et idcirco ipsi potius propter hæc merentur subire quod ob ista sancitum est supplicium … si nullus taliu

e, quamvis animi tui modestia effecisti, ut nihil tibi inde abfuerit, quod ego fieri posse non arbitror, quoniam tamen alii

acita spiritus passione. » S. Chrysost. tom. 3. pag. 538. « Per hoc quod spectasti Theatricam iniquitatem, eam operatus es

oratis, et plurimum dulcibus id mali injicit, ita et diabolus lethale quod conficit rebus Dei gratissimis et acceptissimis i

minus malum hæc condonarunt, minoribus, ut quidam arbitrati sunt, id quod majus est, ementes quietem et securitatem. » S.

m cor meum. » Act. 13, v. 22. « Quia licet secundum cor Dei non esset quod ille peccavit; tamen secundum cor Dei fuit quod p

dum cor Dei non esset quod ille peccavit; tamen secundum cor Dei fuit quod pro peccatis suis congrua pœnitentia satisfecit. 

és selon les Canons, de jeûner dix jours au pain et à l’eau « Fecisti quod quidam facere solent, dum ad Ecclesiam venerint.

peut être puni trop sévèrement : « Ne savez-vous pas, dit-il « Nescis quod cum Angelis stas, cum illis cantas, cum illis hym

rvi, et Picæ, et hujusmodi volucres sæpe ab hominibus docentur sonare quod nesciunt : scienter autem cantare, non avi, sed h

fficiis, Episcop. Chap 2. : « Clamant pauperes post nos : nostrum est quod expenditis : nobis crudeliter eripitur quidquid i

, redundare in contemptum donantis, donum negligere, nec expendere ad quod donatum est : idque intolerabilem esse superbiam

bonnes. Il savait que « nous devons, selon l’Apôtre « Omnia probate : quod bonum est, tenete : abstinere vos ab omni specie

um esse volo : melius enim non vobis dare securitatem malam. Non dabo quod non accipio : timens terreo. Securos vos facerem,

liqui de familiaribus suis erant præsentes, qui litteras ignorabant ; quod intelligebat legendo, proprie et optime noverat c

s hommes, dit saint Augustin « Non aliud majus, et aliud brevius est, quod iam pariter non est. » S. Aug. lib. 1 de civit. D

« Ils révéraient, comme dit S. Augustin parlant de Sénèque « Colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpaba

t S. Augustin parlant de Sénèque « Colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat ; quia videlicet

arlant de Sénèque « Colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat ; quia videlicet magnum aliquid

ntem scenicum in Theatro, sed imitaretur in Templo ; eo damnabililius quod illa quæ mendaciter agebat, ita ageret ut eum pop

Stolone Coss. pestilentia fuit : eo nihil dignum memoria factum, nihi quod pacis Deorum exposcendæ causa tertio tum post con

e nova. Quippe erant qui Cn. Pompeium incusatum a senioribus ferrent, quod mansuram Theatri sedem posuisset. Nam antea subit

itos paulatim patrios mores, funditus everti per accitam lasciviam ut quod usquam corrumpi et corrompere queat, in urbe visa

lcedinem vocum perite audissent ? Noctes quoque dedecori adjectas, ne quod tempus pudori relinquatur ; sed cœtu promisquo qu

cori adjectas, ne quod tempus pudori relinquatur ; sed cœtu promisquo quod perditissimus quisque per diem concupiverit, per

melius homines exemplis docentur, quæ imprimis hoc in se boni habent, quod approbant, quæ præcipiunt fieri posse. Et quis te

obant, quæ præcipiunt fieri posse. Et quis terror valuisset efficete, quod reverentia tui effecit ? Obtinuit aliquis ut spec

Romanus tolli pareretur ; sed non obtinuit, ut vellet. Rogatus es tu quod cogebat alius : cœpitque esse beneficium, quod ne

vellet. Rogatus es tu quod cogebat alius : cœpitque esse beneficium, quod necessitas fuerat : neque enim a te minore concen

rint omnes. Macte hac gravitatis gratia, Cæsar, qua consecutus es, ut quod antea vis et imperium, nunc mores vocarentur. » P

hac ergo morum per versitate, desideratur solito vehementius aliquid quod mala inveterata discutiar. » Seneca Epist. 96., q

n sunt : totum sæculum Satanas et Angeli ejus repleverunt ; non tamen quod in sæculo sumus, a Deo excidimus, sed si quid de

 Quippe erant qui Cn. quoque Pompeium incusatum a senioribus ferrent, quod mansuram Theatri sedem posuisset. Nam antea subit

tos paulatim patrios mores, funditus everti per accitam lasciviam, ut quod usquam corrumpi, et corrumpere queat, in urbe vis

lcedinem vocum perite audissent ? noctes quoque dedecori adjectus, ne quod tempus pudori relinquatur, sed cœtu promiscuo quo

ecori adjectus, ne quod tempus pudori relinquatur, sed cœtu promiscuo quod perditissimus quisque per diem concupiverit, per

id genus spectaculi in urbe præbuerit, sed et consultum parsimoniæ ; quod perpetua sedes theatro locata sit, potius quam im

pretati sunt (ut ostendantur rerum significare naturam) usque adeo ut quod ab eis immanissimum, et infandissimum dicitur ; S

itur ; Saturnum suos filios devorasse ; ita non nulli interpretentur, quod longinquitas temperis, quæ Saturni nomine signifi

atur, quidquid gignit, ipsa consumat : vel sicut idem opinatur Varro, quod pertineat Saturnus ad semina, quæ in terram de qu

vili, de qua agitur, quæ ad urbes, populosque pertinere asseritur, eo quod de Diis indigna confinxerit, merito repudianda di

bus, et vestita nominibus enunciatur et hoc est solum figmenti genus, quod cautio de divinis rebus philosophantis admittit. 

ecunda ad mundum : tertia ad urbem. » Ibid. « Primum, inquit Varro, quod dixi in eo sunt multa contra dignitatem, et natur

ins. « Le second genre de Théologie, dit Varron « Secundum genus est quod demostravi, de quo multos libros Philosophi reliq

ltos libros Philosophi reliquerunt, in quibus est, Dii qui sint, ubi, quod genus, quale, ex quonam tempore, an a sempiterno

a in foro ferre possunt aures. Nihil in hoc genere, culpavit, (Varro) quod Phisicon vocavit et a Philosophos pertinet. » Ibi

oisième genre de Théologie , dit Varron « Tertium genus est, inquit, quod in urbibus cives, maxime sacerdotes nosse atque a

t indignes « Hæc cum deformiora sint omni scenica fœditate ; quid est quod fabulosa de Diis figmenta Poetarum ad Theatrum vi

vel Apuleieum nonnunquam lusisse miramur. Hoc totum fabularum genus, quod solas aurium delicias profitetur, e sacrario suo

uo nomine alio possit appellari) tantæ levitatis est, ut nihil videam quod putem conferendum. quem Cecilius. » Ibid., combie

ture des Dieux : Voici comme Médée parle dans une Tragédie« Qui vult, quod vult, ita dat se res, ut operam dabis. » : « Tou

ipsum quam callide qui regnum adulterio quæreret ? Addo, inquit, hac quod mihi portento cælestium pater Prodigium misit reg

avait composés de la République « Apud Græcos fuit lege concessum ut quod vellet Comœdia nominatim, vel de quo vellet, dice

sanciendam putaverunt, si quis actitavisset, sive carmen condidisset, quod infamiam faceret, flagitium alteri. Præclare ! Ju

uisse cognovit, tam pie atque obedienter amplexa est, ut ipse mirarer quod tam facile accusatrix potius consuetudinis suæ, q

æ illo modo videbantur honorandæ memoriæ defunctorum. Idem ipsum unum quod ubique poneret, circumferebat quo jam non solum a

gatioribus votis pectus ad memorias Martyrum afferre didicerat, et ut quod posset, daret egentibus, et sic communicatio Domi

t porté en termes exprès  « Si quis Kalendis Janvarii aliquid fecerit quod a Paganis inventum est ; anathema sit. » Concil.

ai : « Nous ordonnons , dit le Roi Childéric III « Decrevimus quoque, quod et pater meus ante præcipiebat, ut qui Paganas ob

quid enim molesti, dic mihi, factum est ? Quod Orchestram obstruxit, quod Circum inaccessibilem fecit, quod nequitiæ fontes

um est ? Quod Orchestram obstruxit, quod Circum inaccessibilem fecit, quod nequitiæ fontes occlusit, et diruit. Utinam nec d

e qu’il l’a trop loué : « J’ai autrefois, dit S. Augustin « Displicet quod Manlio Theodoro, ad quem ipsum (de beata vita) sc

leris commissum est, ut ab istis sacris cancellis arcendi sint ? Immo quod delictum hoc gravius quæris istorum, qui cum seip

fœminarum illarum defixos habent oculos, qua fronte poterunt dicere, quod eas non viderint ad concupiscendum ? ubi verba qu

nes paternum affectum exhibere contendimus ? Neque enim hoc solum est quod nobis dolorem inurit, quod inutilem nostrum labor

ere contendimus ? Neque enim hoc solum est quod nobis dolorem inurit, quod inutilem nostrum laborem reddatis ; sed multo mag

accersere. Nos enim laborum mercedem a Domino expectamus, quoniam id quod nostri muneris fuit perfecimus : pecuniam expendi

gitari ne ex nimia harum restrictione tristitia generetur. Illud vero quod sibi nomen procax licentia vindicavit, Majumam fœ

Magna mala Theatra efficiunt civitatibus, magna ; et neque hoc scimus quod magna. » Ibid. homil. 42., il n’y a que des ris d

ine dedecore Christiani nominis editi sunt…. Male persuasus Honorius, quod hos fatales esse perpetuitatis Urbis, et fœlicis

uid peteretur, quid ve concesserit, minime cogitarit. Gentiles itaque quod in his putarent Urbis æternitatem faustis auspici

Cum alioqui satis experimento esse debuisse omnia hæc inaniter fieri, quod sub Constantino, qui eos prætermisit ludos, Roman

rico duce dederit capiendam atque prædandam. Scimus Honorium excusari quod etsi Romanis Gentilibus concessit sæculares celeb

tantis obcœcavit tenebris, tanta deformitate fœdavit, ut etiam modo, ( quod incredibile forsitan erit, si a nostris posteris

blicam stantibus mœnibus, ruentibus moribus, sed in vobis plus valuit quod dæmones impii seduxerunt, quam quod homines provi

moribus, sed in vobis plus valuit quod dæmones impii seduxerunt, quam quod homines providi præcaverunt. Hinc est quod male q

nes impii seduxerunt, quam quod homines providi præcaverunt. Hinc est quod male quæ facitis, vobis imputari non vultis ; mal

mitatis, et miserrimi facti estis ; et pessimi permansistis, et tamen quod vivitis, Dei est qui vobis parcendo admonet, ut c

rcere persuadent ; et idcirco ipsi potius propter hæc merentur subire quod ob ista sancitum est supplicium. Si enim nullus e

s hanc diabolicam confoves officinam.  Neque vero illud mihi opponas, quod jam quidquid ibi sit, simulatio et fictum argumen

adulteros fecit, et multas domos subvertit. Proptereaque maxime gemo, quod tam grande malum hoc, malum esse, non creditur. S

maxime gemo, quod tam grande malum hoc, malum esse, non creditur. Sed quod est multo deterrimum, et favor, et clamor, et pla

la loi de ces Empereurs. «  Quand je considère, dit-il « Cum cogito quod omnem illam nostram doctrinam, et quotidianam adm

de prædictis vos docere, quæ tam cito animo exciderunt ? Hoc enim est quod potissimum me contristat, et bilem mihi movet, qu

nt ? Hoc enim est quod potissimum me contristat, et bilem mihi movet, quod cum nostra admonitione reverentiam etiam, quam sa

, si minus circa nos devotionis ostenderit quam solebat, nemo ambigat quod tunc maxime mansuetudini nostræ ab humano genere

Christi, hoc itaque modo omnia symboli sacramenta solvimus, et totum quod in symbolo sequitur, labefactatur, et nutat. Nihi

m minus malum hæc condonarunt minoribus, ut quidem arbitrari sunt, id quod majus est ementes, quietem, et securitatem. Juven

raros probabilis oblectat intentio, et ad illud potius turba ducitur, quod ad curarum remissionem constat inventum. Nam quid

resumit, fidei Christianæ prævaricator effectus, qui id denuo appetit quod in Lavacro iampridem renuntiaverat, id est diabol

ribus vestris, qui cum hac temporis præscriptione non usi sint, posse quod superfluum est, et debere removeri, dum plura, et

jecta. Non enim simul omnes in corpore curat medicina languores ; sed quod periculosius conspicit imminere, ne aut materia c

salubre, nec divinum, causandum tibi magis est, cur tardius auferatur quod superstitiosum constat, et vanum, quod certe Chri

gis est, cur tardius auferatur quod superstitiosum constat, et vanum, quod certe Christianæ professioni non convenire manife

d certe Christianæ professioni non convenire manifestum est. Postremo quod ad me pertinet, nullus Baptisatus, nullus Christi

sta perniciosa, et funesta indubitanter existere ; quid me incusas si quod professio nomini inimicum est, a consortibus prof

am meam : ipsi videant qui justis admonitionibus obedire neglixerint, quod etiam Predecessores meos forsitan fecisse non amb

consumentes, vitam plurimum traducunt in intemperantia et egestate ; quod utrumque vitia et gignit, et auget ? » Aristot. i

s tombés sous la main « Obest homini si pertinacius affirmare audeat, quod ignorat. » S. August. lib. 5. Confess. cap. 5. :

ectus habent lentiora. Ideoque Roscius citatior. Æsopus gravior fuit, quod ille Comœdias, hic Tragœdias egit. » Quintil. l.

unt, famosos esse voluit. Nam et eum locum in compendio juris civilis quod Romæ est in Bibliotheca Pontificis per indicis se

ine ; et pour cela , dit-il « Attellani autem ab Oscis acciti sunt : quod genus delectationis Italica severitate temperatum

itiam omnem amare jubemur. Hoc igitur modo etiam a Theatro separamur, quod est privatum consistorium pudicitiæ, ubi nihil pr

r, quod est privatum consistorium pudicitiæ, ubi nihil probatur, quam quod alibi non probatur ; ita summa gratia ejus de spu

tos paulatim patrios mores, funditus everti per accitam lasciviam, ut quod usquam corrumpi, et corrumpere queat, in urbe vis

anus ad edictum Prætoris (quem spectaculorum administratorem diximus) quod extat lib. 3. Digestorum tit. 2. de his qui notan

tatur qui artis ludicræ, pronuntiandive causa in Scenam prodierit. Ad quod edictum ita rescripsit Ulpianus ibid. l. 2. §. ul

t ipse causam non minus feliciter, quam diserte. Commendabat actionem quod tanquam homo Romanus, et bonus civis, in negotio

bularum, non parvo civitatis suæ honore dignos existimarunt. Siquidem quod in eo quoque de Republica libro commemoratur ; Æs

itiam omnem amare jubemur. Hoc igitur modo etiam a Theatro separamur, quod est privatum consistorium impudicitiæ, ubi nihil

quod est privatum consistorium impudicitiæ, ubi nihil probatur, quam quod alibi non probatur. Ita summa gratia ejus de spur

rodigæ : nullius rei, aut atrocis aut vilis commemoratio melior est ; quod in facto rejicitur etiam in dicto non est recipie

ous verrez dans les Théâtres, dit S. Cyprien « In Theatris conspicies quod tibi et dolori sit, et pudori : Cothurnus est tra

nem veritatis actione replicatur, ne sæculis transeuntibus exolescat, quod aliquando commissum est. Admonetur ætas omnis aud

od aliquando commissum est. Admonetur ætas omnis auditu, fieri posse, quod factum est. nunquam ævi senio delicta moriuntur,

escunt appetitiones, et oculi proximos impudentius respicere assueti, quod concessum otium habeant, intendunt cupiditates. P

proferunt qui risum movent scurræ, et Histriones. Qui autem ex vitio quod in se est delectationem aliquam perceperunt, evid

ano etiam studio numquam emendum est otium : neque enim qui sapit, id quod est jucundum, ei quod est melius prætulerit. At n

am emendum est otium : neque enim qui sapit, id quod est jucundum, ei quod est melius prætulerit. At non omnes, inquis, phil

s ? Litteras, inquis, non didici, se si non didicisti legere, non est quod de auditu te possis excusare, quod non possit doc

e si non didicisti legere, non est quod de auditu te possis excusare, quod non possit doceri. Fides autem non sapientum secu

vait pas ignorer « Ezechielus Judaicarum Tragœdiarum Poëta in Dramate quod inscribitur Texte en grec. » Clemens Alexand. str

uæ morbi causa fuerit ; atque etiam in somnis admonitum hæc ideo pati quod fuisset circa res divinas curiosior easque voluis

duo nomina dixi : Hæc duo nomina non superflua sunt. Duo nomina aliud quod homo, aliud quod peccator. Quod homo, opus est De

Hæc duo nomina non superflua sunt. Duo nomina aliud quod homo, aliud quod peccator. Quod homo, opus est Dei : quod peccator

omina aliud quod homo, aliud quod peccator. Quod homo, opus est Dei : quod peccator, opus hominis est. Da operi Dei, noli op

consueverunt ? Et dicuntur Inventores, scilicet verborum. Credo idem quod sicut membrorum, sic verborum obscœnitatem vitare

gnoscere viam Justitiæ, quam post agnitionem retrorsum converti ab eo quod illis traditum est sancto mandato. » 2. Petri 2.

