bus Antonii Hierati, sub MonoceroteM. DC. IX. Permessu Superiorum, et cum gratia et Privileg. S Cæsar Maiest. Index Cap

itari possit ? quæ enim in scena per imaginem aguntur, peracta fabula cum risu commemorantur, sine pudore deinde fiunt, vol

approbamus, suoque pondere pravitas identidem in pejus trahit. Porro cum pietas Christiana exigat, ut ad sceleris mentione

ecus, facessat tam gravis ignominia nominis Christiani et gentis, quæ cum aliis gentibus comparata, ut inter noctis tenebra

se menti divinam claritatem, neque facile avelli se sinit ab iis, quæ cum voluptate suscipiuntur ; cujus sumus natura cupid

or. li. IV. epistolarum epistola postrema ad Symmachum, loqui videtur cum de theatro agens ; « His sunt, inquit, additæ orc

» Verum Gellius li. VII. c. V. Polo histrioni vocem et lachrymas dat, cum pro Orestis ossibus filii nuper defuncti urnam ge

tribuit « in Circenses scenicos, agones, et munera gladiatorum »; et cum Tertulliano consentiens Isidorus loco supra citat

a transeamus. Gladiatores in amphiteatro pugnabant, aut inter se, aut cum bestiis, nonnumquam etiam feræ inter se pugnabant

uerint pauca dicere cogitabam, ne aures nostræ peregrinari videantur, cum in eorum mentionem incidimus, quod sæpenumero con

er quas a locis in loca alia transibatur. Sic Tertullianum intelligo, cum cap. III. ait. « Vias enim vocant cardines balthe

radibus erant, ingredi et exire possent. In summo opere porticus erat cum cancellis tecta, unde populus et mulieres spectab

. iisdem vestigiis longitudine stadiorum trium, latitudine unius, sed cum ædificiis jugerum quaternum ducenta sexaginta mil

dictum est. Deinde ordine assurgebant gradus, in quibus erat sedendum cum suis vomitoriis et superiori porticu, unde specta

superiori porticu, unde spectabat populus. Baltheos seu præcinctiones cum suis viis in circo fuisse non invenio : erat tame

IV. Ausonius epistola V. tredecim portas Circi fuisse ait, multa enim cum dixisset de iis, quæ senario numero in rebus sunt

nas, inquit Tertullianus li. de corona militis, ad deducendas thensas cum palmatis togis sumunt. Currus succedebant viris o

amia non considerasse designatores vocari, quos Græci GREC appellant, cum constet GREC Græcis esse ludorum magistrum, qui p

oluptas. Et sicut Deus hominem ad vitam per laborem et sudorem vocat, cum sit virtus in arduo posita ; ita ad mortem per de

ffectus, quemadmodum tristitia ex re adversa oritur, ita ex prosperis cum voti compotes evadimus aut nos ea spe lactamus, v

ratione propagari et multiplicari animantes possent, quam cupiditatem cum omnibus animantibus dedit, tum in homines acriore

amplius propagari voluit : vel ut virtus, cujus solus homo est capax cum vehementiori voluptate tanquam cum domestico host

virtus, cujus solus homo est capax cum vehementiori voluptate tanquam cum domestico hoste pugnaret, nam quæ incitamentum ad

, quis eos intemperantes vocaverit ? nempe quoniam priores voluptates cum cæteris animantibus communes habemus eas solas au

derivantur, quoque magis illi conjunctæ sunt vehementiores existunt, cum sensus omnes in carne sint, per quam voluptas tac

intestina ventremque habent) et reticulum jecoris, duosue renunculos cum arvinulis suis divina lex offerri jubet ignis ali

s carere penitus possumus, quales venereæ sunt, eas renes significant cum suo adipe cremati, aliis carere prorsus non possu

nibus rerum capimur, historiaque quoquo modo scripta oblectat animos, cum simus natura curiosi sermunculis etiam anicularum

iosi sermunculis etiam anicularum et fabulis detinemur : quid faciant cum nitor sermonis et eloquentia accesserit ? quanta

suaves et canoræ voces addita fabulis non parum suavitatis adjiciunt cum sæpe soli sine satietate multo temporis spatio au

hominum et moderatorum. Num ullius gemmæ, floris aut animantis decor cum humana pulchritudine possit comparari ? Num ulla

e familia ei honorem deferebat maximum, qui cæteros ætate præibat. Ea cum numero augebatur, quandam populi formam repræsent

dolore eorum qui notabantur. Unde a sano principio suscepta licentia, cum poetæ sæpe privatis affectibus servirent, auditor

ti sunt, certe Tito Sulpitio Potito, Caio Licinio Stolone consulibus, cum peste laboraret populus, ex libris Sibyllinis vot

maximi, et maximi Curiones, sedent quindecim viri laureati, et Diales cum apicibus Flamines ; sedent Augures interpretes di

udica exprimitur imitatione bacchari. Saltatur et magna sacris compta cum infulis Mater : et contra decus ætatis illa Pessi

mper sentiendaque in festis, quæ ad religionem pertinent, multo magis cum voce præconis omnibus, qui adsunt, initio rei sac

pars probitatis inest ? Si inter cantores dissonet aliquis, ejicitur cum probro ; si universus chorus absonum canat, ferem

singulorum ? et miramur tantam malorum colluviem in republica vigere, cum ubi sanctitatis domicilium est, tantam pravitatis

s tradamus ? atque quos sobrios ad colloquium non admitteremus, neque cum iis consociaremus vocem, iis ebriis et amentibus

esse exterminandos, præsertim a publicis histrionibus actitatos ; nam cum turpi vita sint, religionem fœdare potius sua ips

ctos intra modestiæ fines contineri posse, ac sacras tantum historias cum dignitate referre : contendo non minus cum morem

ac sacras tantum historias cum dignitate referre : contendo non minus cum morem religionis sanctitati fore exitialem, neque

prophanas fabulas agi, quam sacras historias, quibus divorum personæ cum decore atque honestate referri debent, quod eos f

que considerabit, quod si nequam et perditus haberetur, qui solus aut cum paucis in templis id faceret ; an meliorem putabi

olus aut cum paucis in templis id faceret ; an meliorem putabimus qui cum universo populo id faciat ? sed quid hoc loco diu

cum universo populo id faciat ? sed quid hoc loco diutius hæsitamus ? cum lege Ecclesiastica vetitum sit ludos theatrales i

udibus finis sit impositus. Verum id non satis servari compertum est, cum circum templa, circumque chorum ubi canitur eum s

inis et ad corrumpendos homines potissimum valet : Nimirum histriones cum studia omnia lucro metiantur ; et ad quæstum omni

vectus in spectaculorum vanitatem. « Deinde, inquit, quale illud est, cum in plateis nudam fœminaam nolis aspicere, imo neq

uidem, sed etiam si id forte contingat in injuriam tui factum putes : cum vero ascendis theatrum, ut violes utriusque sexus

t liberæ. Si enim nihil esse opinaris in tali re obscœnum, qua gratia cum idipsum in platea videris a cœpto resilis incessu

us exagitas ? nisi forte credis eandem rem non similiter esse turpem, cum separati sumus et cum congregati omnes una sedeam

te credis eandem rem non similiter esse turpem, cum separati sumus et cum congregati omnes una sedeamus. » Hactenus Chrysos

mœchatus est eam in corde suo », et Job ca. 31. ait : « Pepigi fœdus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine. »

discrimine in scenam prodiisse, variasque personas, ut res se dabat, cum dignitate elegantiaque actitasse. Cupiditas autem

de conspicuis. Deus enim, uti Basilius ait lib. de virginitate initio cum conderet animantes in utrumque sexum distinctas,

m habet miramque potestatem trahendi ad se virum, non secus ac magnes cum ipse non moveatur, ferrum ad se rapit, quo factum

m ex eo infami comitatu, sive quod sæpius accidit stupri consuetudine cum aliquo devinctæ posito amplius in theatro pudore

lenæ personam sustinebat, deprehensam turpi consuetudine junctam esse cum eo histrione qui Christum Dei Filium voce, gestu,

quæ multæ existunt, et passim exempla offeruntur, vindicari possunt, cum nullis certis sedibus per oppida et urbes histrio

æ graves, vulnera et cædes extiterunt juvenibus inter se de præda, et cum histrionibus ferro certantibus. Neque dubium est

m sæpe maritis ipsis patientibus ad turpem consuetudinem admittuntur, cum omnia quæstus causa pati decreverint, et lucri cu

promerendo, qui earum cupiditate inflammantur. Omnino turpissimum est cum per medias plateas, in ipsis hospitiis adolescent

cæterorum sensu rationeque destitutus. Sensere Imperatores periculum, cum fidicinam nulli licere, vel emere, vel docere, ve

ca accesserit, uti Cassiodorus affirmat libr. quarto epistola ultima, cum de theatro Romæ restituendo ageret. « Unde, inqui

us. » Quo allusit acutissime, Tertullianus lib. de spectaculis cap X. cum dixit. « Itaque Pompeius Magnus solo theatro suo

culum eatenus fuisse fœdatum. Sic antiquis temporibus disputarum est, cum nondum Evangelii lumen mentes hominum illustrasse

fornicibusque prostituti pudoris mulieres habitarent magna mercede : cum incensam spectaculi turpitudine libidinem continu

eptis omniumque in eas oculis conjectis, sublata oportunitate occulti cum amasiis congressus. At puellas custodire difficil

alliciente ad ludendum spectandumque loci opportunitate, et præfectus cum magno domum eam aut theatrum conduxerit, histrion

bus sitæ sunt, relicto opere quotidiano frequentabunt ea loca, quanta cum calamitate familiæ dicere non attinet, res ipsa l

essaria compellat, quod fabulæ commento Phidias statuarius adumbravit cum Junonem conjugii præsidem testudini insidientem d

udini insidientem depinxit, quod animal lente movetur, et voce caret, cum contra Salomon Proverb. 7. capit. meretricem depi

et oppida immensum augebitur, pondus iners reipublicæ atque inutile, cum sint enervati voluptatibus ; lucri enim spes et a

æ injurias, armorum pondus, alias molestias sustinere, qui poterunt ? cum totos dies residere in theatris consueverint, quo

consueverint, quo tempore aut equos calcaribus incitare, et flectere cum dexteritate potuissent, aut jactu et sagittis cer

subjicere. « Itaque, inquit, Pompeius Magnus solo theatro suo minor, cum illam arcem omnium turpitudinum extruixisset, ver

am superstitione delusit. » Sic Tertullianus. Ergo Pompeii imitatione cum hospitio theatrum jungant, quo majus lucrum sit,

rationis facultatem, neque excuses nostra theatra non esse conferenda cum antiquis neque majestate operis, neque ludorum ap

, et temperant eam severitatem, Panormitanus in explicatione capitis, cum decorem, de vita et honestate clericorum, et Sylv

ones a communi lege exemptos, innocentesque esse faciamus ? Præsertim cum is infamis dicatur, cujus vita et mores reprobant

entes hoc nomine dignam putaverim, alii qui in argumento sunt positi, cum ea facerent quæ legibus erant vetita, peccare put

tur, et nunc legibus commutatis, seu potius jure Pontificio correctis cum peccato amota infamia est. Opponit deinde histrio

pitudine abstineant, nihil peccare et subjici tamen infamiæ. Ego vero cum S. Tho. 2.2.q.CLXVIII. art. III. ad III. existimo

veteribus Sarabis in Vaccæis fuit, in ipsa actione repente extinctus cum pugione districto amoris impatientia se velle per

Polybius lib. quarto declarat. Arcades, quæ gens in Peloponneso erat, cum propter cæli rigorem et tristitiam aeris magnos l

uam musicæ vim antiquissimi poetæ fabularum commento significaverunt, cum Orphei cantum feras demulcisse. Amphionis cythara

, effræni cupiditate, inflammata ira, nimio timore, tristitiave atque cum id veteres philosophi haberent exploratum, in civ

glutino memoriæ infixa. Detestabilis turpido, sed ita mores sunt, et cum in populo Christiano nihil audiri deberet, nisi h

lica male gestæ gravissimas pœnas vivos mortuosque daturos : præcipue cum ad modos molles et fractos per se ad libidinem co

m illum suum non magis regno quam vitiis principem in terrenos amores cum ipsis suis fulminibus ardentem, nunc in plumas ol

, in quantum originibus eorum, quas scimus de superstitione conceptas cum ipsis rebus, de quibus exiguntur præterimus. Nihi

, de quibus exiguntur præterimus. Nihi est nobis dictu, visu, auditu, cum insania Circi, cum impudicitia theatri, cum atroc

ur præterimus. Nihi est nobis dictu, visu, auditu, cum insania Circi, cum impudicitia theatri, cum atrocitate arenæ, cum Xi

obis dictu, visu, auditu, cum insania Circi, cum impudicitia theatri, cum atrocitate arenæ, cum Xisti vanitate. » Idem copi

tu, cum insania Circi, cum impudicitia theatri, cum atrocitate arenæ, cum Xisti vanitate. » Idem copiosius exequitur, atque

ttimus, et quidem scelera non minima, sed in hoc ipso pœnaliora, quia cum videantur specie esse proba, rebus sunt exitiosis

ideantur specie esse proba, rebus sunt exitiosis pestilentissima. Nam cum duo sint maxima mala, id est, si homo aut seipsum

simplex agebatur, et utique communis usus hujus reatus non erat, sed cum ad ludos coactus est, naturalis usus, ad dæmonior

piphonemate concludit cap. LIX. « Proinde nihil esse habet Christiano cum Circensi insania, cum impudicitia theatri, cum am

cap. LIX. « Proinde nihil esse habet Christiano cum Circensi insania, cum impudicitia theatri, cum amphiteatri crudelitate,

esse habet Christiano cum Circensi insania, cum impudicitia theatri, cum amphiteatri crudelitate, cum atrocitate arenæ, cu

rcensi insania, cum impudicitia theatri, cum amphiteatri crudelitate, cum atrocitate arenæ, cum luxuria ludi. » Deum enim n

pudicitia theatri, cum amphiteatri crudelitate, cum atrocitate arenæ, cum luxuria ludi. » Deum enim negat, qui talia præsum