 Laissons là l’Idolâtrie, dit-il « Nunc interposito nomine idolatriæ, quod solum subjectum sufficere debet ad abdicationem s

one tractemus ex abundanti ; propter eos maxime qui sibi blandiuntur, quod non nominatim abstinentia ista præscripta sit ; q

e vice, dit-il « Facit et hoc ad originis maculam, ne bonum existimes quod initium a malo accepit. » Idem Ibid. cap. 5. « Od

concussione spiritus non est. Ubi enim voluptas, ibi et studium, per quod scilicet voluptas sapit ; ubi studium, ibi et æmu

ihil consequitur. Puto autem etiam vanitatis extranea est nobis. Quid quod et ipse se judicat, inter eos positus, quorum se

uæ. Non amat falsum Author veritatis : adulterium est apud illum omne quod fingitur, proinde vocem, sexus, ætates mentientem

rium, ad obscœnitatis magisterium, ne quid secreto minus agatur, quam quod in publico discitur ; et inter leges ipsas docetu

ectaculi non minus pœnitenda contagia : In Theatris quoque conspicies quod tibi et dolori sit, et pudori : Cothurnus est tra

nem veritatis actione replicatur, ne sæculis transeuntibus exolescat, quod aliquando commissum est. Admonetur ætas omnis aud

od aliquando commissum est. Admonetur ætas omnis auditu, fieri posse, quod factum est. nunquam ævi senio delicta moriuntur,

et magister et doctor, non erudiedorum, sed perdendorum puerorum, id quod male didicit, cæteris quoque insinuat, an talis d

ratis, et plurimum dulcibus id mali injicit ; ita et diabolus lethale quod conficit, rebus Dei gratissimis et acceptissimis

possumus vivere sine voluptate, qui mori cum voluptate debemus ? nam quod est aliud votum nostrum, quam quod et Apostoli, e

i mori cum voluptate debemus ? nam quod est aliud votum nostrum, quam quod et Apostoli, exire de sæculo, et recipi apud Domi

iccaberis ? Quousque volves Evæ filios in mare magnum, et formidosum, quod vix transeunt qui lignum conscenderint ? Nonne eg

umana ad Deos transferebat ; divina mallem ad nos. Sed verius dicitur quod fingebat hæc quidem ille, sed hominibus flagitios

Non accuso verba, quasi vasa electa atque pretiosa, sed vinum erroris quod in eis nobis propinabatur ab ebriis doctoribus :

qui cum sint iniqui et impii liberaliter sibi videntur eruditi, nisi quod in litteris vere liberalibus legimus : si vos fil

habeant liberale noscatur. Neque enim habeat congruum libertati, nisi quod habeat congruum veritati. Unde ille ipse filius,

s est. In eoque labore ita se gessit, ut vix ullum doctrinæ sit genus quod non libris suis expresserit, pro argumento ubique

ermise que par une pure nécessité pour l’instruction des enfants « Id quod in pueris necessitatis est, crimen in se facere v

onebat. Cum primis autem sapientiam Salomonis, idque ex ea potissimum quod ad vitam, moresque maxime conducebat. Erat etiam

in tortis crinibus, aut auro aut margaritis, vel veste pretiosa ; sed quod decet mulieres promittentes pietatem per opera bo

te sur le Théâtre pour le gain. Supposez , dit Mariana Jésuite « Fac quod numquam accidisse probabis, Histriones severa ali

Quidquod imago Dei vestri ignominiosissimum caput et famosum vestit ? quod corpus impurum et adistam artem effœminatione pro

non a veritate modo, sed etiam a forma veritatis remotam : Argumentum quod falsum, ad verisimile Comœdiæ fingunt : Historiam

iliaris illius eum subsecutus est, apud quem cum graviter quereretur, quod sibi maxime omnium diligentiam tempusque adhibent

st une chose vicieuse d’elle-même, dit S. Thomas « De se vitiosum est quod mulier utatur veste virili, aut e converso et præ

s considérez, dit ce Saint Prélat « Si vere discutias, incongruum est quod ipsa etiam abhorret natura. Cur enim, homo, non v

quod ipsa etiam abhorret natura. Cur enim, homo, non vis videri esse quod natus es ? cur alienam tibi assumis speciem ? cur

tet, argumentum sacrum sit ac pium, nec quidquam actibus interponatur quod non Latinum sit et decorum, nec persona ulla muli

minus malum hæc condonarunt, minoribus, ut quidam arbitrati sunt, id quod majus est, ementes quietem et securitatem. Juvene

s, ut spectaculum illud obscœnum, Majuma dictum, penitus aboleretur : quod ante sublatum, deinde ante triennium sic fuerat r

itari, ne ex nimia harum restrictione tristitia generetur. Illud vero quod sibi nomen procax licentia vindicavit, Majumam fœ

calibus more Episcoporum benedicunt : alii ut Reges, ac duces induti, quod festum fatuorum, vel innocentium, seu puerorum in

epulchrum Domini, et alia repræsentantur ad devotionem excitandam. Et quod hoc possit fieri, est argumento de consecratione

ultra non dominatur. Verba ista Apostoli sunt ; tamen ne obliviscamur quod semel factum est, in memoria nostra semel omni an

s moritur ? Non ? sed tamen anniversaria recordatio quasi repræsentat quod olim factum est ; et sic nos facit moveri tanquam

x circumstantiis malus censetur…ex loco ut si in Ecclesia luderetur : quod esset mortale quoad ludos theatrales, et similes.

uberes concionum fructus, pietatem, et lacrymas commoveat auditoribus quod adjuvabit proposita crucifixi Salvatoris imago, c

ram illam vim, qua plerisque nocuerunt, ipsi quoque sentiunt. Non est quod credas quemquam fieri aliena infelicitate felicem

rem hortatur ; hæc in odium : illa prodesse jubet, hæc nocere. Adjice quod cum indignatio a nimio sui suspectu veniat, et an

; ita nulla magnum animum injuria ad sensum sui adducit, fragilior eo quod petit. Quanto pulchrius, velut nulli penetrabilem

uterentur, vel qui eis aliqua largirentur, tamquam peccati fautores : quod videtur esse falsum ; legitur enim in vitis Patru

i fautores : quod videtur esse falsum ; legitur enim in vitis Patrum, quod beato Paphnutio revelatum est, quod quidam jocula

m ; legitur enim in vitis Patrum, quod beato Paphnutio revelatum est, quod quidam joculator futurus erat sibi consors in vit

tari possunt aliqua officia licita, et ideo etiam officium Histrionum quod ordinatur ad solatium hominibus exhibendum, non e

t quasi eos in peccato foventes. Unde Augustinus dicit super Joannem, quod donare res suas Histrionibus, vitium est immane ;

oc ei dat, immolat Dæmoni ; id est, peccat : et sic dicit Hieronimus, quod Mimis, et Histrionibus dare, nihil aliud est, qua

in « De hoc (S. Paphnutio) fidelissima Patrum narratione comperimus, quod cum fuisset vitæ Angelicæ, quodam tempore oraveri

cui sanctorum similis haberetur. Assistens vero Angelus respondit ei quod similis esset symphoniaco cuidam, qui in vico ill

tum sit ei, omnesque actus ejus curiosius discutit. At ille respondit quod res erat, se esse indignissimæ vitæ hominem pecca

inem peccatorem, atque ante non multum temporis, ex latrone, ad illud quod nunc exercere videretur, fœdum artificium devolut

set admissum. Nihil, inquit, mihi conscius sum boni : hoc tamen scio, quod cum inter latrones essem, capta est aliquando a n

s, ego, inquit, nihil tale feci ; tamen credo etiam ad te pervenisse, quod celebre Paphnutii nomen inter Monachos habeatur :

leris commissum est, ut ab istis sacris cancellis arcendi sint ? Immo quod delictum hoc gravius quæris istorum, qui cum se i

feminarum illarum defixos habent oculos, qua fronte poterunt dicere, quod eas non viderint ad concupiscendum, ubi verba quo

illicita : unde et de illa arte vivere non est prohibitum ; ita tamen quod fiat observatis debitis circunstantiis locorum, t

lim Cyprianus his verbis : « Admonetur atas omnis auditu, fieri posse quod factum est : numquam avi senio delicta moriuntur,

mplanda proponuntur ; sed sacris etiam interdum, ac Deo dicatis. Adde quod eo maxime tempore hæc agi videntur, quo multo Con

taminant puritatem et per sensus ingrediuntur, ad mentem, impleturque quod scriptum est. » Jerem 9. v. 20. Mors intravit per

s e suis finibus pulsi, a Romanis e civitate emissi, et ablegati sunt quod illorum exemplo, disciplina, atque oratione suoru

am multis nihil hujuscemodi ludos obfuisse. Immo vero id maxime nocet quod frustra, et incassum tempus consumitis, et scanda

souillée, que doit-on juger de tout le reste des actions ? « Si lumen quod in te est tenebræ sunt, ipse tenebræ quantæ erunt

avec Job, qu’ils n’en sauraient goûter : « An poterit comedi insulsum quod non est sale conditum ? » Qui pourrait manger de

Christianum de repudio spectaculorum. Itaque negat manifeste qui per quod agnoscitur, tollit. » Tertull. de spect. cap. 24

orda, et renes, et novit abscondita tenebrarum. Quo imprimis pertinet quod S. Augustinus scriptum reliquit lib. 21. de civit

nostris, sive alienis, expedit ad hoc ut securius remedium apponatur, quod supponatur id quod est deterius, quia remedium qu

is, expedit ad hoc ut securius remedium apponatur, quod supponatur id quod est deterius, quia remedium quod est efficax cont

medium apponatur, quod supponatur id quod est deterius, quia remedium quod est efficax contra majus malum, multo magis effic

m cor meum. » Act. 13, v. 22. « Quia licet secundum cor Dei non esset quod ille peccavit; tamen secundum cor Dei fuit quod p

dum cor Dei non esset quod ille peccavit; tamen secundum cor Dei fuit quod pro peccatis suis congrua pœnitentia satisfecit. 

regorius Papa livre 11 épitre 44. Idem livre 11 épitre 44. « Fecisti quod quidam facere solent, dum ad Ecclesiam venerint.

ivre chap. 8, c. 147. S. Chrysostome sermon 32 in Matthieu. « Nescis quod cum Angelis stas, cum illis cantas, cum illis hym

rvi, et Picæ, et hujusmodi volucres sæpe ab hominibus docentur sonare quod nesciunt : scienter autem cantare, non avi, sed h

, redundare in contemptum donantis, donum negligere, nec expendere ad quod donatum est : idque intolerabilem esse superbiam

superbiam judicabat. » S. Bern. ser. 54. in Cant. « Omnia probate : quod bonum est, tenete : abstinere vos ab omni specie

um esse volo : melius enim non vobis dare securitatem malam. Non dabo quod non accipio : timens terreo. Securos vos facerem,

liqui de familiaribus suis erant præsentes, qui litteras ignorabant ; quod intelligebat legendo, proprie et optime noverat c

immaculata. » Sap. 4. v. 8. « Non aliud majus, et aliud brevius est, quod iam pariter non est. » S. Aug. lib. 1 de civit. D

nte et voce veneremur. » Cicero lib. 2. de natura Deorum. « Colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpaba

cero lib. 2. de natura Deorum. « Colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat ; quia videlicet

natura Deorum. « Colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat ; quia videlicet magnum aliquid

ntem scenicum in Theatro, sed imitaretur in Templo ; eo damnabililius quod illa quæ mendaciter agebat, ita ageret ut eum pop

Stolone Coss. pestilentia fuit : eo nihil dignum memoria factum, nihi quod pacis Deorum exposcendæ causa tertio tum post con

e nova. Quippe erant qui Cn. Pompeium incusatum a senioribus ferrent, quod mansuram Theatri sedem posuisset. Nam antea subit

itos paulatim patrios mores, funditus everti per accitam lasciviam ut quod usquam corrumpi et corrompere queat, in urbe visa

lcedinem vocum perite audissent ? Noctes quoque dedecori adjectas, ne quod tempus pudori relinquatur ; sed cœtu promisquo qu

cori adjectas, ne quod tempus pudori relinquatur ; sed cœtu promisquo quod perditissimus quisque per diem concupiverit, per

melius homines exemplis docentur, quæ imprimis hoc in se boni habent, quod approbant, quæ præcipiunt fieri posse. Et quis te

obant, quæ præcipiunt fieri posse. Et quis terror valuisset efficete, quod reverentia tui effecit ? Obtinuit aliquis ut spec

Romanus tolli pareretur ; sed non obtinuit, ut vellet. Rogatus es tu quod cogebat alius : cœpitque esse beneficium, quod ne

vellet. Rogatus es tu quod cogebat alius : cœpitque esse beneficium, quod necessitas fuerat : neque enim a te minore concen

rint omnes. Macte hac gravitatis gratia, Cæsar, qua consecutus es, ut quod antea vis et imperium, nunc mores vocarentur. » P

hac ergo morum per versitate, desideratur solito vehementius aliquid quod mala inveterata discutiar. » Seneca Epist. 96. «

n sunt : totum sæculum Satanas et Angeli ejus repleverunt ; non tamen quod in sæculo sumus, a Deo excidimus, sed si quid de

 Quippe erant qui Cn. quoque Pompeium incusatum a senioribus ferrent, quod mansuram Theatri sedem posuisset. Nam antea subit

tos paulatim patrios mores, funditus everti per accitam lasciviam, ut quod usquam corrumpi, et corrumpere queat, in urbe vis

lcedinem vocum perite audissent ? noctes quoque dedecori adjectus, ne quod tempus pudori relinquatur, sed cœtu promiscuo quo

ecori adjectus, ne quod tempus pudori relinquatur, sed cœtu promiscuo quod perditissimus quisque per diem concupiverit, per

id genus spectaculi in urbe præbuerit, sed et consultum parsimoniæ ; quod perpetua sedes theatro locata sit, potius quam im

pretati sunt (ut ostendantur rerum significare naturam) usque adeo ut quod ab eis immanissimum, et infandissimum dicitur ; S

itur ; Saturnum suos filios devorasse ; ita non nulli interpretentur, quod longinquitas temperis, quæ Saturni nomine signifi

atur, quidquid gignit, ipsa consumat : vel sicut idem opinatur Varro, quod pertineat Saturnus ad semina, quæ in terram de qu

vili, de qua agitur, quæ ad urbes, populosque pertinere asseritur, eo quod de Diis indigna confinxerit, merito repudianda di

bus, et vestita nominibus enunciatur et hoc est solum figmenti genus, quod cautio de divinis rebus philosophantis admittit. 

ecunda ad mundum : tertia ad urbem. » Ibid. « Primum, inquit Varro, quod dixi in eo sunt multa contra dignitatem, et natur

ere a se Varro putavit esse culpandam. » Ibid. « Secundum genus est quod demostravi, de quo multos libros Philosophi reliq

ltos libros Philosophi reliquerunt, in quibus est, Dii qui sint, ubi, quod genus, quale, ex quonam tempore, an a sempiterno

a in foro ferre possunt aures. Nihil in hoc genere, culpavit, (Varro) quod Phisicon vocavit et a Philosophos pertinet. » Ibi

avit et a Philosophos pertinet. » Ibid. « Tertium genus est, inquit, quod in urbibus cives, maxime sacerdotes nosse atque a

. cap. 6. « Hæc cum deformiora sint omni scenica fœditate ; quid est quod fabulosa de Diis figmenta Poetarum ad Theatrum vi

vel Apuleieum nonnunquam lusisse miramur. Hoc totum fabularum genus, quod solas aurium delicias profitetur, e sacrario suo

uo nomine alio possit appellari) tantæ levitatis est, ut nihil videam quod putem conferendum. quem Cecilius. » Ibid. « Deu

ulis in hoc flagitio versari ipsum videmus Jovem. » Ibid. « Qui vult, quod vult, ita dat se res, ut operam dabis. » « Qui es

ipsum quam callide qui regnum adulterio quæreret ? Addo, inquit, hac quod mihi portento cælestium pater Prodigium misit reg

» Idem de gloria Atheniensium. « Apud Græcos fuit lege concessum ut quod vellet Comœdia nominatim, vel de quo vellet, dice

sanciendam putaverunt, si quis actitavisset, sive carmen condidisset, quod infamiam faceret, flagitium alteri. Præclare ! Ju

uisse cognovit, tam pie atque obedienter amplexa est, ut ipse mirarer quod tam facile accusatrix potius consuetudinis suæ, q

æ illo modo videbantur honorandæ memoriæ defunctorum. Idem ipsum unum quod ubique poneret, circumferebat quo jam non solum a

gatioribus votis pectus ad memorias Martyrum afferre didicerat, et ut quod posset, daret egentibus, et sic communicatio Domi

t. Zacharia Papa. C. II. « Si quis Kalendis Janvarii aliquid fecerit quod a Paganis inventum est ; anathema sit. » Concil.

anonice pœniteat. » Concil. Bracar. 2. can. 72. « Decrevimus quoque, quod et pater meus ante præcipiebat, ut qui Paganas ob

quid enim molesti, dic mihi, factum est ? Quod Orchestram obstruxit, quod Circum inaccessibilem fecit, quod nequitiæ fontes

um est ? Quod Orchestram obstruxit, quod Circum inaccessibilem fecit, quod nequitiæ fontes occlusit, et diruit. Utinam nec d

 ; nunc alias armorum incumbere curas. » Claudian. ibid. « Displicet quod Manlio Theodoro, ad quem ipsum (de beata vita) sc

leris commissum est, ut ab istis sacris cancellis arcendi sint ? Immo quod delictum hoc gravius quæris istorum, qui cum seip

fœminarum illarum defixos habent oculos, qua fronte poterunt dicere, quod eas non viderint ad concupiscendum ? ubi verba qu

nes paternum affectum exhibere contendimus ? Neque enim hoc solum est quod nobis dolorem inurit, quod inutilem nostrum labor

ere contendimus ? Neque enim hoc solum est quod nobis dolorem inurit, quod inutilem nostrum laborem reddatis ; sed multo mag

accersere. Nos enim laborum mercedem a Domino expectamus, quoniam id quod nostri muneris fuit perfecimus : pecuniam expendi

gitari ne ex nimia harum restrictione tristitia generetur. Illud vero quod sibi nomen procax licentia vindicavit, Majumam fœ

Magna mala Theatra efficiunt civitatibus, magna ; et neque hoc scimus quod magna. » Ibid. homil. 42. « Quadrigentesimus qua

ine dedecore Christiani nominis editi sunt…. Male persuasus Honorius, quod hos fatales esse perpetuitatis Urbis, et fœlicis

uid peteretur, quid ve concesserit, minime cogitarit. Gentiles itaque quod in his putarent Urbis æternitatem faustis auspici

Cum alioqui satis experimento esse debuisse omnia hæc inaniter fieri, quod sub Constantino, qui eos prætermisit ludos, Roman

rico duce dederit capiendam atque prædandam. Scimus Honorium excusari quod etsi Romanis Gentilibus concessit sæculares celeb

tantis obcœcavit tenebris, tanta deformitate fœdavit, ut etiam modo, ( quod incredibile forsitan erit, si a nostris posteris

blicam stantibus mœnibus, ruentibus moribus, sed in vobis plus valuit quod dæmones impii seduxerunt, quam quod homines provi

moribus, sed in vobis plus valuit quod dæmones impii seduxerunt, quam quod homines providi præcaverunt. Hinc est quod male q

nes impii seduxerunt, quam quod homines providi præcaverunt. Hinc est quod male quæ facitis, vobis imputari non vultis ; mal

mitatis, et miserrimi facti estis ; et pessimi permansistis, et tamen quod vivitis, Dei est qui vobis parcendo admonet, ut c

rcere persuadent ; et idcirco ipsi potius propter hæc merentur subire quod ob ista sancitum est supplicium. Si enim nullus e

s hanc diabolicam confoves officinam.  Neque vero illud mihi opponas, quod jam quidquid ibi sit, simulatio et fictum argumen

adulteros fecit, et multas domos subvertit. Proptereaque maxime gemo, quod tam grande malum hoc, malum esse, non creditur. S

maxime gemo, quod tam grande malum hoc, malum esse, non creditur. Sed quod est multo deterrimum, et favor, et clamor, et pla

enter potest.  » S. Chrysost. hom. 6. in cap. 2 Matth. « Cum cogito quod omnem illam nostram doctrinam, et quotidianam adm

de prædictis vos docere, quæ tam cito animo exciderunt ? Hoc enim est quod potissimum me contristat, et bilem mihi movet, qu

nt ? Hoc enim est quod potissimum me contristat, et bilem mihi movet, quod cum nostra admonitione reverentiam etiam, quam sa

, si minus circa nos devotionis ostenderit quam solebat, nemo ambigat quod tunc maxime mansuetudini nostræ ab humano genere

Christi, hoc itaque modo omnia symboli sacramenta solvimus, et totum quod in symbolo sequitur, labefactatur, et nutat. Nihi

m minus malum hæc condonarunt minoribus, ut quidem arbitrari sunt, id quod majus est ementes, quietem, et securitatem. Juven

raros probabilis oblectat intentio, et ad illud potius turba ducitur, quod ad curarum remissionem constat inventum. Nam quid

resumit, fidei Christianæ prævaricator effectus, qui id denuo appetit quod in Lavacro iampridem renuntiaverat, id est diabol

ribus vestris, qui cum hac temporis præscriptione non usi sint, posse quod superfluum est, et debere removeri, dum plura, et

jecta. Non enim simul omnes in corpore curat medicina languores ; sed quod periculosius conspicit imminere, ne aut materia c

salubre, nec divinum, causandum tibi magis est, cur tardius auferatur quod superstitiosum constat, et vanum, quod certe Chri

gis est, cur tardius auferatur quod superstitiosum constat, et vanum, quod certe Christianæ professioni non convenire manife

d certe Christianæ professioni non convenire manifestum est. Postremo quod ad me pertinet, nullus Baptisatus, nullus Christi

sta perniciosa, et funesta indubitanter existere ; quid me incusas si quod professio nomini inimicum est, a consortibus prof

am meam : ipsi videant qui justis admonitionibus obedire neglixerint, quod etiam Predecessores meos forsitan fecisse non amb

consumentes, vitam plurimum traducunt in intemperantia et egestate ; quod utrumque vitia et gignit, et auget ? » Aristot. i

ssertation pag. 192. « Obest homini si pertinacius affirmare audeat, quod ignorat. » S. August. lib. 5. Confess. cap. 5. «

ectus habent lentiora. Ideoque Roscius citatior. Æsopus gravior fuit, quod ille Comœdias, hic Tragœdias egit. » Quintil. l.

unt, famosos esse voluit. Nam et eum locum in compendio juris civilis quod Romæ est in Bibliotheca Pontificis per indicis se

113. Dissertation pag. 203. « Attellani autem ab Oscis acciti sunt : quod genus delectationis Italica severitate temperatum

itiam omnem amare jubemur. Hoc igitur modo etiam a Theatro separamur, quod est privatum consistorium pudicitiæ, ubi nihil pr

r, quod est privatum consistorium pudicitiæ, ubi nihil probatur, quam quod alibi non probatur ; ita summa gratia ejus de spu

tos paulatim patrios mores, funditus everti per accitam lasciviam, ut quod usquam corrumpi, et corrumpere queat, in urbe vis

anus ad edictum Prætoris (quem spectaculorum administratorem diximus) quod extat lib. 3. Digestorum tit. 2. de his qui notan

tatur qui artis ludicræ, pronuntiandive causa in Scenam prodierit. Ad quod edictum ita rescripsit Ulpianus ibid. l. 2. §. ul

t ipse causam non minus feliciter, quam diserte. Commendabat actionem quod tanquam homo Romanus, et bonus civis, in negotio

bularum, non parvo civitatis suæ honore dignos existimarunt. Siquidem quod in eo quoque de Republica libro commemoratur ; Æs

itiam omnem amare jubemur. Hoc igitur modo etiam a Theatro separamur, quod est privatum consistorium impudicitiæ, ubi nihil

quod est privatum consistorium impudicitiæ, ubi nihil probatur, quam quod alibi non probatur. Ita summa gratia ejus de spur

rodigæ : nullius rei, aut atrocis aut vilis commemoratio melior est ; quod in facto rejicitur etiam in dicto non est recipie

de spectacul. et Majolus de irregularit. » « In Theatris conspicies quod tibi et dolori sit, et pudori : Cothurnus est tra

nem veritatis actione replicatur, ne sæculis transeuntibus exolescat, quod aliquando commissum est. Admonetur ætas omnis aud

od aliquando commissum est. Admonetur ætas omnis auditu, fieri posse, quod factum est. nunquam ævi senio delicta moriuntur,

escunt appetitiones, et oculi proximos impudentius respicere assueti, quod concessum otium habeant, intendunt cupiditates. P

proferunt qui risum movent scurræ, et Histriones. Qui autem ex vitio quod in se est delectationem aliquam perceperunt, evid

ano etiam studio numquam emendum est otium : neque enim qui sapit, id quod est jucundum, ei quod est melius prætulerit. At n

am emendum est otium : neque enim qui sapit, id quod est jucundum, ei quod est melius prætulerit. At non omnes, inquis, phil

s ? Litteras, inquis, non didici, se si non didicisti legere, non est quod de auditu te possis excusare, quod non possit doc

e si non didicisti legere, non est quod de auditu te possis excusare, quod non possit doceri. Fides autem non sapientum secu

t. Evang. l. 9. « Ezechielus Judaicarum Tragœdiarum Poëta in Dramate quod inscribitur Texte en grec. » Clemens Alexand. str

uæ morbi causa fuerit ; atque etiam in somnis admonitum hæc ideo pati quod fuisset circa res divinas curiosior easque voluis

duo nomina dixi : Hæc duo nomina non superflua sunt. Duo nomina aliud quod homo, aliud quod peccator. Quod homo, opus est De

Hæc duo nomina non superflua sunt. Duo nomina aliud quod homo, aliud quod peccator. Quod homo, opus est Dei : quod peccator

omina aliud quod homo, aliud quod peccator. Quod homo, opus est Dei : quod peccator, opus hominis est. Da operi Dei, noli op

consueverunt ? Et dicuntur Inventores, scilicet verborum. Credo idem quod sicut membrorum, sic verborum obscœnitatem vitare

gnoscere viam Justitiæ, quam post agnitionem retrorsum converti ab eo quod illis traditum est sancto mandato. » 2. Petri 2.

mandato. » 2. Petri 2. 11. 21. « Nunc interposito nomine idolatriæ, quod solum subjectum sufficere debet ad abdicationem s

one tractemus ex abundanti ; propter eos maxime qui sibi blandiuntur, quod non nominatim abstinentia ista præscripta sit ; q

ctac. cap. 3. « Facit et hoc ad originis maculam, ne bonum existimes quod initium a malo accepit. » Idem Ibid. cap. 5. « Od

concussione spiritus non est. Ubi enim voluptas, ibi et studium, per quod scilicet voluptas sapit ; ubi studium, ibi et æmu

ihil consequitur. Puto autem etiam vanitatis extranea est nobis. Quid quod et ipse se judicat, inter eos positus, quorum se

uæ. Non amat falsum Author veritatis : adulterium est apud illum omne quod fingitur, proinde vocem, sexus, ætates mentientem

rium, ad obscœnitatis magisterium, ne quid secreto minus agatur, quam quod in publico discitur ; et inter leges ipsas docetu

ectaculi non minus pœnitenda contagia : In Theatris quoque conspicies quod tibi et dolori sit, et pudori : Cothurnus est tra

nem veritatis actione replicatur, ne sæculis transeuntibus exolescat, quod aliquando commissum est. Admonetur ætas omnis aud

od aliquando commissum est. Admonetur ætas omnis auditu, fieri posse, quod factum est. nunquam ævi senio delicta moriuntur,

et magister et doctor, non erudiedorum, sed perdendorum puerorum, id quod male didicit, cæteris quoque insinuat, an talis d

ratis, et plurimum dulcibus id mali injicit ; ita et diabolus lethale quod conficit, rebus Dei gratissimis et acceptissimis

possumus vivere sine voluptate, qui mori cum voluptate debemus ? nam quod est aliud votum nostrum, quam quod et Apostoli, e

i mori cum voluptate debemus ? nam quod est aliud votum nostrum, quam quod et Apostoli, exire de sæculo, et recipi apud Domi

iccaberis ? Quousque volves Evæ filios in mare magnum, et formidosum, quod vix transeunt qui lignum conscenderint ? Nonne eg

umana ad Deos transferebat ; divina mallem ad nos. Sed verius dicitur quod fingebat hæc quidem ille, sed hominibus flagitios

Non accuso verba, quasi vasa electa atque pretiosa, sed vinum erroris quod in eis nobis propinabatur ab ebriis doctoribus :

qui cum sint iniqui et impii liberaliter sibi videntur eruditi, nisi quod in litteris vere liberalibus legimus : si vos fil

habeant liberale noscatur. Neque enim habeat congruum libertati, nisi quod habeat congruum veritati. Unde ille ipse filius,

s est. In eoque labore ita se gessit, ut vix ullum doctrinæ sit genus quod non libris suis expresserit, pro argumento ubique

que damno affectus. » Vetus Author. in vita S. Gregor. Nazianz. « Id quod in pueris necessitatis est, crimen in se facere v

onebat. Cum primis autem sapientiam Salomonis, idque ex ea potissimum quod ad vitam, moresque maxime conducebat. Erat etiam

in tortis crinibus, aut auro aut margaritis, vel veste pretiosa ; sed quod decet mulieres promittentes pietatem per opera bo

si forte ob quæstum prodeat in Scenam. » Baro. l. 2. de infam. « Fac quod numquam accidisse probabis, Histriones severa ali