æ atque per provincias religione Christiana nulli supererant Ethnici, cum priorum natione confusi, quemadmodum superiori te

serit recognoscere, vel quid gerere possit audire. Adulterium dicitur cum videtur : et lenocinante ad vitia publicæ auctori

catur. » Ex Cypriano Lactantius lib. VI. divin. inst. c. XX. sumpsit, cum non minori eloquentia theatra insectans, dixit ;

t, et simulatis erudiunt ad vera ? Quid juvenes aut virgines faciant, cum et fieri sine pudore, et spectari libenter ab omn

ingredient Ecclesiam orationes fundere : post modicum in spectaculis cum histrionibus impudice clamare. Quid tibi cum pomp

t modicum in spectaculis cum histrionibus impudice clamare. Quid tibi cum pompis diaboli quibus renuntiasti ? » Tum Salvian

animum, ut impudici aspectus oculos, ut auditus improbi aures, ita ut cum ex his unum aliquid erraverit, reliqua possint ca

a in arguenda horum turpitudinum probrositate res evenit arguenti, ut cum absque dubio honestus sit qui accusare ea velit,

empla invehi in spectaculis ait, sæpeque monuisse, ne divina mysteria cum dæmoniacis miscerent. Præterea hom. VI. in 2. cap

onum solennitates spectacula esse » ait, et hom. XLII. in Acta Apost. cum theatrum comparasset cum carcere, et quædam de ca

ula esse » ait, et hom. XLII. in Acta Apost. cum theatrum comparasset cum carcere, et quædam de carceris squalore luctuque

am ; populi aut suis ipsorum cupiditatibus et voluptatibus levissimis cum exitio morum ne obsequantur. CAP. XIII. Quid u

moverentur, quæ ab illis tanto studio stabilita sunt ; mores nostros cum veteribus consentire, neque ab illis degenerare c

, qui alieni erant a religione Christiana, quorum erat magnus numerus cum cæteris qui nosta sacra susceperant per proincias

on essent. Quod non modo lege Imperatoria sanctitum est in Authen. ut cum de appellat. cognos. § causas collact. VIII. tit.

elici ingrediantur, surgere eos de convivio et abire. Quibus decretis cum non satis ii quorum intererat obedirent, ac potiu

cet impio se cultu contaminarent, et impiorum consortio : quid dicent cum in synodo Constantinop. VI. quo tempore Christian

an hoc tempore serventur, per se nullo monstrante omnes intelligunt : cum omni ætate, sexu et conditione homines passim vid

oque a templis, porticibus et atriis cantantes expelli mandatur. Quod cum superiori tempore negligeretur, atque ea agerentu

plis penitus exturbassent, quid enim commercii choreis et spectaculis cum pietate ? Sed nimirum receptæ consuetudini et pop

m, introibo in potentias domini, quo loco, tum ipse, tum Chrysostomus cum aliis antiquis et ipso Psalterio Romano legunt, q

ntur, omnia apud Judæos erant perturbata et in contrarium versa : nam cum meretrices esse prohiberentur ex gente illa Deu 2

s est explicandum. Sic credam primis Ecclesiæ temporibus Christianos, cum impiæ genti essent confusi, a mercatura quæ vix s

oque nomine vitii turpitudo prava, quod a suis auctoribus repudiatur, cum ex contrario virtus ab inimicis etiam laudem habe

udiatur, cum ex contrario virtus ab inimicis etiam laudem habeat. Eos cum Nerva in odium Domitiani restituisset populo exig

ræceptor Plato hac in parte peccavit ? is certe IV. li. de republica, cum de musica disputaret, et quanta mala incurrerent

eatra, ubi vitiorum omnium irritamenta sunt ? non arbitror. Præsertim cum alio loco lib. de republ. X. initio poetas, ipsum

homæ dictis addendum est capitalem ornatum fœminæ fore nisi desistat, cum sciat alicui ruinam propterea ab eo ornatu parari

n constat cuiquam noxium fore, nisi illis fortassis, qui perditissimi cum sint passim offendunt nulla quamvis, aut levissim

proba curare non debet ad mortem currentes rapidissime, fœdere etiam cum inferno percusso. In theatris contra certissimam

luptate potiorem judicantes. Nam eo inclinabat animus, ut existimarem cum multis Cœlio Rodiginio lib. VIII. ca. VII. Petro

auribus et oculis suscipitur. Divinum cultum imminuunt diebus festis, cum vacandum esset rebus divinis, populo ad spectacul

ne temporibus quidem jejunii Christiani, quid enim commercii squalori cum theatri risu plausuque ? A templis sanctorum, qui

mercii squalori cum theatri risu plausuque ? A templis sanctorum, qui cum Christo in cælo regnant, ac omnino divinis celebr

li oblectationi, atque importunæ flagitationi dari a magistratu ; qui cum non potest quæ sunt meliora obtinere, debet minor

icus Ostrogothorum rex apud Cassiodorum variarum lib. III. epist. LI. cum aurigæ cuidam in ea arte celeberrimo menstrua sti

oppida toleraret. Ita refert Pius II. historiæ Bohemicæ c. L. Equidem cum hæreticis nihil mihi esse volebam commune, qui se

ctas et factiones omnes a prima ætate semper fuerim aversatus : verum cum Concilio Constantiensi inter alia Hussitarum dogm

ossum. Illud magis movere possit, quod Thamar veste meretricia sumpta cum socero Juda concubuit, verum nondum lege lata eam

istratuum. Neque satis occurritur masculæ libidini scortis permissis, cum sciamus in quibus provinciis aut civitatibus ea l

rudentior, tum lib. II. de civi. Dei c. XX damnare videtur lupanaria, cum inter alia illicita et exitialia ; abundent, inqu

quid dedecoris nationi nostræ, et nomini afferre lupanaria, præsertim cum Judæi aliæque nationes sine illis vitam transigan

us ne prohibens publicum dedecus in privatas cupiditates converteret, cum homines illicita magis poscant, prohibitaque furo

os numquam Ecclesia penitus extirpare potuit, hic etiam relictus mihi cum multis fuisse videtur, sed qui convelli haud æger

onere et quasi supplicio, nam eodem consilio idem Alexander Imperator cum cætera tributa imminuisset, quom mercatores Romam

rimen, et in Hispania species certe quædam ejus vectigalis retinetur, cum per urbes et oppida lupanaris magister domum eam

tres ii esse debent, et eo decurso tempore e duobus nihilominus alter cum eo eam curam suscipiat, qui recens a senatu censo

os meretricibus liceat. Placet disputationem de meretricibus, quam cum altera de spectaculis occasione oblata tempestive

nimo faciant : quem emptores gerunt, rebus quas emunt abuti volentes, cum sint digni morte non solum qui faciunt, sed etiam

domos locare, neque quibus ad victum opus habent licebit illis dare, cum vitam et vires non alio referant quam ut fortiore

sque aliæ sacerdotum inter gentes ad impium cultum relata, multæ aliæ cum in suo genere bonæ sint, et honestum finem habean

ntentiam magna dicendi libertate. Præterea Sozom. lib. V. hist. c. X. cum Marcus Arethusius Constantini imperio Græcorum te

enta crudelissima. Quid Theodoritus lib. V. hist. Eccles. c. XXXVIII. cum Audas Episcopus apud Persas templum ea cause Pyræ

oqui scruta vendentes sine discrimine reprobemus, necesse erit. Verum cum hæc certa sint et explorata, regula aliqua et dis

videri possit, ut ex conditione peccati, quod alter est commissurus, cum quo commercium est, discrimen intelligatur. Nam j

interficiendum hominem dare aliquid, nempe ensem furenti, nefas est, cum potius quantum est situm in nobis, prohibere debe

atræ dare in impium cultum licebit, contra quam idem Caietan. censet, cum religio sit pars justitiæ, et multo minus fœnerat

vitium religioni fiat, nisi forsitan ubi Judæi aut aliæ gentes impune cum Christianis versantur, quod fieri posse docet S.

aliave dare, quibus ad alliciendum adulterum abutatur. talos vendere, cum utrisque legibus sacris et profanis alea ludere s

vivunt, liceat dare, vendere aut locare quibus abutantur ad peccatum, cum sit, superius dictum illis tantum in Hispania con

plicat Isidor. li. XVIII. Etym. cap. LIII. Postremo feræ adjectæ sunt cum quibus homines dimicantes, venationes quæ diceban

uasum habebant, tum auctore Festo Pompeio, quoniam Tarquinio regnante cum gravis pestilentia in mulieres gravidas incidisse

co Flaminio, ne intra muros evocentur dii manes. Sic origo hujus ludi cum cæteris ex impio deorum cultu derivatur, et ipsa

XXVI. Nam Otho Frisin. lib. IV. Chron. c. XVI. Dirimachium dixit. Is cum spectaculum gladiatorium intempestiva facundia pr

quid enim illis exhibebatur, continebaturque aliud quam pugna hominum cum tauris. Is quidem mos aut numquam in Hispania est

rest : quod in venatione veteri damnati gladiatores plerumque pugnare cum bestiis compellebantur, nullo effugio nisi in spe

ntur, atque eorum causa suscipitur disputatio, an propterea hic ludus cum cæteris spectaculis amoveri debeat, an retineri a

m hic ludus venationis species. Et sane quis contenderet fas fore, ut cum leone in arena aliquis pugnaret ? quis non perdit

nalis ad c. qui venatoribus d. LXXXVI. idem judicium facit de eo, qui cum alia fera, et qui cum tauro pugnat, quasi nihil i

ribus d. LXXXVI. idem judicium facit de eo, qui cum alia fera, et qui cum tauro pugnat, quasi nihil intersit, sive bestia c

alia fera, et qui cum tauro pugnat, quasi nihil intersit, sive bestia cum qua pugnatur, dentibus armata sit, an cornu feria

, sive bestia cum qua pugnatur, dentibus armata sit, an cornu feriat, cum par utrimque periculum immineat. Ad hæc Concilium

lio Arelat. II. can XX. agitatores autem nos non aurigas, sed eos qui cum bestiis pugnabant, intelligimus. Equidem cum cæte

non aurigas, sed eos qui cum bestiis pugnabant, intelligimus. Equidem cum cætera spectaculorum genera ab Ecclesia fuerint a

sunt retinere eos, qui sua sponte præcipites in exitium irruunt, qui cum populo non secus, ad dux cum cæco, cum infirmo me

ponte præcipites in exitium irruunt, qui cum populo non secus, ad dux cum cæco, cum infirmo medicus, cum stulto et amente v

ipites in exitium irruunt, qui cum populo non secus, ad dux cum cæco, cum infirmo medicus, cum stulto et amente vir prudens

uunt, qui cum populo non secus, ad dux cum cæco, cum infirmo medicus, cum stulto et amente vir prudens comparantur. Quid qu

terfici mandatur ; et merito sane subjicitur supplicio alterius necem cum potuisset non prohibens. Quanto fœdius est taurum

est taurum in mediam multitudinem producere ; qui tunc maxime placet cum plures ad terram prostravit, alioqui nemine vulne

reprobandum contendam ; at interfici homines, aut vulnerari a tauris, cum semper ferme contingat, ludi conditio ex eo merit

io adhibeatur, ne mortes et vulnera consequantur. Quod fieri videtur, cum effugia multa pateant, et priusquam bellua emitta

cordia. neque moveat quosdam in iis ludis occidi, idem enim contingit cum in stadio de equorum velocitate certamen est, et

od Pii V. Pontificis Max. diplomate paulo post confirmatum est. Atque cum hoc constet, tum illus ab utrisque facile dabitur

debet, quod satis confirmant argumenta priori loco posita, ludum, qui cum periculo interitus committitur, illicitum esse, a

us aut haustu frigidæ, ne intemperantes pereant, cavere quis possit ? cum usus sæpe sit salutaris ad mitigandos æstus, præs

tionem virium suarum, et audaciæ in publicis, privatisque spectaculis cum tauris et aliis feris bestiis congredi non cessan

dæmonum et non hominum spectacula aboleri, et animarum saluti quantum cum Deo possumus providere ; Omnibus et singulis prin

ntur fieri permittant. Militibus quoque cæterisque aliis personis, ne cum tauris et aliis bestiis in præfatis spectaculis,

soribus nostris ad animarum salutem pie ac prudenter statuta fuerant, cum ad illarum perniciem aliquo pacto redundasse cons

riri acceperat, de salute gregis Dominici solicitus, ut illis quantum cum Domino poterat occurreret, perpetua sua constitut

, fieri permitterent : militibus quoque cæterisque personis aliis, ne cum iis congrederentur interdixerat, et si in congres

qua adeo tenentur, ut nisi vi maxima ab illis arceri non possint, et cum sicut eadem expositio subjungebat, quam plurimi i

 : his sane malis ac periculis, pro debito pastoralis officii quantum cum Domino possumus, occurrere cupientes, auctoritate

r, feram immitteret cornu armatumo aut dente : in vulgo necessum est, cum tauri agitantur, magno numero esse stolidos, auda

ieres quæstum turpissimum, atque miserum faciunt. In qua disputatione cum multa dixerim, fortasse etiam plura quam opus era

nt turpitudines et probra, corruptelæ morum amoveantur : nullum nobis cum theatro, nullum cum circo, nullum cum lupanaris f

robra, corruptelæ morum amoveantur : nullum nobis cum theatro, nullum cum circo, nullum cum lupanaris fœditate commercium,

morum amoveantur : nullum nobis cum theatro, nullum cum circo, nullum cum lupanaris fœditate commercium, genti ad sanctitat

ue in tanta hominum pravitate, et morum corruptela toleranda videri : cum periculo suscepta olim studia et instituta moveri

olim spectaculis, circo, theatro, et universa hac turpitudine caruit cum laude, neque minus propterea plebem obtemperantem