Quidquod imago Dei vestri ignominiosissimum caput et famosum vestit ? quod corpus impurum et adistam artem effœminatione pro

non a veritate modo, sed etiam a forma veritatis remotam : Argumentum quod falsum, ad verisimile Comœdiæ fingunt : Historiam

iliaris illius eum subsecutus est, apud quem cum graviter quereretur, quod sibi maxime omnium diligentiam tempusque adhibent

care. » S. Augustinus lib. 2. Soliloq. cap. 16. « De se vitiosum est quod mulier utatur veste virili, aut e converso et præ

as 22. quæst. 168. art. 3. ad 1. « Si vere discutias, incongruum est quod ipsa etiam abhorret natura. Cur enim, homo, non v

quod ipsa etiam abhorret natura. Cur enim, homo, non vis videri esse quod natus es ? cur alienam tibi assumis speciem ? cur

tet, argumentum sacrum sit ac pium, nec quidquam actibus interponatur quod non Latinum sit et decorum, nec persona ulla muli

minus malum hæc condonarunt, minoribus, ut quidam arbitrati sunt, id quod majus est, ementes quietem et securitatem. Juvene

s, ut spectaculum illud obscœnum, Majuma dictum, penitus aboleretur : quod ante sublatum, deinde ante triennium sic fuerat r

itari, ne ex nimia harum restrictione tristitia generetur. Illud vero quod sibi nomen procax licentia vindicavit, Majumam fœ

calibus more Episcoporum benedicunt : alii ut Reges, ac duces induti, quod festum fatuorum, vel innocentium, seu puerorum in

epulchrum Domini, et alia repræsentantur ad devotionem excitandam. Et quod hoc possit fieri, est argumento de consecratione

ultra non dominatur. Verba ista Apostoli sunt ; tamen ne obliviscamur quod semel factum est, in memoria nostra semel omni an

s moritur ? Non ? sed tamen anniversaria recordatio quasi repræsentat quod olim factum est ; et sic nos facit moveri tanquam

x circumstantiis malus censetur…ex loco ut si in Ecclesia luderetur : quod esset mortale quoad ludos theatrales, et similes.

uberes concionum fructus, pietatem, et lacrymas commoveat auditoribus quod adjuvabit proposita crucifixi Salvatoris imago, c

ram illam vim, qua plerisque nocuerunt, ipsi quoque sentiunt. Non est quod credas quemquam fieri aliena infelicitate felicem

rem hortatur ; hæc in odium : illa prodesse jubet, hæc nocere. Adjice quod cum indignatio a nimio sui suspectu veniat, et an

; ita nulla magnum animum injuria ad sensum sui adducit, fragilior eo quod petit. Quanto pulchrius, velut nulli penetrabilem

uterentur, vel qui eis aliqua largirentur, tamquam peccati fautores : quod videtur esse falsum ; legitur enim in vitis Patru

i fautores : quod videtur esse falsum ; legitur enim in vitis Patrum, quod beato Paphnutio revelatum est, quod quidam jocula

m ; legitur enim in vitis Patrum, quod beato Paphnutio revelatum est, quod quidam joculator futurus erat sibi consors in vit

tari possunt aliqua officia licita, et ideo etiam officium Histrionum quod ordinatur ad solatium hominibus exhibendum, non e

t quasi eos in peccato foventes. Unde Augustinus dicit super Joannem, quod donare res suas Histrionibus, vitium est immane ;

oc ei dat, immolat Dæmoni ; id est, peccat : et sic dicit Hieronimus, quod Mimis, et Histrionibus dare, nihil aliud est, qua

o. « De hoc (S. Paphnutio) fidelissima Patrum narratione comperimus, quod cum fuisset vitæ Angelicæ, quodam tempore oraveri

cui sanctorum similis haberetur. Assistens vero Angelus respondit ei quod similis esset symphoniaco cuidam, qui in vico ill

tum sit ei, omnesque actus ejus curiosius discutit. At ille respondit quod res erat, se esse indignissimæ vitæ hominem pecca

inem peccatorem, atque ante non multum temporis, ex latrone, ad illud quod nunc exercere videretur, fœdum artificium devolut

set admissum. Nihil, inquit, mihi conscius sum boni : hoc tamen scio, quod cum inter latrones essem, capta est aliquando a n

s, ego, inquit, nihil tale feci ; tamen credo etiam ad te pervenisse, quod celebre Paphnutii nomen inter Monachos habeatur :

leris commissum est, ut ab istis sacris cancellis arcendi sint ? Immo quod delictum hoc gravius quæris istorum, qui cum se i

feminarum illarum defixos habent oculos, qua fronte poterunt dicere, quod eas non viderint ad concupiscendum, ubi verba quo

illicita : unde et de illa arte vivere non est prohibitum ; ita tamen quod fiat observatis debitis circunstantiis locorum, t

lim Cyprianus his verbis : « Admonetur atas omnis auditu, fieri posse quod factum est : numquam avi senio delicta moriuntur,

mplanda proponuntur ; sed sacris etiam interdum, ac Deo dicatis. Adde quod eo maxime tempore hæc agi videntur, quo multo Con

taminant puritatem et per sensus ingrediuntur, ad mentem, impleturque quod scriptum est. » Jerem 9. v. 20. Mors intravit per

s e suis finibus pulsi, a Romanis e civitate emissi, et ablegati sunt quod illorum exemplo, disciplina, atque oratione suoru

am multis nihil hujuscemodi ludos obfuisse. Immo vero id maxime nocet quod frustra, et incassum tempus consumitis, et scanda

Christianum de repudio spectaculorum. Itaque negat manifeste qui per quod agnoscitur, tollit. » Tertull. de spect. cap. 24

orda, et renes, et novit abscondita tenebrarum. Quo imprimis pertinet quod S. Augustinus scriptum reliquit lib. 21. de civit

nostris, sive alienis, expedit ad hoc ut securius remedium apponatur, quod supponatur id quod est deterius, quia remedium qu

is, expedit ad hoc ut securius remedium apponatur, quod supponatur id quod est deterius, quia remedium quod est efficax cont

medium apponatur, quod supponatur id quod est deterius, quia remedium quod est efficax contra majus malum, multo magis effic

uelles paroles sont plus amplement expliquées dans la Loi suivante l. quod ait. 2. ibid. §. ait. prætor. à la condamnation e

urs, « Est privatum consistorium impudicitiæ, ubi nihil probatur quam quod alibi non probatur. » Il ajoute que les excuses i

rvu que ce soit d’une manière modérée. « Officium histrionum, dit-il, quod ordinatur ad solatium hominibus exhibendum, non e

q. 4. art. 2. quæst. 2. in corp. « Ad secundam quæstionem dicendum, quod hujusmodi spectacula, si sunt rerum turpium et ad

aliarum circumstantiarum ; tamen pœnitenti sunt vitanda, propter hoc, quod debet cor ad Deum collectum habere ; nisi quantum

gustinus S. Aug. tract. 100. in Joan. ante med. dicit super Joannem, quod donare res suas histrionibus, vitium est immane. 

t Magister et Doctor, non erudiendorum, sed perdendorum puerorum, id, quod male didicit, cæteris quoque insinuat, an talis d

æsenti sunt, vel curatores urbium singularum, desiderium perferatur : quod ut, inspectoribus missis, sedula exploratione quæ

se travestisse en femme ou une femme en homme. « De se vitiosum est, quod mulier utatur veste virili ; et è converso ». A m

Leg. prætoris. 1. ff. de his qui notantur infamias. l. 3. tit. 2. l. quod ait. 2. ibid. §. ait. prætor. Conc. Arelat. can.

Thebaid., & PausaniasPausa. in Atticis.. Quod & verum est. At quod de Theseo fertur, intelligi debet, Theseum ludos

llis assistunt, videntur socij & participes sceleris, authoresq́; quod comprobent. Proinde pœna eadem, & nota digni.

ferunt qui risum mouens scurræ, & histriones ? Qui autẽ ex vitio, quod in se est, delectationem aliquã acceperunt, euidẽ

sunt : vano enim studio nunquam emendum est otium. Neque qui sapit id quod est incundum, ei quod est melius prætulerit. Nequ

o nunquam emendum est otium. Neque qui sapit id quod est incundum, ei quod est melius prætulerit. Neque te excuses, quòd non

extorquent, otia stabiliunt, infinita propè delicta inseminant : imò, quod valdè deflendum, cultum diuinum minuunt & tol

ent, aut sanguinem perhorrescerent. Cruentum & illud spectaculum, quod ludum venatorium exhibebat, quo cum bestiis depug

de cleri. pugni. in duello, lib. 5. Decret, tit. 14.. Sed de duello, quod non voluptatis causa, sed vel purgationis seu iud

dendorum puerorum » ; il enseigne ce qu’il a appris par des crimes, «  quod maledidicit insinuat ». La majesté divine, la dis

e défend de regarder ce qu’elle défend de faire : « Prohibet spectare quod prohibet geri. » Elle a condamné tous les spectac

libidinis, deposita verecundia fit audacior ad crimina, discit facere quod consuescit videre. » Là un Acteur dissolu, plus e

pudici motus enervata corpora muliebris incessus, fæminas mentientes, quod aliud ? nisi libidines docent et instigant. » Ils

: « Carmen compositum cum suavitate cantus deliniens, capit mentes ad quod voluerit impellit. » Les gens de lettres, gâtés p

sente sur la scène ? « Quod turpe factum non ostenditur in theatris ? quod verbum impudens non proferunt Histriones qui risu

d’autres faux jugements dont il fait le détail : « Histriones laudans quod absurdum. » (L. 4. Ep. 91.). Il ne fait pas plus

nt ? « Spectaculum odisse debes cujus odisti auctores : num bonum est quod à malo incœpit ? » L’esprit du démon s’est emparé

r renoncé au baptême : « Fidei Christianæ prævaricator qui id appetit quod in lavacro renuntiaverat diabolo et pompis ejus. 

de crime et d’impureté que l’on n’y trouve ? « Nihil ferm ? vitiosum quod in spectaculis non sit ? » Mais, direz-vous, ces

tous les vices sont toujours renaissantes : « Sicut anguinum monstrum quod multiplicabat occisio. » C’est l’état où les spec

uæ nequitiâ, verbis obscœnis & vanis temerò profusis plena sunt : quod enim turpe factum non ostenditur in Theatris, quo

fusis plena sunt : quod enim turpe factum non ostenditur in Theatris, quod verbum impudens non proferunt qui risum movent Sc

pleamus. Coronemus nos rosis, antequàm marcescant ; nullum pratum sit quod non pertranseat luxuria nostra. Sap. 2. v. 5. &am

ptatem. Quod enim Spectaculum sine idolo, quis ludus sine sacrificio, quod certamen non consecratum mortuo ? Diabolus, quia

contrefaire. Pline dans le Panégyrique de Trajan « Quæstorium virum quod gesticulandi saltandique studio teneretur, movit

e le Théâtre du Camp de Mars que Trajan avait fait bâtir : « Theatrum quod ille (Trajanus) in Campo Martio posuerat, contra

254.. « Memorabili maximè et Carini et Numerian hoc habuit imperium, quod ludos Romanos novis ornatos dederunt.... Centum S

utata complexibus et Religionem quam expetierit, prodidisse et gerere quod officio desierat, animo tamen Scænica, detracta i

dices, sive privati, nihil penitus auri præmio dandum esse cognoscent quod solis licet consulibus quibus erogandi moderation

is locis sacris talia committere non reformident. Quibus diebus etiam quod pudoris est dicere, saltationes sceleratissimas p

. Alios equidem vidi complures indè profectos, et timui. Nescio enim, quod ait scriptura, quid super ventura pariat dies. »

vissimas contentiones, evacuatio honestatis, fons irriguus jurgiorum, quod vetustas quidem habuit sacrum, sed contentiosa po

tis enim aera ipsa mellifluis implere clamoribus, et uno sono dicere, quod ipsas quoque belluas delectet audire : profertis

scunt appetitiones et oculi proximus impudentius aspicere assuefacti, quod concessum sibi vident ocium, intendunt cupiditate

ione tractemus ex abundanti, propter eos maxime qui sibi blandiuntur, quod non nominatim abstinentia ista prescriptasit : qu

animæ contaminant puritatem, et per sensus ingrediuntur, impleturque quod scriptum est : mors intravit per fenestras vostra

ræsumit, fidei Christianæ prævaricator effectus, qui id denuò appetit quod in lavacro jampridem renunciavit, id est, diabolo

péché. Et ce grand Saint répond 2.2. q. 168 a.3. « Respondeo dicendum quod in omni eo quod est dirigibile secundum rationem

nd Saint répond 2.2. q. 168 a.3. « Respondeo dicendum quod in omni eo quod est dirigibile secundum rationem superfluum dicit

d in omni eo quod est dirigibile secundum rationem superfluum dicitur quod regulam rationis excedit. Dictum est autem, quod

m superfluum dicitur quod regulam rationis excedit. Dictum est autem, quod ludicra sive jocosa verba vel facta sunt dirigibi

sunt dirigibilia secundum rationem et ideò superfluum in ludo dicitur quod excedit regulam rationis. Quod quidem potest esse

dupliciter. Uno modo ex ipsa specie actionum quæ assumuntur in ludum, quod quidem jocandi genus secundum Tullium dicitur ess

tus ad ludum, cuius delectationem præponit aliqui dilectioni Dei, ita quod contra præceptum Dei vel Ecclesiæ, talibus ludis

uterentur, vel qui eis aliqua largirentur, tanquam peccati fautores, quod videtur esse falsum. Legitur enim in vitis Patrum

cati fautores, quod videtur esse falsum. Legitur enim in vitis Patrum quod beato Paphnutio revelatum est, quod quidam jocula

sum. Legitur enim in vitis Patrum quod beato Paphnutio revelatum est, quod quidam joculator futurus erat sibi consors in vit

tati possunt aliqua officia licita et ideò, etiam officium histrionum quod ordinatur ad solatium hominibus exhibendum, non e

videntur tria præcipue esse cavenda, quorum primum et principale est quod prædicta delectatio non quæratur in aliquibus ope

illicita : unde et de illa arte vivere non est prohibitum : ita tamen quod fiat observatis debitis circumstantiis locorum, t

detur secund. Mag. Richard. distinct. præsenti a. 3. q. 2. post Alex. quod solutio hujus quæstionis ex præcedentibus pendet 

ellant, ut desistant ab idololatriis supradictis et eisdem similibus, quod cedat ceteris in exemplum. » Le Saint Concile de

, Argumentum sanctum sit ac pium, neque quicquam actibus interponatur quod non Latinum sit ac decorum, nec persona ulla muli

argumentum sacrum fit ac pium : necque quidquam actibus interponatur quod non Latinum sit et decorum ; nec personna ulla mu

Romains. 59. [NDA] « Quippe Pompeium incusatum a senioribus ferunt, quod mansuram Theatri sedem posuisset. Nam antea subit

tos paulatim patrios mores, funditus everti per accitam lasciviam, ut quod usquam corrumpi et corrumpere queat, in urbe visa

» ibid. P. 541. 70. [NDA] « Et Pyladem Urbe atque Italia submovit, quod spectatorum a quo exsibilaretur, demonstrasset di

promiscue in Equite spectandi prohibuit. » ibid. « Quæstorium virum quod gesticulandi saltandique studio teneretur, movit

s egrederetur. » Page 332. 97. [NDA] « Fuit enim populo hic sermo ; quod populum sublatis ludis vellet cogere ad Philosoph

ione tractemus ex abundanti, propter eos maxime qui sibi blandiuntur, quod non nominatim abstinentia ista prescriptasit : qu

t et tunc demum suscipiantur, ita ut ulterius ad eas non revertantur, quod si facere contra interdictam tentaverint projicia