. « Dicas velim, inquit, non possumus vivere sine voluptate, qui mori cum voluptate debebimus ? Nam quod est aliud votum no

et perpetuus judicii dies, ille nationibus insperatus, ille derisus, cum tanta sæculi vetustas et tot ejus nativitates uno

ltem ? spectans tot ac tantos reges qui in cælum recepti nunciabantur cum ipso Jove et ipsis suis testibus in imis tenebris

nt inter se equites, peditesve ludicro certamine in justæ pugnæ modum cum singulis singuli, aut facto agmine. Cursis juvene

scrite sur l’exemplaire, “e” final pour “is” final. f. [NDE] quom = cum . g. [NDE] fuere = fuerunt. h. [NDE] Correction

iæque conficere ut orationem meam, et eorum qui post me dicturi sunt, cum omni diligentia et accuratione perpendatis. Atque

pud tribunal non solent. Neque minus contra majorum instituta fecisti cum occupato priore ad dicendum loco, in hoc judicium

m sibi præjudicii ad hoc judicium comparaturum. Itaque eorum more qui cum valentiore adversario congrediuntur, cum impetum

turum. Itaque eorum more qui cum valentiore adversario congrediuntur, cum impetum meum sustinere non posse prospiceres, mih

llendis gladiatoris istius telis, nisi referire aliquando liceat : et cum præparatam domi accusationem abjudicem, atque rep

apud sapientes, ut eam penitus a populi mente dejiciat. Quam audaciam cum sit e vestra dignitate, reque publica, teste popu

emp. charitate, oro atque obsecro patiamini multitudinem edoceri : ut cum gravem in histriones sententiam pronunciabitis, d

ensores graves ! o sanctos morum publicorum castigatores ! adeone cor cum fronte perdidisse scurras petulantissimos, Ballio

rent, omnium conviciis exponerent, infami digito monstrarent ? Itaque cum alia multa, tum illud justissime instituerunt Græ

volutata : simillima torrentibus, qui omnia cujusque modi rapiunt, et cum cloacas atque compita perpurgaverint, eorum sordi

it vulnere extraxissent ! Utinam non Eupolim tantum, sed et uniuersam cum illo Comœdiam a qua sæpe in infamiæ voraginem dem

e acutior, et mentem ab oculis evocare difficillimum est, et flagitia cum naturæ vitio facilius in animum irrepunt quam vir

tamen ejus similitudinem speciemque gerere velit, reperiri neminem : cum e diverso morum turpitudinem, quod portenti genus

non semel expertus est Euripides tragicorum poetarum gravissimus, qui cum ex personæ, quam inducebat, decoro Jouem se neque

s esset, neque an esset ullus laborare, scripsisset, tumultum populi, cum talia recitarentur, exortum non prius sedavit, qu

t, quam blasphemos illos versus obliterasset. Alia quoque in Tragœdia cum Bellerophontes immensa quædam de pecuniæ divitiar

m appellant, a Poetarum scriptione discretam esse monstrare volvi, ut cum incunabula comœdiæ in rusticorum comessationibus

cium de artis ipsius sanctitate, et præclara utilitate feratis. Verum cum ad gestus accesserunt verba, cum utroque sensu pr

et præclara utilitate feratis. Verum cum ad gestus accesserunt verba, cum utroque sensu præsentium verecundia tentatur, cum

accesserunt verba, cum utroque sensu præsentium verecundia tentatur, cum collatis viribus hinc Poetæ, inde Histriones homi

itus sejuncta est. Quid ad te ? quid est affinitatis arti pulcherrimæ cum lutulenta tua actione ? videlicet cum in arte tua

st affinitatis arti pulcherrimæ cum lutulenta tua actione ? videlicet cum in arte tua laudabile nihil occurrat, mutuum sumi

i in more institutoque positum significavit, si attendistis, Judices, cum simplicitatem nostram irrisit, qui venereos illos

iperet ? Proh Deus Immortalis, potest-ne plausibilior doctrina majore cum efficientia demonstrari ! o gymnasia ! o perditos

bscœnas fabulas non edere sæpe sed frustræ promittunt histriones. Hoc cum fingeres, Panurge, non animadvertebas tentari a t

t magnificas et ab omni voluptatis lenocinio satis expurgatas, quibus cum irretita fuerit hominum etiam optimorum curiosita

ustinent, et laudabilia e sacris profanisque literis argumenta, summa cum dignitate repræsentant. Itaque ad ipsam artem sce

in scenicis potius, quam aliis ludis publicis esse putaverunt Romani, cum Mercurium palestræ, Circo Neptunum, arenæ Martem

i, cum Mercurium palestræ, Circo Neptunum, arenæ Martem præposuerint, cum theatro non Apollinem Poetarum Deum, non Minervam

er Comœdos profiteri ? qui opificium quantum-libet humile et abjectum cum arte scenica velit commutari ? qui suum quæsticul

ragio putet oportere postponi ! Quis autem est omnium sensus, quæ vox cum prætereuntes digito monstrantur tanquam novi e Pe

rhetoricis imbutos disciplinis, artem apte pronunciandi edoceant, quæ cum illis nata, cum illis moriatur necesse est.Falso

os disciplinis, artem apte pronunciandi edoceant, quæ cum illis nata, cum illis moriatur necesse est.Falso assumit adversar

e si cœlo ipso teste, si astris consentientibus, si fatali quadam, ut cum antiquis loquar, naturæ necessitate, et quasi cog

tiquis loquar, naturæ necessitate, et quasi cognatione conjuncti sunt cum pædagogis histriones, quidni liberis vestris pæda

e Demonsthenem, aut Ciceronem ? utendum præcepisse Quintilianum ? hæc cum pro certis compertisque habeantur, quis ferat si

mni disciplinarum genere aliqui sine magno magistrorum præsidio summa cum laude versentur ? unde accidat ut in ludis litera

videamus annuas in theatris exhibere tragœdias, æquali, si non majori cum venustate quam ludiones isti dupondii, qui tam su

bus hirsutis et pinguibus, voce agresti, planipedes, crassipedes, qui cum stolidos agunt in scena, eos ipsos esse nemo peje

. Vocis acerbitatem mitigavit, lateri firmitatem addidit Andronicus : cum illisorum fluctuum fragores declamando superaret 

t Andronicus : cum illisorum fluctuum fragores declamando superaret ; cum ore calculis referto, continenti spiritu multos v

um ore calculis referto, continenti spiritu multos versus recitaret ; cum gestus et ipsum totius corporis habitum in ingent

gestus et ipsum totius corporis habitum in ingenti speculo quæreret ; cum angustissimo in loco pendentem e lacunari hastam

institutionibus sententia. Sane libenter. Atqui ille atticum oratorem cum informat, actionem in eo requirit « non tragicam,

oncionibus ? Audes prædicare Roscium M. Ciceroni quicquam contulisse, cum hic illum audierit tantum ut expenderet ? expende

Ecce illam apporto, utere. Quis tu, et unde ? a Scena histrio. Apage cum scenica tua mollitie. At Roscium et Æsopum amasti

ntia quam sæpe professus es, veniam mereris : sin ex animi proposito, cum scires alia omnia sentire Fabium, ejus verba decu

it Comœdum Fabius Quintilianus ? Pædagogum puero præfici ? Credo, qui cum Chrysippo « nutrices sapientes, certe quantum res

ere affirmas ? l. 1. c. 19. Ipsum spectaculum ? l. 11. c. 3. at illud cum otiosis sermonibus, conviviis, tesseris, somno in

o annos provectiores, et ætatem bonorum suorum non ignaram. « Cæterum cum legere orationes oportebit », prima illa pronunci

nes oportebit », prima illa pronunciationis rudimenta prætervectum, « cum virtutes earum jam sentiat », firmioris paulo ut

mphas in corona quasi Iudicum ignorantiæ securus. Nesciebas videlicet cum voce extra modum absona et magna illud Fabianum,

tione comicæ industriæ terminos definitos : plus ultra nihil licere : cum puer deposita togula prætexta caligatus domi appa

id Fabius adhibet, quod audiendis mulieribus, si Tullio fides, majori cum venustate discitur ! o ingens ad eloquentiam præs

itari possit ? Quæ enim in scena per imaginem aguntur, peracta fabula cum risu commemorantur : sine pudore deinde fiunt, vo

animum titillante : qui sunt veluti gradus ad suscipiendam pravitatem cum sit facilis a jocis ad seria transitus. Recte eni

suis et cupiditatibus favet : neque facile avelli se sinit ab iis quæ cum voluptate suscipiuntur, cujus sumus natura cupidi

imis templis esse exterminandos. ac imprimis publicos histriones, qui cum turpi vita sint, religionem fœdare potius sua ips

tos, intra modestiæ fines contineri posse, ac sacras tantum historias cum dignitate referre : contendo non minus eum morem

tantum historias cum dignitate referre : contendo non minus eum morem cum religionis sanctitate pugnare, neque minus dedecu

ab histrionibus profanas fabulas agi, quam sacras historias : quoniam cum decore, ac honestate eos facere non posse, persua

potissimum valet. « Deus enim (uti Basilius ait libro de virginitate) cum conderet animantes in utrumque sexum distinctas,

abet, miramque potestatem trahendi ad se virum : non secus ac magnes, cum ipse non moveatur, ferrum ad se rapit. » Contra h

concurrunt, pius et modestus lector secum ipse consideret. Enim vero cum histriones studia omnia lucro metiantur, multitud

n scenam prodiisse sine periculo : variasque personas ut re se dabat, cum dignitate, elegantiaque actitasse. Cupiditas aute

us. Alliciet loci opportunitas adludendum et spectandum, et præfectus cum magno eam sedem conduxerit, histriones undique co

bi sine ludo patietur : quin potius diebus noctes continuabit, quanta cum perturbatione reip. dicere non est necesse. Quis

o per urbes et oppida, immensum augebitur pondus iners atque intuile, cum sint enervati voluptatibus, nam et lucri aviditas

ione amare : armorum pondus, alias molestias sustinere non poterunt : cum totos dies residere in theatris consueverint : qu

ationis facultatem. Neque excuses, nostra theatra non esse conferenda cum antiquis neque majestate operis, neque ludorum ap

urpitudinum struxisset, uti Tertullianus ait. Ergo Pompeii imitatione cum templis, aut hospitiis pauperum, theatrum jungatu

majus lucrum sit, honestius susceptæ improbitatis velamen. Ceseo ergo cum multis fore e republica, si histriones pretio ven

auribus et oculis suscipitur. Divinum cultum imminuunt diebus festis, cum vacandum esset rebus divinis, populo ad spectacul

ne temporibus quidem jejunii Christiani. quid enim commercii squalori cum theatri risu, plausuque ? A templis et sanctorum,

ii squalori cum theatri risu, plausuque ? A templis et sanctorum, qui cum Christo in cælo regnant, ac omnino divinis celebr

ublica, sed populi oblectatio ni atque importunis precibus dari : quæ cum non potest quæ sunt meliora obtinere, solet aliqu

o an scenici ludi comicorum, quales hoc tempore ubique obtinent, bona cum conscientia ab homine Christiano agi, vel ab alii

tenent. Solent enim homines tantum probro dare abusum voluptatum quas cum reliquis animantibus habemus communes, et quibus

vidi, inquiebat ille, ut perii. » Job. 31. vers. 1. « Fœdus pepigeram cum oculis meis, et quid advertissem animum ad virgin

eferantur ? Nam hæc est illa oblectatio, quæ maxime devincit homines, cum objiciuntur menti irritabiles formæ, suggeruntur

 ; consistebat tamen ut plurimum in scommatis et dicteriis, præsertim cum incœperunt ingenia urbana aliorum mores taxando s

s taxando se exercere, non modo compositis ad id versibus ; sed etiam cum prodeuntes in scenam tam spectatores, quam absent

tyræ amaritudine, magno eorum qui notabantur nonnunquam dolore. In eo cum sæpe privatis affectibus servirent, et auditores

ceret in scena notare. Sublata igitur hac ratione in publico ludendi, cum ne id quidem placeret rectoribus populorum, ut ob

non convenire, quia in festis semper dicenda sunt honesta et optima, cum etiam voce præconis iis qui aderant GREC, hoc est

non convenire ad divinos honores turpissima verba usurpare. Præterea cum in sacrificiis offerre quæ lege sunt vetita, impi

omanis fuisse ait, « Qui putarunt recte se honorare homines scenicos, cum colant ludorum scenicorum flagitatores Deos. » Et

lenæ personam sustinebat, deprehensam turpi consuetudine junctam esse cum eo histrione, qui Christum Dei filium, voce, gest

um ; nec verbum Dei ad Ludos et sensuum voluptatem esse inflectendum, cum in Ecclesia Dei omnia ad pietatem et modestiam co

religionem Christianam exponant ludibrio. Talia enim erant, quæ olim, cum Evangelii face non prælucente, tenebrarum suarum

is agendi. Lex tamen non excipit, neque ulla ration est cur excipiat, cum gravius peccetur ubi sacra impure tractantur et i

e tractantur et indigno modo, quam ubi profana, profane geruntur. Sed cum multos etiam Pontificios hujus rei pudeat, nec, D

rmitti aut foveri, quo opifices et rustici, relicto opere quotidiano, cum familiæ calamitate, a labore ad otium vitiosum vo

niæ, et pecuniæ causa omnia faciunt. Magnos in hisce fieri sumtus, et cum multorum detrimento, constat, et impensas profund

ria et Superstitione : cui si nuntium remisimus, nihil deinceps nobis cum Idololatris debet esse commune. Tertium autem cap

illum suum non magis regno quam vitiis principem in terrenos amores, cum ipsis suis fulminibus ardentem, nunc in plumas ol

, in quantum originibus eorum, quas scimus de superstitione conceptas cum ipsis rebus, de quibus exiguntur præterimus. Nihi

de quibus exiguntur præterimus. Nihil est nobis dictu, visu, auditu, cum insania Circi, cum impudicitia Theatri, cum atroc

r præterimus. Nihil est nobis dictu, visu, auditu, cum insania Circi, cum impudicitia Theatri, cum atrocitate arenæ, cum Xi

obis dictu, visu, auditu, cum insania Circi, cum impudicitia Theatri, cum atrocitate arenæ, cum Xisti vanitate. » Et c. 4.

tu, cum insania Circi, cum impudicitia Theatri, cum atrocitate arenæ, cum Xisti vanitate. » Et c. 4. lib. de spectaculis. «

obruitur et c. » Paulo post de Mimis et Comicis. « Adulterium dicitur cum videtur : et Lenocinante ad vitia publicæ autorit

rohibet theatra, et ludos Equestres », id est Circenses : quos jungit cum illicitis aliis artibus, et exploratis peccatis.

imis, moralitatibus aut similibus ludis, actis publice vel privatim ; cum omni tempore id inter Christianos prohibitum fuer

ianos prohibitum fuerit, tanquam bonis moribus noxium. In primis vero cum profanatur scriptura. Si tamen aliquando in colle

iasticæ, cui primum compositio communicabitur. » In his quæ aliquando cum aliis constitui et probavi, nunc acquiesco, et ad

u parentum, ab amicorum consuetudine per calumniam extrahi ? Credo ut cum Telephum et Peleum agemus in scena, ex animo dole

e vestros, Judices, totam controversiam traduco : vos enim sæpe summa cum voluptate fabulas nostras spectastis ; ut si cæte

infelicitatem Bruti, Martyrum supplicia prosequitur ?Trægicæ poeseos cum historia collatio. Cur facinorosius est mortem Cæ

æ a forti et sapiente viro geri debuerunt. Admirabiles animorum motus cum summo voluptatis sensu excitat rerum veterum repl

viva ac spirans gestio, animos hominum commonet, incitat, inflammat ? cum hæc ita evenisse non auribus creditur, sed oculis

xhedris melius, quid sanctius, quid humanæ vitæ convenientius ?Majore cum efficientia quam sacræ conciones vitæ honestatem

llio metuendam, sed sua dulcitudine expetendam. Hoc molliuntur hoc tæ cum honestum bonumque delectando propinant : hoc agun

honestum bonumque delectando propinant : hoc agunt scenici artifices cum integritatem morum, vitiorum turpitudinem, fraudu

sentibus. Equidem quæ sint animi tui sensa non perspicio : nisi forte cum ea quæ dixi hactenus negare summæ sit impudentiæ 

geniis Græcia : sic ludebat fortissimaque pars terrarum sapientissima cum Darios debellaret, Xerxes profligaret, Siciliam,

: longe profecto majores, quam e gallorum gallinaceorum aspectu summa cum obstinatione pugnantium. Quid de Aristotele dicam

non vanis conjecturis creditur conscripsisse ? Unum nominavi Romanum, cum totam in theatro Curionis et Scauri Romam spectar

manum, cum totam in theatro Curionis et Scauri Romam spectare liceat, cum scena argentea L. Murenæ summo populi consensu Co

num stuporem, in quem iterum invitus relabor, in præsentia omitto, ut cum omnibus constet artem nostram societate, et quasi

um omnibus constet artem nostram societate, et quasi agnatione quadam cum poesi conjunctam esse, atque adeo in partem ejus

rionica Rebus pub. necessaria est ad otium populi fallendum. Enimvero cum sic a natura simus instituti, ut ad assiduam ment

igitur in theatrum otiosi, et paucas horas in honestissima voluptate cum animi simul et corporis quiete collocent. Hic se

Cæsaris nepotes instituendi committerentur : talis ille vir ac tantus cum rhetorem futurum instruit, jubet a puero scenicis

imus scriptis libris elegantibus sane et eruditis, artem histrionicam cum eloquentiæ facultate comparasse. Quo in opere qui

oriæ incitamentum ? Longe videlicet utilius quam apud Græcos Glycera, cum pictore Pausia certabat, dispares-ne illa flores

quam multas et graves nunquam mihi pertimescendas esse putavi. Etenim cum illis adhuc sæculis vanissimus idolorum cultus op

oc enim graviter, adjuncta etiam Stoicorum porticu profitetur author, cum negat Christianis quicquam esse « dictu, visu, au

ur author, cum negat Christianis quicquam esse « dictu, visu, auditu, cum insania circi, cum impudicitia theatri, cum atroc

t Christianis quicquam esse « dictu, visu, auditu, cum insania circi, cum impudicitia theatri, cum atrocitate arenæ cum Xys

se « dictu, visu, auditu, cum insania circi, cum impudicitia theatri, cum atrocitate arenæ cum Xysti vanitate ». Ex quo cer

itu, cum insania circi, cum impudicitia theatri, cum atrocitate arenæ cum Xysti vanitate ». Ex quo certe fonte prodiit illa

r. Sed hæc quantum a sæculi nostri moribus abhorreant quis non videt, cum religio Christiana toto orbe propagata vanitatem

udus sine sacrificie, quod certamen non consecratum mortuo ? » Itaque cum id aut solum, aut potissimum in theatris accusari

do nihil agere videantur. Hoc ordines universi expectant, hoc a vobis cum civibus postulat peregrina juventus, cui hac vest

ari non debent. Tragœdiæ natura sua vitiosæ non sunt. Trægicæ poeseos cum historia collatio. Tragœdiæ exhibitæ multum affer

atio. Tragœdiæ exhibitæ multum afferunt ad virtutem adjumenti. Majore cum efficientia quam sacræ conciones vitæ honestatem

umfert pectore ; versatus frequentissimè in amplissimo Europæ Theatro cum dignitate & potestare, non spectator otiosus,

ucem fugit, quam suâ eruditione spargit, & ubique fulget ; pugnat cum versutis Ecclesiæ hostibus, non astutiâ, sed fort

st ad mores informandos idonea ; & utroque nomine illud aio posse cum Philosophia, & Historia de Scholæ præstantia

præstantia contendere. Quodtamen sine arrogantia dictum velim, & cum debita utrique disciplinæ reverentia. De Philosop

is & Philosophiæ imponi contumeliam, ut ludicra præcipiendi ratio cum gravissima docendi methodo in contentionem adduca

Philosophicam docendi methodum facio, quanti tu ipse facis. Peto à te cum bona venia, ne scenicam præcipiendi rationem tant

vel à me palam conferri sinito. Tu nos de moribus doces apertè, & cum aperta docendi professione. Laudo : nam egregiam

tu difficiles, medicos volumus qui nos sciant esse homines ; & se cum hominibus agere sentiant. Tu insaniam nostram sto

inibus agere sentiant. Tu insaniam nostram stomachosè increpas, & cum indignatione. Non miror. Quis enim stoliditatem n

, qui & præceptis instruit, & movet exemplis ? In quo non jam cum Philosophia, sed cum Historia convenit ; & al

instruit, & movet exemplis ? In quo non jam cum Philosophia, sed cum Historia convenit ; & alteram Scholam cum alt

am cum Philosophia, sed cum Historia convenit ; & alteram Scholam cum altera, id est, Historicam cum Philosophica socia

toria convenit ; & alteram Scholam cum altera, id est, Historicam cum Philosophica sociando, tertiam quandam aperit tum

hominum vitam erudiat, tutóque dirigat. Quâ laude an possit Theatrum cum Historia certare si fortè ambigitis, dicite quodn

iam longè superat. Si quid enim splendoris habent exempla quædam, vel cum leguntur in umbra domestica, & subjiciuntur o

lore, sine ornatu, solis vestita verbis ; quantò plus habent fulgoris cum spectantur in luce Theatri clarissima, & offe

is induta vestibus, suis distincta coloribus, suis ornata insignibus, cum magnificentissimo scenæ apparatu ?   Si quid habe

entissimo scenæ apparatu ?   Si quid habent vitæ exempla quæpiam, vel cum inanimis sunt commissa chartis, & affixa litt

litteris mutis, vel loquacibus sine sono ; quantò plus habent animæ, cum vivunt in Actoribus, cum movantur, cum loquuntur,

acibus sine sono ; quantò plus habent animæ, cum vivunt in Actoribus, cum movantur, cum loquuntur, elato spiritu, sonorâ vo

no ; quantò plus habent animæ, cum vivunt in Actoribus, cum movantur, cum loquuntur, elato spiritu, sonorâ voce, & eloq

ovent pro patria, pro parentibus, pro liberis, pro conjugibus. Iterum cum fratre frater, amicus cum amico certat, non uter

ntibus, pro liberis, pro conjugibus. Iterum cum fratre frater, amicus cum amico certat, non uter vivat ; sed uter moriatur,

reces : flent trepidæ sponsæ ; nec lacrymæ proficiunt : offertur vita cum deliciis ; & pulchro fastu repudiatur : propo

vita cum deliciis ; & pulchro fastu repudiatur : proponitur mors cum tormentis ; & oculo irretorto conspicitur : p

oculo irretorto conspicitur : pronunciatur sententia capitis ; & cum actione gratiarum accipitur : moratur carnificis

ores opponit coloribus. Atque ita simul oppositi conspiciuntur fortes cum ignavis, placidi cum irracundis, modesti cum arro

s. Atque ita simul oppositi conspiciuntur fortes cum ignavis, placidi cum irracundis, modesti cum arrogantibus, liberales c

iti conspiciuntur fortes cum ignavis, placidi cum irracundis, modesti cum arrogantibus, liberales cum avaris, frugales cum

ignavis, placidi cum irracundis, modesti cum arrogantibus, liberales cum avaris, frugales cum decoctoribus, bonicum sceler

irracundis, modesti cum arrogantibus, liberales cum avaris, frugales cum decoctoribus, bonicum sceleratis. Ex quo mutuo co

sejuncta Scholam duplicem efficiant, præcepta nimirum & exempla, cum idoneo præcipiendi & proponendi modo ? Non eg

oribus pusillis ac prope infantibus commodare ; quos non pudet ridere cum ridentibus, flere cum flentibus, & cum discen

pe infantibus commodare ; quos non pudet ridere cum ridentibus, flere cum flentibus, & cum discentibus (si quid nescire

re ; quos non pudet ridere cum ridentibus, flere cum flentibus, & cum discentibus (si quid nescirent) discere. Laudant

icæ regulas exacta, pro monstro haberi debeat ; cujus ea cognatio est cum nostris, & quòd magnam excitet videndi cupidi

numeros, nihilóque minùs virile quidpiam spirantes. Adde saltationes cum severitate faciles, cum modestia leves, hærentes

s virile quidpiam spirantes. Adde saltationes cum severitate faciles, cum modestia leves, hærentes cum ipso carminis argume

Adde saltationes cum severitate faciles, cum modestia leves, hærentes cum ipso carminis argumento, ipsàsque motu suo vim mu

Dico Theatra quædam in scriptis ea de re gravissimis excipi, non modò cum venia & absque censura, sed etiam cum laude &

ravissimis excipi, non modò cum venia & absque censura, sed etiam cum laude & commendatione. Cur autem apud Censore

clives. Atque illud in Theatro adverti maximè potest, quod naturâ suâ cum possit esse Schola virtuti peridonea, factum est

efficere, postquam essent ex pagis in urbem, ex plaustro in Theatrum cum decenti habitu receptæ. Sic ergo suas utrique par

ici exemplo, quasi non satis ipsi sua sponte furerent ? Non te puduit cum tuo præferoce juvene Roderico, & ejus patre D

es certatim intexuerunt. Non expulit æmulum regno, sed Theatri solium cum eo partitus est. Divisum imperium cum fulminante

mulum regno, sed Theatri solium cum eo partitus est. Divisum imperium cum fulminante Aquilâ gemens Columbulus impetravit. I

vel diviserunt actionem inductis rivalitatibus, & suas Eriphilas cum Iphigeniis, suas Aricias cum Phædris violenter in

ctis rivalitatibus, & suas Eriphilas cum Iphigeniis, suas Aricias cum Phædris violenter intricaverunt.   Non eos coercu

argere, ut posteaquam exarserit, restinguatur ? Venenum propinare, ut cum viscera pervaserit, evomatur ? Hic sanè curandi m

em admisit cautione ? ut veniret sine blanditia, sine illicio ; & cum horrore, cum supplicio abiret. Danda fortè fuit P

utione ? ut veniret sine blanditia, sine illicio ; & cum horrore, cum supplicio abiret. Danda fortè fuit Poëtis nostrat

rent. Verum heu ! qualis per eos advehitur ? Cum toto Charitum choro, cum omni affectuum lenocinio, cum universo illecebrar

os advehitur ? Cum toto Charitum choro, cum omni affectuum lenocinio, cum universo illecebrarum veneno. Sua quidem Amor gem

it, illum à fine, & sibi & Poës Dramaticæ constituto recedere cum noxa & flagitio. Quonam igitur pacto se culpâ

ibus irrigasse. Alterum verò* in omni ferme poëmatum genere versatum cum pari laude & censura, sed in hoc laudatum mul

s illæ sagittandi peritissimæ ; fœminas dico, quæ in Theatro personas cum viris homicidas, id est, amatorias sustinent. Nam

t, amatorias sustinent. Nam quid omittunt illæ, ut prodeant in scenam cum superbissimo & mollissimo vestium ac pigmento

enam cum superbissimo & mollissimo vestium ac pigmentorum ornatu, cum omnigeno telorum apparatu, instructæ ad feriendos

cruentis illis Circi Romani spectaculis ubi Gladiatores, non singuli cum singulis commissi, ut olim, sed turmatim congress

jùs habitantes, quàm apud se ; Comœdiam assiduè vel Tragœdiam agentes cum uxore, cum liberis, cum famulis ; atque ut scenas

tes, quàm apud se ; Comœdiam assiduè vel Tragœdiam agentes cum uxore, cum liberis, cum famulis ; atque ut scenas ædium priv

d se ; Comœdiam assiduè vel Tragœdiam agentes cum uxore, cum liberis, cum famulis ; atque ut scenas ædium privatas declinen

 ; sapientiam senectuti reponendam. Quin exclamamus illico ? Apage te cum tua nefaria disciplina. Nulla ætas debetur insani