8. An. 1181. Dupleix, ch. 1. 2.2. q. 168 a.3. « Respondeo dicendum quod in omni eo quod est dirigibile secundum rationem

upleix, ch. 1. 2.2. q. 168 a.3. « Respondeo dicendum quod in omni eo quod est dirigibile secundum rationem superfluum dicit

d in omni eo quod est dirigibile secundum rationem superfluum dicitur quod regulam rationis excedit. Dictum est autem, quod

m superfluum dicitur quod regulam rationis excedit. Dictum est autem, quod ludicra sive jocosa verba vel facta sunt dirigibi

sunt dirigibilia secundum rationem et ideò superfluum in ludo dicitur quod excedit regulam rationis. Quod quidem potest esse

dupliciter. Uno modo ex ipsa specie actionum quæ assumuntur in ludum, quod quidem jocandi genus secundum Tullium dicitur ess

tus ad ludum, cuius delectationem præponit aliqui dilectioni Dei, ita quod contra præceptum Dei vel Ecclesiæ, talibus ludis

uterentur, vel qui eis aliqua largirentur, tanquam peccati fautores, quod videtur esse falsum. Legitur enim in vitis Patrum

cati fautores, quod videtur esse falsum. Legitur enim in vitis Patrum quod beato Paphnutio revelatum est, quod quidam jocula

sum. Legitur enim in vitis Patrum quod beato Paphnutio revelatum est, quod quidam joculator futurus erat sibi consors in vit

tati possunt aliqua officia licita et ideò, etiam officium histrionum quod ordinatur ad solatium hominibus exhibendum, non e

videntur tria præcipue esse cavenda, quorum primum et principale est quod prædicta delectatio non quæratur in aliquibus ope

illicita : unde et de illa arte vivere non est prohibitum : ita tamen quod fiat observatis debitis circumstantiis locorum, t

detur secund. Mag. Richard. distinct. præsenti a. 3. q. 2. post Alex. quod solutio hujus quæstionis ex præcedentibus pendet 

argumentum sacrum fit ac pium : necque quidquam actibus interponatur quod non Latinum sit et decorum ; nec personna ulla mu

tatio, clamare quia vicit quem diabolus vicit : exultare et insultare quod adversa pars perdiderit equum, cum is qui tali sp

« de peur, comme dit S. Cyprien,« Ne viria nostra de sacris litteris quod indignissimum est, vindicare videamur. » Cyp. lib

6. Exod. cap. 15. Jud. c. 11. « Ne viria nostra de sacris litteris quod indignissimum est, vindicare videamur. » Cyp. lib

fatigatio corporalis solvitur per corporis quietem, ita etiam oportet quod fatigatio animalis solvatur per animae quietem ;

est delectatio. » 10. [NDA] Ibid. art. 3 ad 3. Officium histrionum quod ordinatur ad solatium hominibus exhibendum, non e

rudelitatis per ea quae ibi repraesentantur : unde Chrysostomus dicit quod adulteros et inverecundos constituunt tales inspe

rtullien, Des Spectacles, chap. 14] « Interposito nomine idololatriae quod solum subjectum sufficere debet ad abdicationem S

ectaculi non minus poenitenda contagia; in Theatris quoque conspicies quod tibi dolori sit et pudori. » 28. [NDA] Clemens

t appetitiones, et oculi proximos impudentius aspicere assuefacti per quod concessum sibi vident otium, intendunt cupiditate

fusis plena sunt ; quid enim turpe factum non ostenditur in Theatris, quod autem verbum impudens non proferunt qui risum mov

vres des Païens), vers la fin] « Hanc animae purgationem, ut semel et quod vobis satis sit dicam, voluptates per sensus erip

. Magna mala Theatra efficiunt civitatibus, magna et neque hoc scimus quod magna. » 33. [NDA] S. Chrysost. Homil. 3 De Sau

um mulierum illarum defixos habent oculos, qua fronte poterunt dicere quod eas non viderint ad concupiscendum ? Ubi verba qu

lorum pertinent illecebras : unde vigor animi emolliri posse credatur quod de aliquibus generibus musicorum aliisque nonnull

ione, § 14] « Nescio quid illi durius imprecer, quam ut semper habeat quod requirat qui jucundae quietis pacem fugitans curi

quoque sanctissimus tum ipsum, tum ejus doctrinam maximi faciebat, et quod per externa Saracenorum bella licuit, ejus semper

s turpibus aut actibus repraesentantibus turpia, aut incantationibus, quod patet quia talibus Christi Corpus denegatur, ut i

rcere persuadent ; et idcirco ipsi potius propter hæc merentur subire quod ob ista sancitum est supplicium…Si nullus talium

e, quamvis animi tui modestia effecisti, ut nihil tibi inde abfuerit, quod ego fieri posse non arbitror, quoniam tamen alii

rysost. tom. 3, p.538 [S. Jean Chrysostome, tome 3, p.538]. « Per hoc quod spectasti Theatricam inquitatem, eam operatus es.

oratis et plurimum dulcibus id mali injicit, ita et diabolus laethale quod conficit, rebus Dei gratissimis et acceptissimis

minus malum haec condonarunt, minoribus, ut quidam arbitrati sunt, id quod majus est ementes quietem et securitatem. » 105.

rt en 216. Privatum impudicitiæ consistorium ubi nihil probatur, quàm quod alibi non probatur. Libro de spect. c. 17. Magnâ

econde, question 168. Voici comme il y parle. «  Officium histrionum, quod ordinatur ad solatium hominibus exhibendum, non e

rvatâ discretione debitâ, … tamen pœnitenti sunt vitanda, propter hoc quod debet cor ad Deum collectum habere. D. Th. in 4.

, quasi eos in peccato foventes. Unde Augustinus dicit super Joannem, quod donare res suas histrionibus, vitium est immane.

rt en 216. Privatum impudicitiæ consistorium ubi nihil probatur, quàm quod alibi non probatur. Libro de spect. c. 17. Magnâ

Cor. 15. V. 33. S. Thomas est mort l’an 1274. Officium histrionum, quod ordinatur ad solatium hominibus exhibendum, non e

rvatâ discretione debitâ, … tamen pœnitenti sunt vitanda, propter hoc quod debet cor ad Deum collectum habere. D. Th. in 4.

, quasi eos in peccato foventes. Unde Augustinus dicit super Joannem, quod donare res suas histrionibus, vitium est immane.

eremonias, et ritum colendi viamque per quam ingredi debeant, et opus quod facere debeant. »Moys. C’est Dieu qui est l’Aute

et, ut per eandem potestatem disciplinam Ecclesiasticam muniat, et ut quod non prævalet Sacerdos efficere per doctrinæ sermo

eremonias, et ritum colendi viamque per quam ingredi debeant, et opus quod facere debeant. »Moys. « Vere ornans tempora, ann

et, ut per eandem potestatem disciplinam Ecclesiasticam muniat, et ut quod non prævalet Sacerdos efficere per doctrinæ sermo

il en parle. « Les Atellans « Attellani autem ab Oscis acciti sunt, quod genus delectationis, italica severitate temperatu

tam familiariter Usum ut res rationesque eorum sua solertia tueretur quod cum aliis multis tum ex Epistolis quoque eius dec

rtul. Apologet. et de Spect. « Attellani autem ab Oscis acciti sunt, quod genus delectationis, italica severitate temperatu

tam familiariter Usum ut res rationesque eorum sua solertia tueretur quod cum aliis multis tum ex Epistolis quoque eius dec

lle fatiche, e si riposi con quiete. « Et hoc est, scrive S. Tommaso, quod Philosophus dicit in 4. Eth. quod in hujus vitae

e. « Et hoc est, scrive S. Tommaso, quod Philosophus dicit in 4. Eth. quod in hujus vitae conversatio quædam requies cum lud

ludo c. 2. sane, atque indubitatum esse potest, illud ludendi genus, quod voluptatis capiendæ gratia inter nomine, ut pluri

ur Pedag. L. 3. c. 11. ». E Crisostomo avvisa. « Neque mihi opponas, quod quicquid, ibi sit imitatio sit iocorum, non verit

adulteras facit, et multas domos subvertit; proptereaque maxime gemo, quod tam grande malum hoc malum esse non creditur: sed

maxime gemo, quod tam grande malum hoc malum esse non creditur: sed, quod est multo deterrimum, et favor, et clamor, et pla

er Gersone scrive de’ giochi degli stolti. « Asserere, aut sustinere: quod per longum usum, vel sub umbra iocorum, aut alite

gio, e glorioso Imperatore Carlo V. « in quadam pragmatica prohibuit, quod nemo personatus incederet, nec ignotus »  ; perch

n promptu, vulgatur fama, et incenditur omnium expectatio. Tum Patrum quod ; ad aures pervenires, qui cognito quid fabula ess

10. d. cit: n. 4.  »  ; ma noto col medesimo Baldelli. « Certum est, quod consuetudo non potest vim habere contra legem div

etiam si non sit consuetudo, fiat; sin damnosum, et perniciosum est, quod asserimus, etiamsi consuetudo sit reiciatur. ». L

ll’adulterio. « Recepta a populis; imo erecta Theatra: sed corruperat quod universa caro viam suam Noemi diebus, communeque

enere umano. « Denique ut semel finiamo cur inquis perpetuo receptum, quod perpetuo a summis viris infectatum est? Has omnin

r populum suum ita gubernare et dirigere, et ne deviet ab observando, quod Deus præcipit. » Perché il Principe è tenuto a go

di Cipriano. « Consuetudo sine veritate vetustas erronis est: propter quod relicto errore sequamur veritatem ». La consuetud

felici, non quello, che dall’ignorante volgo è approvato. « Queramus, quod optime factum sit; non quod visitatissimum: et qu

’ignorante volgo è approvato. « Queramus, quod optime factum sit; non quod visitatissimum: et quod nos in possesione felicit

vato. « Queramus, quod optime factum sit; non quod visitatissimum: et quod nos in possesione felicitatis constituat: non quo

visitatissimum: et quod nos in possesione felicitatis constituat: non quod vulgo, pessimo veritatis interpreti, probatum sit

rte præventus non potuit edere dicitur retractasse priorem sententim; quod in delectationibus venereis posset dari parvitas

ositum, tanquam conformius veritati, et motui proprio Clementis VIII. quod simile quid severe damnavit Roma in officio sanct

e che difendono ciò, che non merita difesa. « Confundantur, ut ex eo, quod defendere nequeunt, cognoscant, se tenere improbe

ur, ut ex eo, quod defendere nequeunt, cognoscant, se tenere improbe, quod defendunt. Greg. T. 1. pa. 3. Past. Ad m. 9. » Pu

que scena haberi dicatur; mulcta etiam indicta, propositaque pæna, si quod verbum temere Histrio effutierit, quod non ante a

indicta, propositaque pæna, si quod verbum temere Histrio effutierit, quod non ante a Magistratu expensum, probatumque sit.

giovare. Io so la sentenza di Nazianzeno. « Facile imposturam facit, quod delectat. »2. contr. Julian. E per dichiararmi b

t Deus oculos cordis vobis, ci avvisa S. Agostino, ut videatis illud, quod putatur dulce modo, quam amarum eit in ignem æter

verts, qui veritatem occultabant in Fabulis. Duo ergo sunt in Fabula, quod scilicet contineat verum sensum, et reprasentet a

iecta potius amabitur? Quid, si si a te nec turpis, uti decurti, nec, quod inde sequitur, fugienda proponitur? An malo remed

inte sere his oportet; magnaque parte prolixæ fabulæ uti: nam fabula, quod pueri solent, accipitur arrectis auribus ».de Reg

gravis peccati, lethalem culpam secum involuit: ut proinde verum sit, quod ait Tertullianus in tract. de Spect. Comædias, et

ur verba, prurit voluptas, ardet concupiscentia furit lascivia. Cito, quod exceptinibus pluribus docemus absolute pronunntia

tatu feda, vereri debent, ne ultro sibi peccandi periculum accersant; quod est sapienti vitandum. »In Theol. Mor. tr. 4. de

§. Petri. et Pauli., che scrive. « Cum de beata vita agitur, non est, quod , mihi illud discessionum more respondeas. hæc par

acendolo partecipe del suo peccato. « Peccatum fuit, scrive il Santo, quod ipsa mulier virum quoque secum in culpam traxit,

eccano mortalmente. La Ragione si è; perchép. 105. « est valde durum, quod omnes adstantes, collective accepti, cooperatur s

peccatum mortale Histrionum,quattenus sunt causa, sine qua non  : et quod nem illorum in particulari, et distritbutive loqu

e his, qua fiunt a maior, p. cap. Cum ab cius consensu non impendeat, quod talis electio sit, aut non sit: tamen est vere ca

Fure concurrere; ut ait Psaltes, et cum Adulteris ootionem ponere: e, quod dixeram, cooperari. » Ma io dirò due cose. La pri

onem non possunt habere, quantò magis eis etiam nolentibus opponitur, quod cognoscant. »mor. l. 25. c. 11. E S. Cirillo Geru

licitum est dare consilium de malo minore, ut vitetur malum maius, ad quod alius est iam paratus: ut videre est apud Sanchez

malo Frater, dico insieme con S. Efrem Siro, deste, et abluc vas tuum quod peccatis contaminanasti; simum; non amplius pecca

lamoEp. 39. ad Pamach.. « O impudentiam singularem: accusant Medicum, quod venena prodiderit. » Ovvero si può dir con Tertul

la Virtus habet, non recipiunt animi mala, temperamentum. Adice nunc, quod ista, quamuis exigua sint malus excedunt, nunquam

n moralibus, dice il medesimo Santo, est quadam delectatio mala ex eo quod appetitus superior, vel inferior quiescit in eo,

atio mala ex eo quod appetitus superior, vel inferior quiescit in eo, quod a Ratione discordat et a Lege Dei. »a. 1. c. Ma

e assolutamente. E egli dice di loro. « Ex hoc decepti esse videntur, quod non distinguebant inter id, quod est bonum simpli

oro. « Ex hoc decepti esse videntur, quod non distinguebant inter id, quod est bonum simpliciter, et inter id quod est bonum

d non distinguebant inter id, quod est bonum simpliciter, et inter id quod est bonum quo ad hunc. » S’ingannarono, perché no

 Delectabile dicitur secundu appetitum, qui quandoque in illud tendit quod non est convaniens rationi: et ideò non omne dele

diamo dunque col medesimo Dottore. « Sicut contingit, non omne bonum, quod , appetitur, esse per se, et vere bonum, ita non o

vita nostra tempus, ad promerendum eternam gloriam nobis datum: post quod nullum alliudo merendi tempus dabitur: Laboratur

Si attendatur felicitas, qua sine transitu non attingitur, leve sit, quod transuendo laboratur, Exemplo cuiusdam devoti vir

cum Delfi Leschen vocant, quasi confabulationem, aut stationem dicas, quod eò convenientes priscis olim temporibus seria, et

aut ebrios aut alia intemperantia genera: sed potius obserovato illo, quod maxime decet, studeat operibus suis illa adiunger

qui possiamo dire con Crisostomo ho. 32. in Mat. 19.. « Permittimus, quod nolentes indulgemus; quia pravam hominum voluntat

ud Navarrum c. 17. n. 195. Manual. » E Molina scrive. « Si verum est, quod Lupanaribus ut hodie peromittuntur, vitentur mala

bor. Non accuso verba, quasi vasa electa pretiosa; sed vinum erroris, quod in eis nobis propinatur ab ebris Doctoribus. » A

ti. Il Lateranense disse de’ Maestri. « Nihil contra bonos mores, aut quod ad impietatem inducat, eos docere possint. » Che

egli rispose con la negativa latina di questo tenore. « De Terentio, quod quei. An loca aliqua selecta prelegi possint. Sci

manebit, ut nullam fere utilitatem lingua afferre possit: ut omittam, quod Adolescentes facile incitare potest ut integrum l

ei in Ecclesia. Sed S. August. Iustis lacrimis prope deplorat erroris quod in eis nobis propibantur ab ebris Doctoribus: et

si in cons. 275. n. 50. Et tolerare is dicitur, qui scit, et patitur: quod non contingit in Summis Pontificibus, Arcipescopi

evissimas contentiones, evacuator Onestatis, fons irriguus iurgiorum, quod vetustas quidem habuit sacrum, sed contentiosa po

crive. « Panem suum peccatoribus prabet, qui iniquis subsidia pro eo, quod iniqui sunt, impendit: unde et nonnulli huiusmodi

di S. Ciprianode Spect.. « Nullum malum difficilius extingutur, quam quod faciles reditus habet, dum et multitudinis consen

unire, vel prohibere; quia dum anferre vellet omnia mala, sequeretur, quod etiam multa bona tollerentur; et impediretur util

etiam multa bona tollerentur; et impediretur utilitas boni communis, quod est necessarium ad conversationem humanam. Ut erg

ss. quell’avviso Epist. Ad Historiarum.. « Hoc semper tibi cordi sit, quod De gratum, et nobis incundum est. » Capo Quint

nt insignia errata Virorum insignium; ut ali a sin ilibus abstineant: quod raro fit absque peccato mortifero. » Nel qual cas

malum publicum non potest permitti, nisi ut per illud vitetur aliud, quod sine illo vitari non potest ». Aggiungo, che il m