, & quadam fati necessitate trahimur. Quin respondemus ? Amove te cum tua pestifera doctrina ? Nullam agnoscimus undecu

licet suis cupiditatibus indulgere. Quin vociferamur ? Facesse procul cum tuo voto impurissimo. Brutis relinquatur quod bru

ingerent Actionem ? Non mallent utrique nobis placere, & prodesse cum suo lucro, & bonâ famâ, quàm displicere &

rodesse cum suo lucro, & bonâ famâ, quàm displicere & nocere, cum suo damno & infamia. Vestrum est igitur, Spec

t mêlée parmi les personnes qui jouaient et qui dansaient »,« Numquam cum ludentibus miscui me, neque cum iis qui cum levit

jouaient et qui dansaient »,« Numquam cum ludentibus miscui me, neque cum iis qui cum levitate ambulant. »Job. 3. et qu’el

qui dansaient »,« Numquam cum ludentibus miscui me, neque cum iis qui cum levitate ambulant. »Job. 3. et qu’elle n'avait p

ias illam ; ne forte pereas in efficacia ejus. »Eccles. 9. « Numquam cum ludentibus miscui me, neque cum iis qui cum levit

fficacia ejus. »Eccles. 9. « Numquam cum ludentibus miscui me, neque cum iis qui cum levitate ambulant. »Job. 3. « Tenent

s. »Eccles. 9. « Numquam cum ludentibus miscui me, neque cum iis qui cum levitate ambulant. »Job. 3. « Tenent tympanum, e

Facit hoc, Archipræsul Illustrissime ut tuam ad Celsitudinem scribam, cum te meum, ut et universi gregis tibi crediti, ex q

ndicandæ partibus stabam, quo eam more Parisiis haberi mihi finxeram, cum nulli unquam adfuissem, et ex aliorum relatione n

ille ratione loquitur, quam qua meo sim in scripto usus : quemadmodum cum , in Comœdia patrocinium, tuum, Archipræsul Illust

entia par esse possit, de quibus sic illa loquitur, certains Rituels, cum meo in scripto candide tantum ita habeam, nonnull

aliquarum Diœceseum. Non est quod negem, quin, si semel epistola meo cum scripto conferatur, ex hoc illa prope ad verbum C

faciebam. Imo nequidem noveram quonam more Comœdia Parisiis daretur, cum comica Molieri Carmina nulla unquam, aliorum pauc

ivolum ; stabile vero et inconcussum quod e contrario tenet Ecclesia, cum nimirum iis, quos in morbo a sacro viatico arcend

virum, et mundam servavi animam meam ab omni concupiscentia : numquam cum ludentibus miscui me, neque cum iis qui in levita

meam ab omni concupiscentia : numquam cum ludentibus miscui me, neque cum iis qui in levitate ambulant. » Et Job cet homme

? Pleræque enim earum, tamquam in numerosa multitudine diebus festis, cum adveniunt audituræ verbum Dei, per inscitiam læti

ent. li. 2. « Diabolus est in spectaculis et pompis suis, et per hoc, cum redimus ad spectaculum, relinquimus fidem Christi

a malédiction aux hommes qui jouent, In 4. sent. d. 16 « Cum viros cum mulieribus ludentes maledixerit Barnabas. » et qu

virum, et mundam servavi animam meam ab omni concupiscentia : numquam cum ludentibus miscui me, neque cum iis qui in levita

meam ab omni concupiscentia : numquam cum ludentibus miscui me, neque cum iis qui in levitate ambulant. » Job. 21. « Egre

? Pleræque enim earum, tamquam in numerosa multitudine diebus festis, cum adveniunt audituræ verbum Dei, per inscitiam læti

ent. li. 2. « Diabolus est in spectaculis et pompis suis, et per hoc, cum redimus ad spectaculum, relinquimus fidem Christi

. 3. Psal. 11, et 96. Apoc. 9. In 4. sent. d. 16 « Cum viros cum mulieribus ludentes maledixerit Barnabas. » Ut es

expose à la seconde partie de son Histoire d’Occident ch. 3. « Maxime cum eorum Domini prodigalitati vacantes et luxui pro

deditos aut Clericos aut continentes se aut omnem omnino Christianum cum mulieribus Lavacra habere communia. Hæc enim prim

nt accintis subligaculis servabant verecundiam : Istæ autem dum simul cum tunica pudorem exuerint, volunt quidem videri, pu

es non quæ Jesu-Christi, Paulus non sua quærens sed quæ Jesu-Christi, cum gloriosissima tolerantia conversatur. Postremo di

emo divina voce laudatur sub Angeli nomine, præpositus Ecclesiæ, quod cum odisset malos, eos tamen tentatos et inventos pro

bidinem curiosis, pudori ac pudicitiæ corpora dicata prostituunt, quæ cum viros atque à viris nudæ viderit turpiter ac vide

sunt fœdiora quo convenis. Verecundia illuc omnis abluitur, et simul cum amictu vestis honor, corporis ac pudor ponitur, d

m avellerem, pelleremque dicendo : Non tamen egisse aliquid me putavi cum eos audirem acclamantes, sed cum flentes viderem.

: Non tamen egisse aliquid me putavi cum eos audirem acclamantes, sed cum flentes viderem. Acclamationibus quippe se doceri

erere, idem scilicet, id quod omnes tum erant, suorum carminum actor, cum sæpius revocatus vocem obtudisset, et venia petit

axime ajoute que ce Poète s'étant délivré de la peine de chanter « Et cum vocem obtudisset, adhibito pueri et tibinicis con

r le Théâtre, sans avoir beaucoup de femmes à sa suite ; « An melior cum Thaïda sustinet, aut cum Uxorem Comœdus agit, vel

beaucoup de femmes à sa suite ; « An melior cum Thaïda sustinet, aut cum Uxorem Comœdus agit, vel Dorida nullo Cultam pall

erere, idem scilicet, id quod omnes tum erant, suorum carminum actor, cum sæpius revocatus vocem obtudisset, et venia petit

rgumenta spectantium animos transtulit. » Val. Max. l. 2. c. 4. « Et cum vocem obtudisset, adhibito pueri et tibinicis con

gesticulationem tacitus peregit. » Val. Max. l. 2. c. 4. « An melior cum Thaïda sustinet, aut cum Uxorem Comœdus agit, vel

eregit. » Val. Max. l. 2. c. 4. « An melior cum Thaïda sustinet, aut cum Uxorem Comœdus agit, vel Dorida nullo Cultam pall

, et les pompes du Démon auxquelles vous avez renoncé. » « Quid tibi cum pompis Diaboli quibus renunciasti ? » Aug[ustin].

é, et le péché étant accompli il engendre la mort ». « Concupiscentia cum conceperit, parit peccatum, peccatum vero cum con

ort ». « Concupiscentia cum conceperit, parit peccatum, peccatum vero cum consummatum fuerit generat mortem. » Jacob. c. 1.

et sans ennui. Boss[uet]. p. 4… 141. Boss[uet]. p. 21. « Quid tibi cum pompis Diaboli quibus renunciasti ? » Aug[ustin].

peccemus. » De guber[natione Dei]. Lib. 6. n. 6… 7. « Concupiscentia cum conceperit, parit peccatum, peccatum vero cum con

6… 7. « Concupiscentia cum conceperit, parit peccatum, peccatum vero cum consummatum fuerit generat mortem. » Jacob. c. 1.

idée. Je dirai franchement avec Chrysologue que « Qui jocari voluerit cum Diabolo non potuerit gaudere cum Christo, etc. »c

hrysologue que « Qui jocari voluerit cum Diabolo non potuerit gaudere cum Christo, etc. »ceux qui se jouent avec le Diable,

ν ὀφφικιαλων τοῦ παλατίου Κωνσταντινουπόλεως. » « Qui jocari voluerit cum Diabolo non potuerit gaudere cum Christo, etc. »

τινουπόλεως. » « Qui jocari voluerit cum Diabolo non potuerit gaudere cum Christo, etc. » De Spectaculis. In Dipnosoph. « 

, vel sedentes ; et statim ad fabulas, et ad vaniloquia festinant. Et cum Presbyter eos salutat, et hortatur ad orationem,

être puni trop sévèrement : « Ne savez-vous pas, dit-il « Nescis quod cum Angelis stas, cum illis cantas, cum illis hymnos

èrement : « Ne savez-vous pas, dit-il « Nescis quod cum Angelis stas, cum illis cantas, cum illis hymnos dicis; et stas, et

ez-vous pas, dit-il « Nescis quod cum Angelis stas, cum illis cantas, cum illis hymnos dicis; et stas, et rides ? Non esset

od si urgens justaque ratio, et major quandoque utilitas postulaverit cum aliquibus dispensandum esse; id causa cognita, ac

dispensatio laudabilis est : utilitas dico communis, non propria. Nam cum nihil horum est, non plane fidelis dispensatio ;

, et se déguise à lui-même ». Et selon saint Bernard « Verendum valde cum ad hoc ventum fuerit, ne sub tam subtili examine

timere ; « Beatus homo qui semper est pavidus. » Prov. 28. Time ergo cum arriserit gratia : time cum abierit : time cum de

semper est pavidus. » Prov. 28. Time ergo cum arriserit gratia : time cum abierit : time cum denuo revertetur. Et hoc est s

 » Prov. 28. Time ergo cum arriserit gratia : time cum abierit : time cum denuo revertetur. Et hoc est semper pavidum esse…

quod arguebat, quod culpabat adorabat ; quia videlicet magnum aliquid cum Philosophia docuerat, ne esset superstitiosus in

leurs fictions. » C’est de ces sortes de gens que l’Apôtre dit « Qui cum Deum cognovissent, non sicut Deum glorificaverunt

xposcendæ causa tertio tum post conditam urbem lectisternium fuit. Et cum vis morbi nec humanis consiliis, nec ope divina l

uam sapientæ tuæ. Sin hæc quæ cæteri mirantur, contemnenda duxisti et cum per valetudinem posse, venire tamen noluisti ; ut

utrumque lætor, et sine dolore corporis te fuisse, et animo valuisse, cum ea quæ sine causa mirantur, alii neglexeris. Nobi

ugustin « Vir doctissimus apud eos Varro, et gravissimæ authoritatis, cum rerum humanarum, atque divinarum dispartitos face

a. Ex quo manifestum est, Principium disciplinam capere etiam vulgus, cum rem, si ab uno fiat, severissimam fecerint omnes.

stis insunt sacrificia, Epulæ, Ludi, Feriæ… Sacra celebritas est, vel cum sacrifica Diis offeruntur, vel cum dies divinis E

, Feriæ… Sacra celebritas est, vel cum sacrifica Diis offeruntur, vel cum dies divinis Epulationibus celebratur, vel cum lu

a Diis offeruntur, vel cum dies divinis Epulationibus celebratur, vel cum ludi in honorem aguntur Deorum, vel cum Feriæ obs

Epulationibus celebratur, vel cum ludi in honorem aguntur Deorum, vel cum Feriæ observantur. » Macrob. lib. 1. Saturn. C. 1

uite « Neque ibi diem consumo sed spectato sexto fere cursu, neque id cum voluptate, immo hercle cum molestias et fastidio

mo sed spectato sexto fere cursu, neque id cum voluptate, immo hercle cum molestias et fastidio libens discedo. » Ibid. : «

d in dies festos, apparatusque ludorum reditus publicos effundunt, et cum Actoribus nobilissimis Poëtisque theatra celebran

antes. Tunc vectigal publicum quo ante milites, et remiges alebantur, cum urbano populo dividi cœptum. Quibus rebus effectu

aton a besoin de toi « Plato maturior quoque Tragedias scripsit, quas cum in Dionysii Theatro recitaturus esset, in Socrate

end aux Dieux ces honneurs sacrés« Et nihilominus eadem illa religio, cum Theatrum veluti quoddam illius sacri templum voca

aut populo efflagitandi Græca certamina ad Magistratibus causam fore, cum eo sumptu respublica fungatur. Oratorum ac Vatum

tiones, effusas in omni intemperantia, libidines, adulteria, vincula, cum humano genere concubitis, mortalesque ex immortal

erunt, Dii bellis, præliisque caruerunt : non solum, ut apud Homerum, cum duos exercitus contrarios alii Dii ex alia parte

rcitus contrarios alii Dii ex alia parte deffenderent ; sed etiam, ut cum Titanis, et cum gigantibus propria bella gesserun

s alii Dii ex alia parte deffenderent ; sed etiam, ut cum Titanis, et cum gigantibus propria bella gesserunt. Hæc et dicunt

o modo ; et similiter cætera. Et tamen Theologia fabulosa dicitur, et cum omnibus hujuscemodi interpretationibus suis repre

celles-là, comme des choses déshonnêtes, honteuses, et indignes « Hæc cum deformiora sint omni scenica fœditate ; quid est

hilosophes. Car Varron dit « E quibus major societas debet esse nobis cum Philosophis, quam cum Poetis. » Varro apud. S. Au

dit « E quibus major societas debet esse nobis cum Philosophis, quam cum Poetis. » Varro apud. S. August. cap. 6., « qu’en

parandam exposuerunt, non ut hæc præ illa tenenda eligeretur ; sed ut cum illa respuenda intelligeretur, atque ita sine per

drienne de Térence nous le fait assez connaître en ces termes « Poëta cum primum animum ad scribendum appulit. » « Id sibi

entem penitus videre. Et ut turpes sunt, qui efferunt se lætitia, tum cum fruuntur venereis voluptatibus ; sic flagitiosi,

usmodi cives a Censore melius est, quam a Poëta notari : sed Periclem cum jam suæ civitati maxima authoritate plurimos anno

eu après« Deinde paulo post : nostræ, inquit, contra duodecim Tabulæ, cum perpaucas res capite sanxissent ; in his hanc quo

, feriæ. » Macrob. lib. 1. Saturnal. cap. 16. « Sacra celebritas est, cum sacrificia Diis offerumur, vel cum dies divinis e

. cap. 16. « Sacra celebritas est, cum sacrificia Diis offerumur, vel cum dies divinis epulationibus celebratur, vel cum lu

ia Diis offerumur, vel cum dies divinis epulationibus celebratur, vel cum ludi in honorem aguntur Deorum, vel cum feriæ obs

epulationibus celebratur, vel cum ludi in honorem aguntur Deorum, vel cum feriæ observantur. » Idem., comprennent les sacri

résenter ici ce qu’en a écrit S. Augustin. « Ma Mère, dit-il « Itaque cum ad memorias Sanctorum, sicut in Africa solebat, p

icum sobrietatis, sicut ad potionem aquaram madidi nauseant. Sed illa cum attulisset canistrum cum solennibus epulis prægus

d potionem aquaram madidi nauseant. Sed illa cum attulisset canistrum cum solennibus epulis prægustandis, atque largiendis,

t, circumferebat quo jam non solum aquatissimo, sed etiam tepidissimo cum suis præsentibus per sorbitiones esiguas partiret

ens. « Nous offrons, dit S. Augustin « Dæmonum est suave sacrificium cum aut dicitur a nobis alioquid aut fit, quo honesta

s inveniri sequipedes erroris antiqui, qui Kalendas Janvarias colunt, cum Janus homo Gentilis fuerit : Rex quidem,sed Deus

em,sed Deus esse non potuit. Quisquis ergo unum Deum Patrem regnantem cum Filio, et Spiritu sancto credit : certe hic non p

ticipare qui gentilium observationes custodiunt. Quid enim dæmonibus, cum Christo commune. » Concil. Turon. 2. anno Dom. 56

xistunt, quam a Christianæ disciplinæ officis abhorrentes, quam valde cum Paganorum institutis convenientes, atque diaboli

rtare noluit qui Idoli voluerit portare personam. Qui jocari voluerit cum diabolo, non poterit gaudere cum Christo. Nemo cu

ortare personam. Qui jocari voluerit cum diabolo, non poterit gaudere cum Christo. Nemo cum serpente securus ludit : nemo c

ui jocari voluerit cum diabolo, non poterit gaudere cum Christo. Nemo cum serpente securus ludit : nemo cum diabolo jocatur

n poterit gaudere cum Christo. Nemo cum serpente securus ludit : nemo cum diabolo jocatur impune. » S. Petrus Chrysol. Arch

m est immane, non virtus, et scitis de talibus quam sit frequens fama cum laude, quia, sicut scriptum est, laudatur peccato

bula ejus mandato in civitate nudata, portæque dirutæ, aliorum tectum cum laqueraribus tegulis ablatis deturbatum : aliorum

, quæ extra muros sunt positæ, intactæ, incorruptæque consistant. Nam cum ex nonnulis vel ludorum vel Circensium, vel agonu

lis arcendi sint ? Immo quod delictum hoc gravius quæris istorum, qui cum seipsos plane adulterio contaminarint, impudenter

as ab Ecclesia rediens ; rursus qualis a spectaculis ; atque hos dies cum illis conferas, id si feceris nihil opus est meo

d si feceris nihil opus est meo sermone ; satis enim fuerit hunc diem cum illo comparasse, ad ostendendum et quam magna sit

s le règne de l’Empereur Arcade : « Puisque nous voyons, dit-il « Jam cum conspiciamus post tam multas cohortationes nostra

mus ad eosdem labores, et hanc illis doctrinam spiritualem apponemus, cum nullum eos inde fructum percepisse videamus ; sed

ctum percepisse videamus ; sed consuetudini cuidam temere obsequentes cum applausu quæ dicebantur a nobis, excepisse nobisq

ermonibus capiebant ; ac deinde rursus ad Circum accurrere, majorique cum applausu et effrænata quadam insania cursibus agi

ffrænata quadam insania cursibus agitatorum favere, summa contentione cum illis concurrere, et inter se frequenter velitari

rit, quod inutilem nostrum laborem reddatis ; sed multo magis tangit, cum nobis venit in mentem, eos qui hæc faciunt, gravi

pecunias acceperunt, quam, quæso, excusationem habebant, quam veniam, cum non illæ tantum ab eis exigentur sed etiam quæstu

erunt qui satanico illi spectaculo intersunt, huc confidenter venire, cum se ab insurgente, ac vehementer reclamare conscie

rarum dicentem : Quæ societas luci, ad tenebras ? aut quæ pars fideli cum infideli ? 2. Cor. 6. v.15. Quanta enim condemnat

li ? 2. Cor. 6. v.15. Quanta enim condemnatione dignum censendum est, cum fidelis qui precum et tremendorum mysteriorum quæ

rticeps fuerit, post hujus loci sacrificium, satanico illi spectaculo cum infideli assideat, cum eo qui in tenebris impieta

jus loci sacrificium, satanico illi spectaculo cum infideli assideat, cum eo qui in tenebris impietatis oberrat, is qui sol

e inducere valebimus, ac persuadere, ut ad pietatis partes transeant, cum vos videant qui stant a nobis, in perniciosis ill

, in perniciosis illis, omnique sordium genere redundantibus Theatris cum ilis commisceri ? Cur enim, quæso, postquam huc v

est argumentum concionibus insectandi mundi hujus illecebras cunctas cum potissimum turpia illa populo solita exhiberi spe

 ; vimque addidere dicendi facundiæ anni hujus minæ cælestes, nimirum cum lingua ignea mala portendere cœlum visum est, jux

t Urbem mœniis, eam patria quoque putarunt religione fore muniendam : cum perinde ac Zozimus lib. 2. licentius effutirent,

quidem solenni ritu, ad quæ spectacula prodirent, ut Prudentius ait, cum pompa Vestales virgines. Quæ facinora digna Dei v

o nos ista impunita esse nollemus, quæ ipsi dii sacra esse voluerunt, cum ludos scenicos, ubi talia celebrantur, dictitantu

ulto deterrimum, et favor, et clamor, et plausus adhibetur, et risus, cum in comune perniciem adulterium tam turpe committi

Hoc enim est quod potissimum me contristat, et bilem mihi movet, quod cum nostra admonitione reverentiam etiam, quam sacræ

de civitatibus, et de possessionibus imposita pœna prohibere : maxime cum etiam in natalibus beatissimorum Martyrum per non

Deum. Diabolos autem in spectacula est, et pompis suis ; ac per hoc, cum redimus ad spectacula, relinquimus fidem Christi,

onstruosa ? Christo circenses offerimus et mimos ? Et tunc hoc maxime cum ab eo aliquid boni capimus : Cum prosperitatis al

ntur qui noxiam illam spectaculorum contemnunt voluptatem ; præsertim cum in civitate omnes etiam plebeii resipiscentes, ph

a ? Quid luctuosius hac amentia ? fateor vos miserrimos esse credidi, cum excidia passi estis, sed miseriores vos video, cu

imos esse credidi, cum excidia passi estis, sed miseriores vos video, cum et spectacula postulatis et c. Non miror plane, n

la Dissertation. « Un Chrétien, dit-il « Nihil debet esse Christiano cum Circensi insania, cum impudicitia Theatri, cum Am

Chrétien, dit-il « Nihil debet esse Christiano cum Circensi insania, cum impudicitia Theatri, cum Amphiteatri crudelitate,

debet esse Christiano cum Circensi insania, cum impudicitia Theatri, cum Amphiteatri crudelitate, cum atrocitate arenæ, cu

rcensi insania, cum impudicitia Theatri, cum Amphiteatri crudelitate, cum atrocitate arenæ, cum luxuria ludi. Deum enim neg

pudicitia Theatri, cum Amphiteatri crudelitate, cum atrocitate arenæ, cum luxuria ludi. Deum enim negat, qui talia presumit

t c. 4. Quod Venetorum Principi tertiam sedem in Theatro fieri fecit, cum prius duæ tantum in Papæ Theatro sedes essent, qu

auferri ? Si temporibus præscribitur, imputate majoribus vestris, qui cum hac temporis præscriptione non usi sint, posse qu

que ad extrema quæque pervenit. Et ideo nunc ea removenda suadeo, quæ cum nihil profuisse cognosco, tanquam contraria veræ

fieri pervidetis. Ego negligentiam accusare non audeo prædecessorum, cum magis credam fortasse tentasse eos ut hæc pravita

præstantius, qui non solum in dissimillimis personis satisfaciebant, cum tamen in suis versarentur, sed et Comœdum in Trag

on : « Un Histrion, dit-il « Histrio casum meum toties collacrumavit, cum ita dolenter ageret causam meam, ut vox illa præc

ron le nom d’Histrion au Comédien Roscius. « Cicéron, dit-il « Cicero cum Roscium quemdam laudaret Histrionem, ita peritum

s parmi les Grecs ; « parce, dit-il « Non enim consentaneum putabatur cum easdem artes, eosdemque scenicos ludos etiam diis

ène nous apprend que « Plato maturior quoque Tragedias scripsit, quas cum in Dionysii Theatro recitaturus esset, in Socrate

ales et sordidos esse ducimus : ex quo sapiens illud Anthisthenis qui cum audisset Ismeniam optimum esse tibicinem ; at hom

ans l’Oraison pro Quintio, parlant du Comédien Roscius, dit « Roscius cum artifex ejusmodi sit, ut solus dignus videatur es

fâmes parmi les Romains : « Leur Cicéron, dit-il « Nonne Cicero eorum cum Roscium quemdam lauderet Histrionem, ita peritum

onoraverunt more Græcorum ; sed sicut apud Ciceronem Scipio loquitur, cum artem ludicram, scenamque totam probo ducerent ;

ri linteum in somnis ostensum ejus diei nocte, qua Tragœdum audierat, cum exprobatione nominatim. Tragœdi, nec ultra quintu

in sæculo fuisse. Quot utique et alia documenta cesserunt, de his qui cum diabolo apud spectacula communicando, a Domino ex

ino exciderunt ? Nemo enim potest duobus dominis servire : quid luci, cum tenebris ? quid vitæ et morti ? » Ibid. cap. 26.,

« J’ai vu souvent, dit-il « Vidi ego sæpe Histriones, atque Comœdos, cum ex aliquo graviore actu personam deposuissent, fl

ous l’apprend clairement, et en termes exprès, quand il dit « Roscius cum artifex ejusmodi sit, ut solus dignus videatur es

itiosæ suæ opinionis quandam convenientiam servaverunt….. Romani vero cum artem ludicram scenamque totam probo ducerent, ge

témoignage de Cicéron, qui parlant du Comédien Roscius, dit« Roscius cum artifex ejusmodi fit, ut solus dignus videatur es

es divise aussi dans son Apologétique en ces termes « Nihil est nobis cum insania Circi, cum impudicitia Theatri, cum atroc

s son Apologétique en ces termes « Nihil est nobis cum insania Circi, cum impudicitia Theatri, cum atrocitate Arenæ, cum Xy

termes « Nihil est nobis cum insania Circi, cum impudicitia Theatri, cum atrocitate Arenæ, cum Xysti vanitate. » Tertull.

bis cum insania Circi, cum impudicitia Theatri, cum atrocitate Arenæ, cum Xysti vanitate. » Tertull. in Apologet. cap. 38.,

miliariter usum, ut res rationesque eorum sua solertia tueretur. Quod cum aliis multis tum ex epistolis quoque ejus declara

de l’infamie à monter sur le Théâtre.   « Roscius, dit-il « Roscius cum artifex ejusmodi sit, ut solus dignus videatur, q

præstantius, qui non solum in dissimillimis personis satisfaciebant, cum tamen in suis versarentur ; sed et Comœdum in Tra

tur dicendum, aliosque ista facit attineri infamia, qui ab illa juris cum agitatoribus pariter eximebantur. » Albericus Gen

Judiciariam Tiberii Gracchi sic ait : docentur præstigias inhonestas, cum cynædulis et sambuca psalterioque eunt in ludum H

teri omnes, et imprimis Romani milites indignabantur, contemnebantque cum . » Herodianus lib. 5. in Heliogabalo., donnait le

blica libro commemoratur ; Æschines Atheniensis, vir eloquentissimus, cum adolescens tragœdias actitavisset, rempublicam ca

Philippum Athenienses sæpe miserunt. Non enim consentaneum putabatur, cum easdem artes, easdemque scenicos ludos, etiam Dii

manique concertant : Græci putant recte se honorare homines scenicos, cum colant ludorum scenicorum flagitatores deos ; Rom

quato Consulibus complures in Capitolo turres de cœlo esse percussas, cum et simulacra Deorum immortalium depulsa sunt, et

ntem uberibus lupinis inhiantem fuisse meministis. Quo quidem tempore cum Haruspices ex tota Etruria convenissent, cædes at

nis impudicitia execranda est, cur liceat audire quæ loqui non licet, cum etiam scurrilitatem, et omne vanum verbum judicat

m, ea per oculus et aures admissa non videantur hominem communicare ; cum spiritui appareant aures et oculi, nec possit mun

ut diversos ponunt, minime inter se concordes. Frater enim apud illos cum fratre contendit, et pater adversus filios, et fi

tate pleni sunt hi cœtus,et occasio conventus causa est turpitudinis, cum viri et fœminæ permixtim conveniunt, alter ad alt

n sine admiratione legislatoris sapientiæ, cœpitque de ea re conferre cum Demetrio Phaleræo, rogans qui factum sit, ut tam

divinas curiosior easque voluisset proferre profanis hominibus, quare cum a cœpto destitisset, sanam mentem ei fuisse reddi

destitisset, sanam mentem ei fuisse redditam. Theodectæ etiam Poëtæ, cum in quadam Tragœdia vellet aliquid e sacris libris

e sacris libris admiscere, oculos glaucomate suffusos caligasse : et cum erratum agnovisset, exorato Deo redditam aciem. »

volvatur res etiam exemplis multum utilis ad intelligendum. Hoc dixi, cum esurierit nescio quis, si habes unde des, da : si

borum obscœnitatem vitare debemus. » Gaufred. in 2. part. coll. ad c. cum decorem de vita, et honest. Cleric. : « Que diron

ista præscripta sit ; quasi parum etiam de spectaculis pronuncietur, cum concupiscentiæ sæculi damnatur. Nam sicut pecuniæ

re, non furore, non bile non ira, non dolore inquietare. Huic quomodo cum spectaculis poterit convenire ? omne enim spectac