S. Agostino scrive. « Quasi ei, qui non est Monachus, possit licere, quod non licet: cunctis prescribitur norma vivendi: om

ricordo la grave sentenza del Santo ArcivescovoAntonino. « Contingit, quod bestialiter viventes aliquando bestialiter moriun

o Compositore e invero « quid dementius, quam in eo desudare texendo, quod nisi tandem ex animo detesteris, et omni cura ret

igmentis exprimant; qui codò sepe reciproci nesciunt de tabula manum, quod aiunt, attollere; qui contenti subieceisse impudi

ia, nobilitateque destitutos intelligant, tantum ut operis moliantur, quod summis, atque imis gratum in virtutis complexum r

lexum recta mortales ferant; dant se in alteram viam, et conquisitis ( quod difficile non est) canoris ad oblectandum nugis,

d in is faciant,in quorum carminibus si quid bonis est hoc ipsum est, quod in Homero est mali? » Egli paragona costoro a Cam

Autore, scrisse in quello forma. « Legi litteras et Poema tuum; Poema quod religiose, eloquenter, et docte conscripsisti, ne

s interprbas Matronas fornicaria Meretrices ego enim Poema vernum, et quod omne punctumo ferre possit esse non puto, nisi si

ctumo ferre possit esse non puto, nisi sit grave, castum, ac sanctum; quod Horatius innuit dicens. Rem tibi Socratica pote

ndo cerscit, quo magis procedit, videtur venustius, dulcius, grandius quod est inducium sortioris ingeni; sortioris, inquam

andius quod est inducium sortioris ingeni; sortioris, inquam in geni, quod exercitio non flacescat, sed laborando vires acqu

Libri « pestis ipssissima sunt, et certissimum ut nemum legentium. Et quod longe possimum ubique obutum est hoc genus toxici

scripsit  ; et aliorum plurilorum Erotopagnia de quibus licet dicere, quod pronuntiat Phorius de Libris Achillis Tatii, quos

ione loro una persona virtuosa. « Quid enim habent, scrive lo Strada, quod ad legendum invitare possit? ingenium plerisque i

allusiones, rerum series, vis affectuum, schemata, aliaque huismodi, quod virus hauserunt ab Autoris animo, in Lectoris men

ibus, qua titolus non incestat, nec tenore continuo sunt impudica, si quod obsceni forte occurrerit, transilire operet, inau

eofilo. « Gravis quondam sceleris reus habitus est Theophilus magnus, quod deprehensus fuerit legens damnatos quodam Tractat

. « Illud mihi hoc in studiorum genere perincommdum videtur accidere, quod plerique Adolescentum ad ea scripta vel temerè de

s nam vitam: flores denique dum colligunt phrasium, pudicita perdunt: quod malum fine dubio multò gravius est opinione multo

na così pazza, la quale giudichi, « id necesse esse discipulo discere quod interdictum sit Preceptori docere? » Ma che? Insi

ifices, atque Imperatores sanxere Legibus, ne quid prodiret in lucem, quod aut turpitudinem, aut Haresim saperet. »in Bibl.

es, molliterque faceti et subtili nequitia blandi; fugiendi eo magis, quod venenum aureo in Calice artificio sissimè, et fla

impietatem. Scenam Celum fecistis: et Deus vobis factus est Actus: et quod Sanctum est, Damoniorum personis in Comedia ludif

oetis falsas opiniones; omneso tamen pracipue formidant venenum illud quod est inimicum pudicitia: propterea omnis eorum can

, dice della Poesia lo Strada, hoc iam pridem Vitio dari animadverto: quod eius in Civitate nullus penè sit usus, nisi ut nu

, esse perniciosissimis Lenonibus, non desuete, qui dixerint, Poetas; quod isti, et libera fronte, et continenti illecebra a

tis persricte frontis est qui hoc andet: et satis mihi compertum est, quod non obtinet: illos enim, qui similibus vanitatibu

lienos, in Collegio esse non finat. Si quid vero in huiusmodi genere, quod tamen apertè turpia non contineat usui esse posse

nec usui possunt esse studiosis, ac Magistris humaniorum litterarum; quod non sint ex eorum numero, qui lingua, et eleganti

eos nullo pratextu permittit, nisi fuerint ab obscenitatibus purgati: quod in Horatio, Martiale, et Terentio factum accepi.

, amatoria Bucolicorum versuum verba canere; tenere Virgilium, et id, quod in Pueris necessitatis est, crimen in se facere v

leggono Tullio, o altro simile Autore per rispetto dell’eloquenza, «  quod non multum damnaremus », il che un sarebbe da noi

Uomo « Zelo Dei plenus, et inconsusibilis operarius: nullum officium, quod animabus ad Deu suum reducendis impendere posset,

ant pestiferos partus, et omni ope, quos texuere, laquoes amoliantur, quod quam ardui, immensique cuiusdam negoti sit, vel i

procul est propria tollare, et eliminare, si qua occurrerint errata; quod , et Gentes etiam sape numero observauerunt. Sic e

idi odoris offendas, longe refugis, atque declinas: si quid occurrat, quod horreat oculus tuus, clauditur, aut avertitur. In

per ultimo, e ricordo la breve sentenza di S. Ambrogio. « Non curare, quod feceris, summa inclementia. »t. 4. l. 1. offic. .

iere; verum et qua vel illiberale, seu petulant, aut vitiosum aliquod quod Ioci genus preseferunt, Lege lara, a nostris anim

et chiarita da veniam, cuius est, non considerare, quid offerat, sed quod habet, liberter impertitur: nec illum, satis esur

tantæ sint corruptelæ, tanta præcipitia, quomodo possum tibi credere, quod à talibus bestiis vulneratus non sis ? nunquid la

lapideus es, aut ferreus ? Pone lucernam in fœnum, si poteris dicere quod nõ exuritur fœnum ? Votre esprit est battu de tou

es Pieces criminelles, est un peché considerable. Cur liceat videre, quod facere flagitiũ ? cur quæ ore prolata communicant

nommé par Tertullien Impudicitiæ consortium, ubi nihil probatur, nisi quod alibi non probatur. 17. de Spect. Tert. & c.

. Locus tuus his gregibus hominum veluti quidam tutor est positus, ne quod ad lætitiam constat in ventum, ad culpas videatur

esse ista tolli. Otia stabiliunt, infinita delicta inseminant, & quod valde deflendum, cultum divinũ minuunt, & tol

tantæ sint corruptelæ, tanta præcipitia, quomodo possum tibi credere, quod à talibus bestiis vulneratus non sis ? nunquid la

lapideus es, aut ferreus ? Pone lucernam in fœnum, si poteris dicere quod nõ exuritur fœnum ? Lact. cap. 20. de vero cul

æ scelerum auctrices. Tert. cap. 18. de Spect. Cur liceat videre, quod facere flagitiũ ? cur quæ ore prolata communicant

lib. 3. Epist. 13. Impudicitiæ consortium, ubi nihil probatur, nisi quod alibi non probatur. 17. de Spect. Tert. & c.

. Locus tuus his gregibus hominum veluti quidam tutor est positus, ne quod ad lætitiam constat in ventum, ad culpas videatur

esse ista tolli. Otia stabiliunt, infinita delicta inseminant, & quod valde deflendum, cultum divinũ minuunt, & tol

la forza, e il titolo di stimolo, dicendo. « Stimulus zeli emulantis, quod rectum est »Ser. De Fas. Dom.. E è ben ragione lo

ietatem ; scenam celum fecistis : et Deus vobis factus est actus : et quod sanctum est, Demonius personis in Comedia a ludif

proximi nocum entum ; quæ de se sunt peccata mortalia : et sic patet, quod excessus in ludo est peccatum mortale.  ».2. q. 1

m mortale.  ».2. q. 168. a. 3.C. E aggiunge. « Officium Histionionum, quod ordinatur ad solatium hominibus exibendum, non es

si è ; perché sono ordinate all’umano sollazzo. « Officium Istrionum, quod ordinatur ad solatium hominibus exhibendum, non e

ma autem nostra, si bene agimus, sine fine regnabit in celo. Si vero, quod Deus non patiatur mala opera exerceamus, et plus

uando boni christiani cum Angelis accipiuntur in vita m æternam, nos, quod absit, præcipitemur in gehennam. Non nobis suffic

ernam, nos, quod absit, præcipitemur in gehennam. Non nobis sufficit, quod christianum nomen accepimus, si bona opera christ

re cotali errori « Vanus sermo cito polluit mentem, et facile agitur, quod libenter auditur », scrive S. Bernardo. Sanchiez

st tantam veniale, cum non detur, nec videatur gravis inordinatio; eo quod hæc delectation remote disponit ad turpia: nisi d

itate, vel ignorantia, et hujusmodi est scandalum pusillorum, propter quod sunt spiritualia bona, vel occultanda, vel etiam

lamo Santo, dicendo. « Scandalum est dictum, vel factum minus rectum, quod ex se alteri occasionem prabet ruinæ. » Lo scanda

e industria diffusa sit tunica, ut aliquid intus appareat, operiatque quod sedum est; et aperiat, quod formosum. »Ep. 47. 6.

ca, ut aliquid intus appareat, operiatque quod sedum est; et aperiat, quod formosum. »Ep. 47. 6. 3 e.Ovvero quell’altro dett

, ut candidos nudet humeros: et quasi videri noluerit, celat festina, quod volens detexerat. »Ep. 47.E che stimate per cotal

is insaniam, quem ipse severitate morum otium aliter intutuisset, sed quod Aulicorum ingenium est, infami adulatione propudi

piamente dissero. « De illa Arte vivere non est prohibitum, ita tamen quod fiat observatis debitis circumstantiis. » E con t

zione, ovvero onesto intrattenimento. Aggiunge il Santo. « Ita tamen, quod nihil turpe ibi misceantur. » Ma però con patto,

gli Istrioni siano nella strada dell’eterna dannazione. E risponde, «  quod uon omnes sunt in statu peccati, sine damnationis

lerit lagis, quam attulerit; neque cogat, id videri dictis contineri, quod ante lectionem presumpserit intelligendum. »L. 1.

lli. Viguerio nota. « In ludis cavendum primum, e priìncipaliter est, quod delectatio non quæratur in turpibus factis, vel v

tandi sint leniter turpes tunc enim non erit mortale, sed veniale, eo quod non proxime, sed remote ad Venerem incitant, ac d

erta vanità, sapendo il di lui disonesto amore. Diana scrive. « Dico, quod quando femina timat, ne a persona particolari ama

e Comiche universalmente. Battista Fragolo dice. « Exdictis infertur, quod dicendam sit de Comediis, vulgari idiomate exhibi

etti, e diremo benedicendo di lei con Crisostomo. « Male desideratur, quod in damnaum salatis assumitur. »T. 1. scrt.de Iac.

ne e un’immagine della verità. E Giulio Cesare Scaligero definisce. «  quod Comedia sit poema drammaticum, negotiosum, exitu

ente guardata, e custodita. S. Girolamo dice. « Difficile custoditur, quod plures amant. » E nella Scrittura abbiamo, che Ab

giunge. « Dicitur no pose vitare, quado sine gravi incomod no potest, quod in comodu debeit esse tale, ut equale; ut si peri

. » E’ vero che S. Tommaso dice. « Quidam dixeruntSum. homo cap. 39., quod consensus in delectationem non est peccatum morta

a egli subito aggiunge. « Alii veroI. 2. q. 7. ½. a. 8. c. dixerunt, quod est peccatum mortale; et hac opinio est communior

fornicatione delectetur de ipso actu cogitato; hoc contingit ex hoc, quod affectio cins inclinata est in hunc actum. Unde q

ontingit ex hoc, quod affectio cins inclinata est in hunc actum. Unde quod aliquis consentiat in talem delctationem, hoc nih

d aliquis consentiat in talem delctationem, hoc nihil aliud est, quam quod ipse consentiat in hoc, quod affectus suus sit in

delctationem, hoc nihil aliud est, quam quod ipse consentiat in hoc, quod affectus suus sit inclinatus in fornicationem. Nu

sit inclinatus in fornicationem. Nullus enim delectatur, nisi in co, quod est conforme appetitui eius. Quod autem aliquis e

conforme appetitui eius. Quod autem aliquis ex deliberatione eligat, quod affectus suus con formetur his, que secundum se s

is ? Quid illo tam erebrò vagantis lumina iacis ? Quid spectare liber quod manducare non licet ? Ocules, inquis, intendo, no

s pracedens cantus subire concitat amara bellorum. Ac ne multis omne, quod duri est operis, quod laboris, dulcis, vincit, et

ire concitat amara bellorum. Ac ne multis omne, quod duri est operis, quod laboris, dulcis, vincit, et efficit cantiolena. »

pitudines postea sentiunt dolores; et cum magna amaritudine digerunt, quod cum dulcedine temporali loberunt ». Di questi per

an. 48., atque luxuriosum circa Ecclesia agere, omnino contradicimus; quod abique vitandum est. » E nondimenno si trovano mo

balli, quanto sono riprovati dalle divine Scritture. Isaia. « Pro eo quod FiliaC. 13. 16. composita gradu incedebant, decal

ta gradu incedebant, decaluabit. Dominus verticem. » Ezech. « Pro eco quod percussistiC. 25. 6. pede, et gavisæs ex toto, af

o concedo , che il Santo nel citato luog scrive. « De se vitosum est, quod mulier utatur veste virili. » Ma dico, che quel,

infacies Feminarum desixos oculos habent, qua fronte poterunt dicere, quod eas non viderint ad concupiscendum ? Ubi coloribu

urrit potentia sensitiva, non discernit, nec unam separat ab alia, eo quod potentia est materialis, qua non abstrahit; ideo

2. sent. dist. 40. §. de secundo.; nec ista sufficit sine aliis, puta quod debito modo fiut: patet igitur quod sola bonitas

ec ista sufficit sine aliis, puta quod debito modo fiut: patet igitur quod sola bonitas finis, etiam cum intenditur secundum

fficit ad bonitatem actus; sed requirantur alie circumstantia ad hoc, quod bonitas sit. » Ed in sostanza vuol dire, che non

ecti provenientem ex aliqua alia affectione, que in causa est, ut id, quod eligitur, ut medium, non ut purè medium moveat, s

ue afficis Scurras, et Histriones. Unde hac tibi Proscenio sanctitas, quod turpissimos activis in angulis, honestos facis in

ta non si deve usar in un negozio burlesco, e Teatrale. « Empietatem, quod sanctum est in Comedia, ludisicati estir », possa

uoni costumi. « In Theatris conspicies, scrive il Santo Ep.2. l. 1. , quod tibi, et dolori fit, et pudori. Nec de est probi

v. peccatum. vers. facere. ait esse mortale coram aliis efficete id, quod suapte natura ad mortale inducit. » Ed il medesim

inem; et secundum actum malum bonus dicitur aliquando malisicari; non quod in se ipso sit malus; sicut dare eleemosynam paup