latio, ibi et furor, et bilis, et ira, et dolor, et cætera ex his quæ cum his non competunt disciplinæ. Nam et si qui modes

a facientibus non conferamur : si furem, inquit, videbas, concurrebas cum eo. Utinam ne in sæculo quidem simul cum illis mo

inquit, videbas, concurrebas cum eo. Utinam ne in sæculo quidem simul cum illis moraremur ; sed tamen in sæcularibus separa

t en femmes, et les femmes en hommes : « D’ailleurs, dit-il « Cæterum cum in lege præscribit, maledictum esse qui muliebrib

utiles curas ? Quid illas magnas Tragicæ vocis insanias ? Quid nervos cum clamore missos. Hæc etiam si non essent simulachr

modo obscœnos, in omnibus stolidos, certis nominibus inverecundos. Et cum nulli hominum aut generi, aut professioni ab impr

o approbata optima est legum interpres et l. 27. ff. de legibus. » C. cum dilectus de consuetud. : Et il n’y en a point de

d homme « Dicas, velim, non possumus vivere sine voluptate, qui mori cum voluptate debemus ? nam quod est aliud votum nost

itre 13. du même livre « Sicut apud Ciceronem Scipio loquitur, Romani cum artem ludicram scenamque totam probro ducerent, g

imitatus. Et tamen, ô flumen tartareum, jactantur in te filii hominum cum mercedibus, ut hæc discant : et magna res agitur

te filii hominum cum mercedibus, ut hæc discant : et magna res agitur cum hæc agitur publice in foro, in conspectu legum, s

r nostras angustias dispensari. Quid enim aliud dicendum est eis, qui cum sint iniqui et impii liberaliter sibi videntur er

l ajoute sur le même sujet « Tunc in Theatris congaudebant amantibus, cum se se fruebantur per flagitia, quamvis hæc imagin

rrorum meorum, et plorare Didonem mortuam, quia se occidit ob amorem, cum interea meipsum in his a te morientem, Deus meus,

am dicas, nominant. Quo nomine etiam Episcopatus ei ademptus est. Nam cum lectione eorum opusculorum juvenes multi in peric

isme ? l’Apôtre ordonne que « Similiter et mulieres in habitu ornato, cum verecundia, et sobrietate ornantes se, et non in

decidit ; ita et qui non procul peccata fugit, sed secus ipsa vadit, cum timore vivit et in ipsa labitur sæpius. » S. Chri

ains, dit S. Augustin « Sicut apud Ciceronem Scipio loquitur, Romani cum artem ludicram, Scenamque totam probro ducerent,

n Théâtre. « Le Poète Théodecte, dit Josèphe « Theodectæ etiam Poëtæ, cum in quadam Tragœdia vellet aliquid e sacris libris

d e sacris libris admiscere oculos glaucomate suffusos caligasse : et cum erratum agnovisset, exorato Deo redditam aciem. »

tos, intra modestiæ fines contineri posse, ac sacras tantum historias cum dignitate referre ; contendo non minus eum morem

tantum historias cum dignitate referre ; contendo non minus eum morem cum Religionis sanctitate pugnare, neque minus dedecu

b Histrionibus prophanas fabulas agi, quam sacras Historias : quoniam cum decore ac honestate eos facere non posse persuasu

accomodati erunt. Et hæc dum infirma ætas majora non capiet. Cæterum cum legere orationes oportebit, cum virtutes earum ja

firma ætas majora non capiet. Cæterum cum legere orationes oportebit, cum virtutes earum jam sentiet, tum mihi diligens ali

e Démosthène. « Démosthène, dit-il « Demosthenes causas in foro agens cum a populo explosus fuisset, obvoluto capite, domum

t. At Satirus Histrio familiaris illius eum subsecutus est, apud quem cum graviter quereretur, quod sibi maxime omnium dili

onis et exercitationis sumebat ex sermonibus habitis, vel ex negotiis cum iis agitatis qui ipsum adibant, et c. » Plutarch

ntur, qui noxiam illam spectaculorum contemnunt voluptatem, præsertim cum in ea civitate omnes etiam plebeii resipiscentes,

n ne pouvait pas l’abolir entièrement. « J’estime , dit-il « Censeo cum multis fore e Republica si Histriones pretio vena

ribus, et oculis suscipitur : divinum cultum imminuunt diebus festis, cum vacandum esset rebus divinis, populo ad spectacul

temporibus quidem jejunii Christiani ; quid enim commercii squalori, cum Theatri risu, plausuque ? A templis, et sanctorum

i squalori, cum Theatri risu, plausuque ? A templis, et sanctorum qui cum Christo in cœlo regnant, ac omnino divinis celebr

blica ; sed populi oblectationi, atque importunis precibus dari : quæ cum non potest quæ sunt meliora obtinere, solet aliqu

usdam frequentatum Ecclesiis, quo certis anni celebritatibus nonnulli cum mitra, baculo, ac vestibus Pontificalibus more Ep

l’Auteur de la Dissertation, c’est qu’il a lu dans la Glose du Canon cum decorem que le Pape Innocent III. ne défend pas p

suos, et c. quæ tangunt festivitates illas de quibus hic fit mentio, cum talia potius inducant homines ad compunctionem, q

o de consecratione dist. 2. Semel. et dist. 4. » Quaris. Gloss. in C. cum decorem, de vit. et honest. Cleric., ce Canon ne

si ce que nous apprend le Pape Innocent IV. expliquant ce même Canon, cum decorem. « Ce Canon , dit ce Pape « Aliqua aut

t. 2. Semel. et dist. 4. de consecrat. » Quaris Innoc. Pap. IV. in C. cum decorum., ne défend pas de représenter quelque ch

em a mortali, qui talem faceret in Ecclesia, nisi foret quid modicum, cum videatur jure divino prohibitus ibi, Domus mea do

« Sui enim corporis ludibrio gestus, et habitus hominum repræsentant cum Comœdiis, vel sine. » In sexto de vit. et honest.

s Ecclésiastiques, ainsi qu’il est traité par tous les Docteurs in c. cum decorem. de vita et honestate Clericorum, et per

Histrions, Joculateurs ou Bateleurs ; car comme dit Parnorm. in tit. cum decorem, un personnage est réputé Histrion, Batel

publics… et ainsi en propres termes le déclare Parnorm. in dicto tit. cum decorem. C’yau l’on voit que jà par deux fois ils

t nullus supra cæteros eminendi modus. Unum ante se ferre non potuit, cum Romanus Populus supra se duos ferret. Quid tu C.

tu C. Marium Consulem (unum enim consulatum accepit, cæteros rapuit) cum Theutonicos, Cimbrosque concideret, cum Jugurtham

atum accepit, cæteros rapuit) cum Theutonicos, Cimbrosque concideret, cum Jugurtham per Africæ deserta sequeretur, tot peri

e virtutis instinctu ? Marius exercitum, Marium ducebat ambitio. Isti cum omnia concuterent, concutiebantur turbinum more,

c majore impetu incurrunt, quia nullum illis sui reginem est. Ideoque cum multis fuerint mali, pestiferam illam vim, qua pl

ortatur ; hæc in odium : illa prodesse jubet, hæc nocere. Adjice quod cum indignatio a nimio sui suspectu veniat, et animos

ui, non vindicat injuriam, quia non sentit. Ut tela a duro resiliunt, cum dolore cædentis solida feriuntur ; ita nulla magn

, sive par est qui lacessendus est, sive superior, sive inferior. Nam cum pare contendere, anceps est ; cum superiore, furi

, sive superior, sive inferior. Nam cum pare contendere, anceps est ; cum superiore, furiosum ; cum inferiore, sordidum. »

rior. Nam cum pare contendere, anceps est ; cum superiore, furiosum ; cum inferiore, sordidum. » Ibid. l. 2. c. 34., car il

s réformer et de les tolérer. J’estime, dit le Père Mariana « Censeo cum multis, fore e Republica si Histriones pretio ven

b Histrionibus prophanas fabulas agi, quam sacras historias ; quoniam cum decore et honestate eos facere non posse persuasu

 De hoc (S. Paphnutio) fidelissima Patrum narratione comperimus, quod cum fuisset vitæ Angelicæ, quodam tempore oraverit De

andi arte victum quæreret. Tunc ille obstupefactus novitate responsi, cum omni properatione pergens ad vicum, perquirit hom

sponsi, cum omni properatione pergens ad vicum, perquirit hominem. Et cum invenisset, studiosissime percontatur ab eo, quid

dmissum. Nihil, inquit, mihi conscius sum boni : hoc tamen scio, quod cum inter latrones essem, capta est aliquando a nobis

rones essem, capta est aliquando a nobis Virgo Deo consacrata : cujus cum cæteri mei collegæ latrones cuperent eripere pudo

quoque tempore inveni mulierem honestæ formæ in eremo oberrantem. Hæc cum interrogaretur a me, cur aut quo modo in hæc loca

salem, dit dans ses Commentaires sur le Maître des Sentences « Viros cum mulieribus ludentes maledixit Barnabas. » Paludan

lis arcendi sint ? Immo quod delictum hoc gravius quæris istorum, qui cum se ipsos plane adulterio contaminarint, impudente

n operet, nec in Ecclesia, nec tempore pœnitentiæ et quadragesimæ…sed cum Histriones utuntur indifferenter tali exercitatio

ocirca supervacuum omnino esset, de statuendis Theatris plura dicere, cum vetera spectacula diruantur, et nova neutiquam æd

istunt, quam a Christianæ disciplinæ officiis abhorrentes, quam valde cum Paganorum institutis convenientes, atque diaboli

, et lasciva carmina scribunt, perinde ac si Ethnici essent, a quibus cum sensu, et voluntate non admodum discreperit, læta

m atque eorum qui de Christiani officii rationibus libros ediderunt : cum Patribus Theologi, summarumque scriptores mite co

2. et in summa V. spectacula, et c. Cumulatur vero idem istud scelus cum diebus festis committitur contra legem postremam

tis provinciis recepta, sine crimine contemni non potest. De qua lege cum mentionem fecisset Richardus in 4. dist. 37. art.

ogiæ erutorum. Et primum quidem probandum est crimen sibi facere, qui cum turpitudine et obscœnitate agunt Comœdias ; deind

, quæ sapienter institutæ sunt, evertit. Id isti nebulones moliuntur, cum pudorem, modestiam, temperantiam, pudicitiam e ci

imum esse necesse est ; sed improbi Mimi, et Histriones id moliuntur, cum pro virtute quæ sola est ad fœlicitatem via, viti

ibit sanctus Hieronymus : Qui dat Histrionibus immolat dæmoniis. Ergo cum id faciant qui ad scenam properant, in vitio sunt

blica ; sed populi oblectationi, atque importunis precibus dari : quæ cum non potest quæ sunt meliora obtinere, solet aliqu

e sa joie à considérer les merveilles des œuvres de Dieu : « Non sedi cum concilio ludentium, et gloriatus sum a facie manu

avoir de part avec la vanité du monde : « Sed nec erit ei unquam pars cum mundi vanitate, cum veritatis sit spiritus. » XX

a vanité du monde : « Sed nec erit ei unquam pars cum mundi vanitate, cum veritatis sit spiritus. » XXVIII. Dieu ne nous i

inet ad conscientiam serviliter erga Deum se habentem, id est eam quæ cum a mortalibus ne ab hæreditate cælesti excidat, cu

nire, periculosissimum definire. » » « Ego certe usque ad hoc tempus cum inde satagerem, ad eorum indaginem pervenire non

alentes ? Affirmat Hurtado de Mendoza quia scandalum commune fovent, cum sine illo subsidio Histriones tam turpe munus, ta

, vel sedentes ; et statim ad fabulas, et ad vaniloquia festinant. Et cum Presbyter eos salutat, et hortatur ad orationem,

chap. 8, c. 147. S. Chrysostome sermon 32 in Matthieu. « Nescis quod cum Angelis stas, cum illis cantas, cum illis hymnos

. Chrysostome sermon 32 in Matthieu. « Nescis quod cum Angelis stas, cum illis cantas, cum illis hymnos dicis; et stas, et

on 32 in Matthieu. « Nescis quod cum Angelis stas, cum illis cantas, cum illis hymnos dicis; et stas, et rides ? Non esset

od si urgens justaque ratio, et major quandoque utilitas postulaverit cum aliquibus dispensandum esse; id causa cognita, ac

dispensatio laudabilis est : utilitas dico communis, non propria. Nam cum nihil horum est, non plane fidelis dispensatio ;

ntitur. » S. Greg. Pap. In pastor. I. part. cap. 9. « Verendum valde cum ad hoc ventum fuerit, ne sub tam subtili examine

timere ; « Beatus homo qui semper est pavidus. » Prov. 28. Time ergo cum arriserit gratia : time cum abierit : time cum de

semper est pavidus. » Prov. 28. Time ergo cum arriserit gratia : time cum abierit : time cum denuo revertetur. Et hoc est s

 » Prov. 28. Time ergo cum arriserit gratia : time cum abierit : time cum denuo revertetur. Et hoc est semper pavidum esse…

quod arguebat, quod culpabat adorabat ; quia videlicet magnum aliquid cum Philosophia docuerat, ne esset superstitiosus in

endo deciperet. » S. Augustinus lib. 6. de civit. Dei cap. 10. « Qui cum Deum cognovissent, non sicut Deum glorificaverunt

xposcendæ causa tertio tum post conditam urbem lectisternium fuit. Et cum vis morbi nec humanis consiliis, nec ope divina l

uam sapientæ tuæ. Sin hæc quæ cæteri mirantur, contemnenda duxisti et cum per valetudinem posse, venire tamen noluisti ; ut

utrumque lætor, et sine dolore corporis te fuisse, et animo valuisse, cum ea quæ sine causa mirantur, alii neglexeris. Nobi

Ibid. « Vir doctissimus apud eos Varro, et gravissimæ authoritatis, cum rerum humanarum, atque divinarum dispartitos face

a. Ex quo manifestum est, Principium disciplinam capere etiam vulgus, cum rem, si ab uno fiat, severissimam fecerint omnes.