Savi, e dotti uomini; e approvati secondo tutto il loro contenuto, «  quod omnia, et singula » : e poi col tempo, buon maest

t nullam, aut fere nullam ad sciendum adhibuit diligentiam, nescitid, quod scire tenerum, ex eoque crassa, et supina videtur

scitid, quod scire tenerum, ex eoque crassa, et supina videtur dicta, quod ea laborans sit similis homini crasso, et stupido

iter occurrunt, an sint mortalia, vel venialia. Item non est necesse, quod in dubiis, que occurrunt, posset ipse omnia resol

ticis et alia similia. De quibus illud notardum est, rarò contingere, quod ignorantia sit invincibilis, et inculailis: item

uod ignorantia sit invincibilis, et inculailis: item rarò contingere, quod ignorantia illa non afferat secum scandalum in su

i si può dire con Reginaldo. « Ad vitandum grave nocumentum publicam, quod ex huismodi correctione sequeretur, ex omitti pot

busi sibi cognitos; quos impedire potuerit, et debuerit. An negligat, quod in suis adibus, et palatiis Deus offendatur, ludi

infacies feminarum defixos oculos habent, qua fronte poterunt dicere, quod eas non viderint ad concupiscendum ? Ubi coloribu

venia non potest, ut a decoro, atque ab officio verecundia discedat; quod unicuique mortalium, adeoque ipsi, etiam Poeta Co

n un’altra; poiché il solo esempio di altri circa un permesso male, «  quod intrinsece sit malum », che sia male intrinsecame

tionem adeo proiectis, ut licet de rubus benè sentiant, eloqui tamen, quod sensirit, pertimescant »L. 2. C. 7. N. 1., scrive

il giudizioso detto di Salviano. « Hoc infructuosum saltem non erit, quod prodesse tentavi; mense nim boni studii, ac pii v

dico ora, e concludo con il dotto Salviano. « Infructuosum non erit, quod prodesse tentavi » : lo sforzo di giovare ad altr

souillée, que doit-on juger de tout le reste des actions ? « Si lumen quod in te est, tenebrae sunt, ipsae tenebrae quantae

ées, que doit-on juger de tout le reste de leurs actions ? « Si lumen quod in te est, tenebrae sunt, ipsae tenebrae quantae

il de la vie, ce qui ne vient point du Père, mais du monde. » « Omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est, et concu

rt. 13. Essais de mor[ale]. Traité de la coméd[ie]. chap. 10. « Omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est, et concu

l n'aimait que les routes pleines de pièges, et de filets. « Quærebam quod amarem, amants, amare, et oderam suavitatem, et v

nisi sub specie umbraque virtutum. » Hieron[ymus]. Ep. 3. « Quærebam quod amarem, amants, amare, et oderam suavitatem, et v

ad provocandum lasciviam & secundùm alias circumstantias, constat quod actus vitiosus est. Ainsi, comme il est très-rar

c.17. Est privatum consistorium impudicitiæ, ubi nihil probatur quàm quod alibi non probatur. S. Clément d’Alexandrie dit

est mauvais de sa nature : 2. 2. q. 169.a.1. ad 3 De se vitiosum est quod mulier utatur veste virili ; aut è converso. Il

c. 1. Facit enim & hoc ad originis maculam, ne bonum existimet quod initium à malo accepit : ab impudentiâ, à violent

tari, ut ex nimiâ harum restrictione tristitia generetur : illud verò quod sibi nomen procax licentia vindicavit, Majuma fœd

nullum enim umquam (adolescentem) passus est ante in Scenam prodire, quod existimaret Spectatorum aures, iis quæ primò audi

ché à ne point prendre de divertissement ; « Parce, dit-il« Quia omne quod est, etc. », article 4. , que tout ce qui est co

 Excès », et suppose comme un principe incontestable« Quod in omni eo quod est dirigibile », art.3. in corpore.  : qu’en tou

’honneur des Idoles. C’est aussi le sentiment de S. Bonaventure« Dico quod Ludus, etc. »in 4. Dist. 16. 1. 1. dub. 13. , qui

Le Seigneur rendra chauve la tête des filles de Sion, etc. »« Pro eo quod , etc. »Isaïe, 3. Et l’on prétend enfin que sain

ug. In 2 de Musica. At ista remissio animi, etc ubi sup. « Quia omne quod est, etc. », article 4. Hystriones in ludo, etc.

sicus dictum est, etc. »Ibid. Aug. sud. Joan. h. « Quod in omni eo quod est dirigibile », art.3. in corpore. « Hoc igitu

culis, chapitre 10. « Quod David, etc. »lib. De spectaculis. « Dico quod Ludus, etc. »in 4. Dist. 16. 1. 1. dub. 13. Hist

« Sicut quidam, etc. »Corinthiens, chapitre 10. Exode, 32. « Pro eo quod , etc. »Isaïe, 3. « Abstinete vos etc. », Thess.v

la pensée telle que l’a citée Saint Thomas : « Sic ie geras sapienter quod nullus te habeat tanquam asperum, nec contemnat q

hrysostome, Homélie 49k et Homélie 69 in 11. cap. Matthoei. Ibi docet quod theatralium chorus omnium malorum est origol. Chr

rysostome, t. 3, Homélie 42 in cap. 19 Actorum apostolorum. Ibi docet quod in theatris omnia sunt contraria honestati et pie

mpte à Dieu de toute parole oiseuse : id est, verbum joculatorium per quod volunt inde placere aliis : de omni verbo otioso,

as : il nous dit en termes formels, que Superflute in ludo accipitur quod excedit regulam rationis ; quod potest esse… uno

ls, que Superflute in ludo accipitur quod excedit regulam rationis ; quod potest esse… uno modo ex ipsa specie actionum… qu

& dicent tibi. Deuteron. 32. v. 7. Superflute in ludo accipitur quod excedit regulam rationis ; quod potest esse… uno

v. 7. Superflute in ludo accipitur quod excedit regulam rationis ; quod potest esse… uno modo ex ipsa specie actionum… qu

er, ce qu’il n’est pas permis de désirer ».« Quod non licet aspicere, quod non licet desiderare. » Et si vous voulez encore

eis, ut ne cogitarem quidem de virgine. » « Quod non licet aspicere, quod non licet desiderare. » « O pulchrum puerum ! De

avec Job qu'ils n'en sauraient goûter : « An poterit comedi insulsum quod non est sale conditum ? » Qui pourrait manger de

avec Job, qu'ils n'en sauraient goûter : « An poterit comedi insulsum quod non est sale conditum ? » « Qui pourrait manger d

Vincere amat nimbos ; flammarum exæstuat æquor. Aut cùm parva (magis quod amem pinxisse) fugacem Ipse repercussos aurata ca

us ceux qui aiment la vérité, Veritatis enim amator suave clamat esse quod verum est 15. Voilà ce qui a attiré à cet Ouvrage

des hommes, avec ce qui se fait pour l’instruction des enfans, & quod in pueris necessitatis est, crimen in se facere v

 ; etsi duo hæc in quibusdam differant, ubi hoc habet Epistolæ Author quod ego non attigi, & aliâ ille ratione loquitur,

ui simile nihil meo in scripto præstiterim, in quo nequicquam dixerim quod tuam nominatim Celsitudinem ullatenus spectare po

utram in partem afferebam testimonium satis compertum ; imprimis verò quod ex divo Carolo petebam, cujus in authoritate, per

oc attentionis & recognitionis vitio contigit, ut meo in scripto, quod palam edere mihi nunquam fuit in animo, Comœdiæ c

ertur, leve esse prorsus ac frivolum ; stabile verò & inconcussum quod è contrariò tenet Ecclesia, cùm nimirum iis, quos

se fait entendre. … Medio de fonte leporum, Surgit amari aliquid quod in ipsis floribus angat. Lucret. lib. IV. Au

que nous avons dû prévoir : Sed nos tardiores vel experti, corrigamus quod providere debuimus ». EXTRAIT du Requisitoire d

inant puritatem & per sensus ingrediuntur ad mentem ; impleturque quod scriptum est : Mors intravit per fenestras vestra

atis expressâ actione replicatur, ne sæculis transeuntibus exolescat, quod aliquando commissum est. Admonetur ætas omnis aud

uod aliquando commissum est. Admonetur ætas omnis auditu, fieri posse quod factum est ; nunquam ævi senio delicta moriuntur,

e mundam mentem ? Salvianus lib. 6. Nihil enim ferme flagitiosum est quod in spectaculis non sit, illas rerum turpium imita

ct. 6. Ubi de Jocis & Comœdiis. Ut quid Christiane habes resumere quod renuntiasti ? ut quid claudicas ambobus genibus ?

eleris commissum est, ut ab istis sacris Cancellis arcendi sint ? Imo quod delictum his gravius quæris ? cùm se ipsos planè

tiones, ebrietates, læta convivia, varia epularum fercula, & omne quod ad explendam corporis voluptatem exortum est. Tal

s inverecundos. Idem quæst. 168. art. 3. Superfluum in ludo accipitur quod excedit regulam rationis, quando scilicet utitur

p; de sævis. Tum etiam quia periculo tentationis sponte se exponunt ; quod etiam verbis iisdem docet Silvester verbo ludus q

n potest donari, imo donatio facta revocatur. Archidiaconus in illud quod Histrio non potest accusare ut habetur in spe. De

am facilè turpia loquendo efficitur, ut homines his proxima faciant : quod maximè providendum est in adolescentibus ne quid

tur Magistratuum pertinet curare, ut nihil nec fictum nec pictum sit, quod tales actiones imitetur. Juniores autem ne Iambor

ram dant. Varro, lib. 6. de Lingua Latina : Obscenum dictum ab scena quod non nisi in scena palam dici non habet. Tull. in

leno Histrio : prostitue te, ô puella : ne finge : sis ipsum lupanar quod simulas, ô Theatre ; fugerent te matronæ, verebun

mè condonatum. Denique, ut semel finiam, cur inquis perpetuò receptum quod perpetuò à fummis viris insectatum est ? Has omni

ætas, libidinum flamma corripiat. Denique peccatum lethale illud est, quod vel insignem Dei contemptum, vel grave alterius d

& ut plurimùm fovent auctoritate, pecuniâ, vel saltem præsentiâ, quod ipsis est cooperari : mortaliter verò operantibus

ncurrere, ut ait Psaltes, & cum adulteris portionem ponere (& quod dixeram), cooperari : dum adulteriorum magistros

emnit quis salutem proximi, & pro ea conservanda non prætermittit quod sibi libuerit ; ita omnino & expressis verbis

homas 22. q. 43. art. 1. & 4. Non ergo licet alicui aliquid agere quod alii illo procliviores si suo exemplo facerent, p

uare quamvis animi tui modestiâ fecisti, ut nihil tibi mali obfuerit ( quod ego fieri posse non arbitror) ; quoniam tamen ali

non adirent, plerique illas erubescerent, minusque decorum putarent : quod contra accidit, ob solam nobilium virorum, ac sen

Tertullianus) de Ecclesia Dei in diaboli Ecclesiam tendere : de Cælo, quod aiunt, in cœlum ? illas manus quas ad Dominum ext

i neat, qui sine peccato minimè potest. Nemini in publico quid licet, quod multis nocet. SILLOGE ALTERA Objectionum contra p

norantem graviter peccare, nedum cùm malum minimè agnoscit, sed etiam quod majus est, cùm ingens virtutis opus existimat se

, disseminatumque ut sic securiùs omnes circumvenirent pios, impios : quod non facerent, nisi submussarent plerique, & r

amp; mulieres de amoribus colloquantur. Secundum longè tutissimum, in quod omnes ferè conveniunt, qui in Histriones scripser

uent : cùm facere his videatur qui non prohibet cùm prohibere possit, quod ipsi principes & populi facilè præstabunt, si

s étrangers : Nos meliora divinaque de Religione docti, nihil habemus quod à Tacito hac in re mutuemur. Quod tamen de ea scr

enia, mores instruantur, animi ad viriles curas exsuscitentur ; & quod mihi ut & Cornelio Tacito semper in votis fui

ul. 21. Virtus est mors concupiscentiarum, aut earum quies secundùm quod oportet. Arist. 22. Illam concupiscentiam carn

lloquia nascuntur: nullum denique scelus, nullum malum facinus est ad quod suscipiendum non libido voluptatis impelleret : s

lum cum virtute commercium. Cic. Cat. Maj. 46, 47, 48, 49. 59. Omne quod abhorret oculorum auriumque approbatione fugiamus

mas contentiones, est evacuatio honestatis, fons irriguus jurgiorum : quod vetustas quidem habuit sacrum, posteritas fecit e

p; raros probabilis oblectat intentio ; ad illud potiùs turba ducitur quod ad curarum remissionem constu inventum ; nam quic

stoire des Ouvrages pour & contre les Théatres. 132. In omni eo quod est dirigibile secundùm rationem, superfluum dici

In omni eo quod est dirigibile secundùm rationem, superfluum dicitur quod regulam rationis excedit…. Dictum est autem quòd

rigibilia secundùm rationem ; & ideò superfluum in ludo accipitur quod excedit regulam rationis : quod quidem potest ess

mp; ideò superfluum in ludo accipitur quod excedit regulam rationis : quod quidem potest esse dupliciter ; uno modo ex ipsa

upliciter ; uno modo ex ipsa specie actionum quæ assumuntur in ludum, quod quidem jocandi genus secundùm Tullium, dicitur es

possunt aliqua officia licita ; & ideo etiam officium Histrionum, quod ordinatur ad solatium hominibus exhibendum, non e

betem, nullius cordis, nullius peritiæ, & dicunt : tu facturus es quod nemo facit ? Tu solus eris Christianus ? Quisquis

liter facere non poterat ; cuique id solum visum est rationem habere, quod haberet justitiam, omnibus humanis vitiis immunis

mali ; amant eam lucentem, oderunt eam redarguentem… nolunt eam esse quod est, cùm seipsos debeant nolle esse quod sunt, ut

edarguentem… nolunt eam esse quod est, cùm seipsos debeant nolle esse quod sunt, ut ipsâ manente mutentur, ne ipsâ judicante

ntiquis mancipium, & æstimatione & usu in pretio esse ; & quod ministerium fuerat, ars haberi cæpta. Vix tamen i

jus ! Nonne id omnino sunt in Actorum manibus Tragædiæ & Comœdiæ, quod in perita sagittarii manu arcus & sagittæ ? N

d non placerent Spectatoribus quorum plerisque non id probatur maximè quod probum & sanum est, sed id vulgò sapit, quod

n id probatur maximè quod probum & sanum est, sed id vulgò sapit, quod improbum & insalubre. Nihil autem agant potiù

est ; aliud quando perniciosiùs adversum seipsum agit cor humanum, ut quod posset intelligere si bona voluntas accederet non

a jubet, pervenire volunt ad lucem Dei, sed tantùm ad laudes hominum, quod est vanitas & insipientia. S. Aug. 250. S.

placuit, ut quam sequi oportet auctoritas etiam visibilior esset quàm quod rejiciendum est, pravum exemplum ; ne fides &

tatis domicilium ex quo quidquid verum est, derivatum esse, vel extra quod potiùs nihil omnino verum esse agnoscimus. D’aill

atyris ausus est primus argumenta fabularum serere, idem scilicet, id quod omnes tum erant, suorum carminum actor, cum sæpiu

atyris ausus est primus argumenta fabularum serere, idem scilicet, id quod omnes tum erant, suorum carminum actor, cum sæpiu

iber », p. 395-396 : « […] hoc igitur modo etiam a theatro separamur, quod est privatum consistorium impudicitae, ubi nihil

quod est privatum consistorium impudicitae, ubi nihil probatur, quam quod alibi non probatur. Ita summa gratia ejus de spur

pour la mieux sentir, vous prierez les Dieux de vous faire tous nez, quod cum olfacies, Deos rogabis totum ut te faciunt fa

ies, unguentis nos impleamus, coronemus nos rosis, nullum sit pratum quod non pertranseat luxuria nostra . 4.° Le livre d’E

n fait le reproche à Jovinien : odores thimiamata moschum cinnamomum quod amatoribus & dissolutis conveniant, nemo nisi

Martial, je me défie des gens qui entent si bon, hoc mihi suspectum quod oles bene posthume semper . Vous vous mocquez de

urem et venditorem suum : Sinit accipere inter innocentes discipulos, quod fideles noverunt, pretium nostrum. Tolerant Apost

Postremo divina voce laudatur sub Angeli nomine, præpositus Ecclesiæ, quod cum odisset malos, eos tamen tentatos et inventos

eles, répond que non, & voicy l’admirable raison qu’il en donne, quod ego puto ; nec majestati divina, nec Evangelicæ d

ancienne contre moy. Il est vray que, si de mundo fuissetis, mundus quod suum erat diligeret , si vous étiez du monde, le

s tomberez d’accord, neque alienum videri posse, neque inimicum Deo, quod de conditione constet ipsius , qu’il n’entre rien

creation comme à l’autheur de toutes choses, neque culpa deputandum, quod Dei non sit inimicum , & par consequent il n’

squelles vous avez renoncez dans le Sacrement de vôtre regeneration, quod , autem ejeramus, neque facto, neque visu particip

ue Jesus-Christ qui en est le Chef, est appellé le Saint des Saints, quod ex te nascetur sanctum vocabiturLuc. 1. , dit l’

nt, virtutes famula subjiciuntur, observantes ejus nutum, ut faciant quod illa imperaverit . Et voicy en effet comme cette

ien, fiunt & miseris religiosa delicta, & cœpit licitum esse quod publicum estS. Cypri. Epist. ad donat. , les cri

m quasi bos ductus ad victimam, & agnus lasciviens & ignorans quod ad vincula stultus rapiatur. Je ne vous ai jama

spectaculum. S. Clem. Alexand. Pedag. Lib. 3. cap. 11. 1. A Theatro quod est privatum consistorium impudicitiæ.. sexum pud

xultatione, risu, plausu adjuvas quæ geruntur. Proptere à maximè gemo quod tam grande malum hoc malum non esse creditur. S.

astrologues : « Genus hominum potentibus infidum, sperantibus fallax, quod in civitate nostra et vetabitur semper et retineb

19. de verbis Apost.) ? 12. Melius feminæ eorum lanam facerent, quam quod tota die impudice saltarent (S. Aug. l. de decem

ari possunt aliqua officia licita : et ideo etiam officium histrionum quod ordinatur ad solatium hominibus exhibendum, non e

i eorum eiso tribuendo. Et licet D. Augustinus super Johannem dicat : quod dare res suas histrionibus vitium est immane, hoc

lorum pertinent illecebras, unde vigor animi emolliri posse credatur, quod de aliquibus generibus musicorum aliisque nonnull

t illicita. Unde et de illa vivere arte non est prohibitum, ita tamen quod fiat observatis debitis circumstantiis locorum, t

atteints de plein droit du vice dont nous parlons, sic putat Glossa quod Joculatores omnes sunt infames ipso jure . Je ne

ertulliena. « Facit enim hoc ad originis maculam, ne bonum existimes, quod initium a malo accepit, ab impudentia, a violenti

Christianum de repudio spectaculorum. Itaque negat manifeste qui per quod agnoscitur, tollit. » Tertull. de spect. cap. 24

Christianum de repudio spectaculorum. Itaque negat manifeste qui per quod agnoscitur, tollit. » Tertull. de spect. cap. 24

e cette cloaquef infernale« Quale habendum est apud homines Veri Dei, quod à candidatis Diaboli introductum et ipsis a primo

ivit. Dei. Vives ibid. d « Quale habendum est apud homines Veri Dei, quod à candidatis Diaboli introductum et ipsis a primo

, ibid., p. 199. eu. [NDE] « Si vero in conscientia nostra hoc est, quod Deus horret, quod execratur, quod sicut in his si

eu. [NDE] « Si vero in conscientia nostra hoc est, quod Deus horret, quod execratur, quod sicut in his sit pastus diaboli,

vero in conscientia nostra hoc est, quod Deus horret, quod execratur, quod sicut in his sit pastus diaboli, ita offensio Dei

onsul, sed qui est ante omnia, & super omnia, & ex quo omnia, quod etiam luminibus videtur amissis. La religion Jud

éatres présente-t-ils rien de pareil ? Hæc sint Christiani spectacula quod theatrum istis operibus poterit comparari. Qu’y

’il est dans la même disposition que lui : « Magnam voluptatem capio, quod hac voluptate non capior. »Ad famil. l. 9. epist.

, quand elle les faisait venir en sa présence « Abiret, studetetque ; quod mihi non amore magis facere, quam reverentia vide

ari possunt aliqua officia licita. Et ideo etiam officium histrionum, quod ordinatur ad solatium hominibus exhibendum, non e

là on en éternisait la mémoire. « Ne saeculis transeuntibus exolescat quod aliquando commissum est. 1 » Et si ce que vous po

nem veritatis actione replicatur, ne saeculis transeuntibus exolescat quod aliquando commissum est » : où je vous prie de re

ue à l’amour qu’on avait pour tout ce qui était défendu. « Ita amatur quod non licet, ut quae etiam aetas absconderat sub oc

re le crime dont nous avons entendu parler. « Cito in hoc assuescimus quod audivimus scelere. » Ou vous serez peu raisonnabl

n’aille pas contre les Commandements de Dieu ou de l’Eglise14, « Ita quod contra praeceptum Dei vel Ecclesia talibus ludis

agement et délassement du corps ou de l’esprit. « Officium histrionum quod ordinatur ad solatium homnibus exhibendum. 21 » L

iquement établi pour cela ; ce n’est pas la pensée de Saint Thomas, «  quod ordinatur » ne veut pas dire seulement « qui est

es crimes qui avaient été commis autrefois, ou dans un autre temps, «  quod aliquando commissum est » ; je puis dire qu’on vo

is, recludere cubiculorum obductas fores, aspicias ab impudicis geri, quod non possit aspicere frons pudica. 28 » Mais il es

e, elle achète par là le repos et la sûreté de l’Etat. « Minoribus id quod majus est ementes quietem et securitatem.39  » Et

t ils s’estoient accusez : Irrisor est, non pœnitens, qui adhuc agit quod pœnitet. Il les faut donc faire souvenir de cett

sserunt, placuit nullum communione vacuum debere dimitti ; sed pro eo quod honoraverit pœnitentiam, oblatio illius recipiatu

de vos tribus, et dont la société vous couvre de confusion : « Bene, quod histrionibus et scenicis societatem civitatis pat

orant qui ne connaît pas le prix des choses : « Qui putat melius esse quod deterius est, scientia ejus caret. » Or personne

in ipsis-contractibus expressè ipsis venditoribus data fuit facultas quod ipsum censum annuum postent redimere. Calixt. III

& ne lui soit parfaitement lié, Ne quid medios intercinat actas quod non proposito conducat & hæreat apté. Que do

t bonne chere, λυδοτρόφοι ἔπισάτης μομομάκων. Ludi magister Lanistæ, quod læniandos erudirẽt. Dempst. hîc. d’où ils furent

L. 36. c. 27. λυδοτρόφοι ἔπισάτης μομομάκων. Ludi magister Lanistæ, quod læniandos erudirẽt. Dempst. hîc. Dissoluti. Vet

eminarum simul cum clericis in una domo habitare permittant ; tamen, ( quod multum dolendum est) sæpe audivimus, per illam co

ari possunt aliqua officia licita. Et ideò etiam officium histrionum, quod ordinatur ad solatium hominibus exhibendum, non e

, quasi eos in peccato foventes. Undè Augustinus dicit super Joannem, quod donare res suas histrionibus 5 , vitium est imman

d il assaisonne un Ouvrage, cet Ouvrage n’ennuie jamais. Condimentum, quod sentitur latente judicio, velut palato, excitatqu

dans son Baptême. Nihil ferme, vel criminum vel flagitiorum est, quod in spectaculis non sit10 . Il n’y a point de cri

udes, sans connoissances, sans esprit ; & l’axiome reçu ne mo dat quod non habet, a lieu ici plus que jamais. Néanmoins

casus, nec magis, ad nos pertinent omnia quam ad histriones pertinet quod in scenis agitur. Il faut pourtant excepter les

ssous de lui ? C’est plutôt lui qui l’orne. Quomodo decorare protest quod est abjectius ? Meliora dignitatem addere possunt

mp; la facilité : Multa commoda circus habet, quis non invenit turbis quod amaret in illis, &c. Il s’excuse auprès d’Aug

onstratur fœmina voto digna tuo en tuneis, en habent spectacula totis quod securus ames, inito mensuram Veneris languentis.

um, Domini, & alia repræsentantur ad devotionem excitandam, & quod hoc possit fieri. Arg. de consecr. dist. 2. C. S

 ; cum comptos habeant sæcula nostra viros & vix ad cultus nupta quod addat habet . Faites donc ce qu’il vous plaire, q

e belles choses, vous cherchez l’objet de votre amour ; sæpe ubi sit quod ames, inter tam multa requires , un des grands re

ectacles dignes du Citoyen, de l’honnête homme & du Chrétien : Si quod in Republica Christiana habendum est Theatri Spec

duritiam cordis, on les tolere dans un temps de l’année, minoribus id quod majus est ementes quietem & securitatem, comm

is ; mais il s’en est repenti, ce qui leur arrive rarement ; erravit, quod solent Reges ; pænituit, quod non solent. M. l’Ab

ce qui leur arrive rarement ; erravit, quod solent Reges ; pænituit, quod non solent. M. l’Abbé Meusy a observé avec raison

populi convalescente consuetudine, seducti honestum esse arbitrentur, quod vel maximè fugiendum est ; vel, quod caput esset

ducti honestum esse arbitrentur, quod vel maximè fugiendum est ; vel, quod caput esset malorum, animarum Pastores in ovibus

ravissimis in contrarium argumentis, sive per ipso recogitatis, sive, quod caput est, per Parochos & Confessarios opport

Confessarios opportunè importunè propositis, utilissimè retrahantur ; quod si vel in uno contingat, quantuscumque impensus l

suapte naturâ non sunt illicita, neque peccaminosa…. Id unum referam quod de ipsis hujus generis oblectamentis censuerunt t

choros legimus. Cur ergo homini Christiano fideli non liceat spectare quod licuit divinis litteris scribere ? Hoc in loco no

est pas vrai, vous êtes un séducteur & un insensé : Non est verum quod dicis, lingua tua amplexa est dolositatem … … err

dine, eximiâ actionum venustite & gratiâ inducuntur in Theatrum ; quod maximum est incitamentum libidinis, & ad corr

um aut Theatrum, quamvis lucri parte locatum unde inopes alantur, aut quod in alias publicas utilitates impendatur…. Histrio

nt. Fœminæ viros contemnens, & familiam præ cupiditate spectandi, quod scimus hoc tempore, contingere … …. Saltem, quoad

publ. 171. Eunt in ludum Histrionum, discant cantare & saltare, quod majores nostri ingenuis probro duci voluerunt. Ma

ncipum honesta atque inhonesta laudare mos est ; nam fuadere Principi quod oporteat, multi laboris. Tacit. vit. Agric. 41 ;

t : Templa Puditiæ quid opus est statuisse puellis. Cum cuivis nuptæ quod liber esse licet. Le temple de Vesta avoit quelq

de son état, & il en fait l’aveu quand Dieu l’appelle : Timui eo quod nudus essem, & abscondi me. Il faut que la h

est pictura, quàm oratio descendit in pectus : ô licentia ! pingitur quod vel nominari sit turpissimum : ô Magistratus ! ô

itos paulatim patrios mores funditus everti per ascitam lasciviam, ut quod usquam corrumpere queat, in urbe visatur degenere

rs cheveux frisés en une tête nue, leurs riches habits en cilice : Eò quod elevatæ sunt, extento colle, nutibus oculorum, &a

emplo sedet, osteudens se tanquam sit Deus, & tollitur supra omne quod dicitur Deus. La contagion gagne le Sanctuaire. Q

s paullatim patrios mores, funditùs everti per accitam lasciviam, ut, quod usquam corrumpi, & corrump re queat, in urbe

lcedinem vocum peritè audissent ? Noctes quoque dedecori adjectas, ne quod tempus pudori relinquatur, sed, cœtu promiscuo, q

ori adjectas, ne quod tempus pudori relinquatur, sed, cœtu promiscuo, quod perditissimus quisque per diem concupiverit, per

a vérité pour une espèce d’adultère, « adulterium est apud illum omne quod fingitur », et comme ces fables sont ingénieuses,

res, & plus funestes encore. La Réligion alors autorise le crime, quod divos decuit cur mihi turpe putem ? On a plus de

bus supellectilem. Vous n’y verrez rien qui n’édifie ; nihil invenies quod non vidisse sit sanctius. Plusieurs Abbés de nos

videamus ad paucos homines omnes omnium nationum pecunias pervenisse, quod eò magis ferre æquo animo atque concedere videmur

e l’Abbé Velly, seconde race, Pepin.) (a). Nullum est jam dictum, quod non sit dictum priùs. (Prologue de l’Eunuque.)

delectatio ». 14. [NDA] L. 2. contr. liter. Pelag. « Ut innotescat quod ante latebat, et suaue fiat quod non delectabat,

contr. liter. Pelag. « Ut innotescat quod ante latebat, et suaue fiat quod non delectabat, gratia Dei est. » Dieu commande à

lien, qui ne souffre point de réponse, « nusquam et numquam excusatur quod Deus damnat ». 3. La multitude de ceux qui vont p

argumentum sanctum sit, ac prium neque quicquam actibus interponatur quod non Latinum sit ac decorum, nec persona ulla muli

un homme d’importance, disait de lui : « Sese aliquem credens Italo quod honore supinus, His manè edictum, post prandia C

le peste, bien plus dangereuse, suivant S. Augustin, novam pestem … … quod est multo perniciosius moribus, intulerunt. Ils s

tet argumentum sit latinum et pium, nec quidquam actibus interponatur quod non sit latinum et decorum, nec persona mulieris

ne fasse rien contre les Commandements de Dieu et de l’Eglise, « Ita quod contra preceptum Dei vel Ecclesia talibus ludis n

que les Constantin & les Thèodose n’ont pu abolir, minoribus id quod majus est, ementes quietem & securitatem . Il

tacula proditas, hodiernis verù minime convenientes… id unum referam, quod de ipsis hujus generis oblectamentis censuerunt 3

e ?), n’est bien célébrée que par quelque comédie : « Ne quis ambigat quod tunc maxime nobis ab humano genere defertur, cum

ui est artificiel l’ouvrage du démon : Quod nascitur, opus Dei est ; quod fingitur, diaboli. Le germe de cette pensée, que

de s’y voir représentée par les livrées infames d’une prostituée : Et quod nefarium est audire, gentis Martiæ genitrix, regn

e et certain à l’égard de la vérité de Dieu : « Non potest esse aliud quod verè bonum est, et malum, omnia penes Dei veritat

e des hommes avec ce qui se fait pour l’instruction des enfants, « et quod in pueris necessitatis est, crimen in se facere v

t ? Magister et Doctor non erudiendorum, sed perdendorum puerorum, id quod male didicit cæteris insinuat an talis debeat com

e, de l’Etat, tient-il à la gloire de Rodrigue ? Oui, tout y tient, «  quod volumus sanctum est ». Les Historiens du temps en

um capillo comparans,         Sic est adoria callidum. Ineptè quid me quod recusavi rogas,         Patri negavi jam tuo. Sa

i ne la quittent jamais, allât-elle à l’extrémité du monde : Propter quod suum comites deducit azellas exul hyperboreum si

ltere ? Deus immaculatam non pertulit, qui diu sustinuerat pollutum, quod ex adultetio promerentur alit, ex matrimonio incu

tis, peccantis nequam sis caput illecebræ unguentum sanctis unum est, quod nomine Christi diffusum casto spirat odore Deum ,

roître ce que vous êtes, ajoute S. Ambroise ? Cur videri non vis esse quod natus es ? car mentitis fœminam vel fœmina virum 

ijs lubens lætusque ago, Re Romana in hunc diem & horam per manus quod voluistis meas, servatâ bene gestâque, eamdem &am

 Ut facturam redimeret,  Et paradiso redderet.  Nec, nec, nec minuit quod erat,  Assumens quod non erat :  Sed, carnis sum

t,  Et paradiso redderet.  Nec, nec, nec minuit quod erat,  Assumens quod non erat :  Sed, carnis sumpto pallio,  In virgin