stis insunt sacrificia, Epulæ, Ludi, Feriæ… Sacra celebritas est, vel cum sacrifica Diis offeruntur, vel cum dies divinis E

, Feriæ… Sacra celebritas est, vel cum sacrifica Diis offeruntur, vel cum dies divinis Epulationibus celebratur, vel cum lu

a Diis offeruntur, vel cum dies divinis Epulationibus celebratur, vel cum ludi in honorem aguntur Deorum, vel cum Feriæ obs

Epulationibus celebratur, vel cum ludi in honorem aguntur Deorum, vel cum Feriæ observantur. » Macrob. lib. 1. Saturn. C. 1

g. « Neque ibi diem consumo sed spectato sexto fere cursu, neque id cum voluptate, immo hercle cum molestias et fastidio

mo sed spectato sexto fere cursu, neque id cum voluptate, immo hercle cum molestias et fastidio libens discedo. » Ibid. « 

d in dies festos, apparatusque ludorum reditus publicos effundunt, et cum Actoribus nobilissimis Poëtisque theatra celebran

antes. Tunc vectigal publicum quo ante milites, et remiges alebantur, cum urbano populo dividi cœptum. Quibus rebus effectu

e instituit. Lacon. « Plato maturior quoque Tragedias scripsit, quas cum in Dionysii Theatro recitaturus esset, in Socrate

tio. » Quintil. lib. 3. cap. 8. « Et nihilominus eadem illa religio, cum Theatrum veluti quoddam illius sacri templum voca

aut populo efflagitandi Græca certamina ad Magistratibus causam fore, cum eo sumptu respublica fungatur. Oratorum ac Vatum

tiones, effusas in omni intemperantia, libidines, adulteria, vincula, cum humano genere concubitis, mortalesque ex immortal

erunt, Dii bellis, præliisque caruerunt : non solum, ut apud Homerum, cum duos exercitus contrarios alii Dii ex alia parte

rcitus contrarios alii Dii ex alia parte deffenderent ; sed etiam, ut cum Titanis, et cum gigantibus propria bella gesserun

s alii Dii ex alia parte deffenderent ; sed etiam, ut cum Titanis, et cum gigantibus propria bella gesserunt. Hæc et dicunt

o modo ; et similiter cætera. Et tamen Theologia fabulosa dicitur, et cum omnibus hujuscemodi interpretationibus suis repre

e ad civiles actiones assumpta sint non pauca. » Ibid. cap. 6. « Hæc cum deformiora sint omni scenica fœditate ; quid est

6. de Civit. Dei. cap. 6. « E quibus major societas debet esse nobis cum Philosophis, quam cum Poetis. » Varro apud. S. Au

6. « E quibus major societas debet esse nobis cum Philosophis, quam cum Poetis. » Varro apud. S. August. cap. 6. « Quoni

parandam exposuerunt, non ut hæc præ illa tenenda eligeretur ; sed ut cum illa respuenda intelligeretur, atque ita sine per

» S. August. lib. 6. de Civit. Dei cap. 8. Dissert. pag. 53. « Poëta cum primum animum ad scribendum appulit. » « Id sibi

entem penitus videre. Et ut turpes sunt, qui efferunt se lætitia, tum cum fruuntur venereis voluptatibus ; sic flagitiosi,

usmodi cives a Censore melius est, quam a Poëta notari : sed Periclem cum jam suæ civitati maxima authoritate plurimos anno

cap. 9. « Deinde paulo post : nostræ, inquit, contra duodecim Tabulæ, cum perpaucas res capite sanxissent ; in his hanc quo

, feriæ. » Macrob. lib. 1. Saturnal. cap. 16. « Sacra celebritas est, cum sacrificia Diis offerumur, vel cum dies divinis e

. cap. 16. « Sacra celebritas est, cum sacrificia Diis offerumur, vel cum dies divinis epulationibus celebratur, vel cum lu

ia Diis offerumur, vel cum dies divinis epulationibus celebratur, vel cum ludi in honorem aguntur Deorum, vel cum feriæ obs

epulationibus celebratur, vel cum ludi in honorem aguntur Deorum, vel cum feriæ observantur. » Idem. « Itaque cum ad memor

honorem aguntur Deorum, vel cum feriæ observantur. » Idem. « Itaque cum ad memorias Sanctorum, sicut in Africa solebat, p

icum sobrietatis, sicut ad potionem aquaram madidi nauseant. Sed illa cum attulisset canistrum cum solennibus epulis prægus

d potionem aquaram madidi nauseant. Sed illa cum attulisset canistrum cum solennibus epulis prægustandis, atque largiendis,

t, circumferebat quo jam non solum aquatissimo, sed etiam tepidissimo cum suis præsentibus per sorbitiones esiguas partiret

S. August. lib. 6. Confess. cap. 2. « Dæmonum est suave sacrificium cum aut dicitur a nobis alioquid aut fit, quo honesta

s inveniri sequipedes erroris antiqui, qui Kalendas Janvarias colunt, cum Janus homo Gentilis fuerit : Rex quidem,sed Deus

em,sed Deus esse non potuit. Quisquis ergo unum Deum Patrem regnantem cum Filio, et Spiritu sancto credit : certe hic non p

ticipare qui gentilium observationes custodiunt. Quid enim dæmonibus, cum Christo commune. » Concil. Turon. 2. anno Dom. 56

xistunt, quam a Christianæ disciplinæ officis abhorrentes, quam valde cum Paganorum institutis convenientes, atque diaboli

rtare noluit qui Idoli voluerit portare personam. Qui jocari voluerit cum diabolo, non poterit gaudere cum Christo. Nemo cu

ortare personam. Qui jocari voluerit cum diabolo, non poterit gaudere cum Christo. Nemo cum serpente securus ludit : nemo c

ui jocari voluerit cum diabolo, non poterit gaudere cum Christo. Nemo cum serpente securus ludit : nemo cum diabolo jocatur

n poterit gaudere cum Christo. Nemo cum serpente securus ludit : nemo cum diabolo jocatur impune. » S. Petrus Chrysol. Arch

m est immane, non virtus, et scitis de talibus quam sit frequens fama cum laude, quia, sicut scriptum est, laudatur peccato

bula ejus mandato in civitate nudata, portæque dirutæ, aliorum tectum cum laqueraribus tegulis ablatis deturbatum : aliorum

, quæ extra muros sunt positæ, intactæ, incorruptæque consistant. Nam cum ex nonnulis vel ludorum vel Circensium, vel agonu

lis arcendi sint ? Immo quod delictum hoc gravius quæris istorum, qui cum seipsos plane adulterio contaminarint, impudenter

as ab Ecclesia rediens ; rursus qualis a spectaculis ; atque hos dies cum illis conferas, id si feceris nihil opus est meo

d si feceris nihil opus est meo sermone ; satis enim fuerit hunc diem cum illo comparasse, ad ostendendum et quam magna sit

a sit illinc noxa. » S. Chrysost. hom. 3. de Davide et Saule. « Jam cum conspiciamus post tam multas cohortationes nostra

mus ad eosdem labores, et hanc illis doctrinam spiritualem apponemus, cum nullum eos inde fructum percepisse videamus ; sed

ctum percepisse videamus ; sed consuetudini cuidam temere obsequentes cum applausu quæ dicebantur a nobis, excepisse nobisq

ermonibus capiebant ; ac deinde rursus ad Circum accurrere, majorique cum applausu et effrænata quadam insania cursibus agi

ffrænata quadam insania cursibus agitatorum favere, summa contentione cum illis concurrere, et inter se frequenter velitari

rit, quod inutilem nostrum laborem reddatis ; sed multo magis tangit, cum nobis venit in mentem, eos qui hæc faciunt, gravi

pecunias acceperunt, quam, quæso, excusationem habebant, quam veniam, cum non illæ tantum ab eis exigentur sed etiam quæstu

erunt qui satanico illi spectaculo intersunt, huc confidenter venire, cum se ab insurgente, ac vehementer reclamare conscie

rarum dicentem : Quæ societas luci, ad tenebras ? aut quæ pars fideli cum infideli ? 2. Cor. 6. v.15. Quanta enim condemnat

li ? 2. Cor. 6. v.15. Quanta enim condemnatione dignum censendum est, cum fidelis qui precum et tremendorum mysteriorum quæ

rticeps fuerit, post hujus loci sacrificium, satanico illi spectaculo cum infideli assideat, cum eo qui in tenebris impieta

jus loci sacrificium, satanico illi spectaculo cum infideli assideat, cum eo qui in tenebris impietatis oberrat, is qui sol

e inducere valebimus, ac persuadere, ut ad pietatis partes transeant, cum vos videant qui stant a nobis, in perniciosis ill

, in perniciosis illis, omnique sordium genere redundantibus Theatris cum ilis commisceri ? Cur enim, quæso, postquam huc v

est argumentum concionibus insectandi mundi hujus illecebras cunctas cum potissimum turpia illa populo solita exhiberi spe

 ; vimque addidere dicendi facundiæ anni hujus minæ cælestes, nimirum cum lingua ignea mala portendere cœlum visum est, jux

t Urbem mœniis, eam patria quoque putarunt religione fore muniendam : cum perinde ac Zozimus lib. 2. licentius effutirent,

quidem solenni ritu, ad quæ spectacula prodirent, ut Prudentius ait, cum pompa Vestales virgines. Quæ facinora digna Dei v

o nos ista impunita esse nollemus, quæ ipsi dii sacra esse voluerunt, cum ludos scenicos, ubi talia celebrantur, dictitantu

ulto deterrimum, et favor, et clamor, et plausus adhibetur, et risus, cum in comune perniciem adulterium tam turpe committi

Hoc enim est quod potissimum me contristat, et bilem mihi movet, quod cum nostra admonitione reverentiam etiam, quam sacræ

de civitatibus, et de possessionibus imposita pœna prohibere : maxime cum etiam in natalibus beatissimorum Martyrum per non

Deum. Diabolos autem in spectacula est, et pompis suis ; ac per hoc, cum redimus ad spectacula, relinquimus fidem Christi,

onstruosa ? Christo circenses offerimus et mimos ? Et tunc hoc maxime cum ab eo aliquid boni capimus : Cum prosperitatis al

ntur qui noxiam illam spectaculorum contemnunt voluptatem ; præsertim cum in civitate omnes etiam plebeii resipiscentes, ph

a ? Quid luctuosius hac amentia ? fateor vos miserrimos esse credidi, cum excidia passi estis, sed miseriores vos video, cu

imos esse credidi, cum excidia passi estis, sed miseriores vos video, cum et spectacula postulatis et c. Non miror plane, n

o apud Cassiodorum. Epist. 51. lib. 3. « Nihil debet esse Christiano cum Circensi insania, cum impudicitia Theatri, cum Am

ist. 51. lib. 3. « Nihil debet esse Christiano cum Circensi insania, cum impudicitia Theatri, cum Amphiteatri crudelitate,

debet esse Christiano cum Circensi insania, cum impudicitia Theatri, cum Amphiteatri crudelitate, cum atrocitate arenæ, cu

rcensi insania, cum impudicitia Theatri, cum Amphiteatri crudelitate, cum atrocitate arenæ, cum luxuria ludi. Deum enim neg

pudicitia Theatri, cum Amphiteatri crudelitate, cum atrocitate arenæ, cum luxuria ludi. Deum enim negat, qui talia presumit

t c. 4. Quod Venetorum Principi tertiam sedem in Theatro fieri fecit, cum prius duæ tantum in Papæ Theatro sedes essent, qu

auferri ? Si temporibus præscribitur, imputate majoribus vestris, qui cum hac temporis præscriptione non usi sint, posse qu

que ad extrema quæque pervenit. Et ideo nunc ea removenda suadeo, quæ cum nihil profuisse cognosco, tanquam contraria veræ

fieri pervidetis. Ego negligentiam accusare non audeo prædecessorum, cum magis credam fortasse tentasse eos ut hæc pravita

præstantius, qui non solum in dissimillimis personis satisfaciebant, cum tamen in suis versarentur, sed et Comœdum in Trag

ib. 3. Saturnal. cap. 14. « Histrio casum meum toties collacrumavit, cum ita dolenter ageret causam meam, ut vox illa præc

set, an Principes Civitatis ? » Cicero in orat. pro Sextio. « Cicero cum Roscium quemdam laudaret Histrionem, ita peritum

ræstat ? » Martialis lib. 14. Epg. « Non enim consentaneum putabatur cum easdem artes, eosdemque scenicos ludos etiam diis

in vita Socratis. « Plato maturior quoque Tragedias scripsit, quas cum in Dionysii Theatro recitaturus esset, in Socrate

ales et sordidos esse ducimus : ex quo sapiens illud Anthisthenis qui cum audisset Ismeniam optimum esse tibicinem ; at hom

quam temeraria scientia. » Idem serm. 20. de verbis Apost. « Roscius cum artifex ejusmodi sit, ut solus dignus videatur es

qui eo non accedat. » Cic. in orat. pro Quinct. « Nonne Cicero eorum cum Roscium quemdam lauderet Histrionem, ita peritum

onoraverunt more Græcorum ; sed sicut apud Ciceronem Scipio loquitur, cum artem ludicram, scenamque totam probo ducerent ;

ri linteum in somnis ostensum ejus diei nocte, qua Tragœdum audierat, cum exprobatione nominatim. Tragœdi, nec ultra quintu

in sæculo fuisse. Quot utique et alia documenta cesserunt, de his qui cum diabolo apud spectacula communicando, a Domino ex

ino exciderunt ? Nemo enim potest duobus dominis servire : quid luci, cum tenebris ? quid vitæ et morti ? » Ibid. cap. 26.

c. 3. de pronuntiatione. « Vidi ego sæpe Histriones, atque Comœdos, cum ex aliquo graviore actu personam deposuissent, fl

filius responderunt. » L. 2. de iis qui notantur infamia. « Roscius cum artifex ejusmodi sit, ut solus dignus videatur es

itiosæ suæ opinionis quandam convenientiam servaverunt….. Romani vero cum artem ludicram scenamque totam probo ducerent, ge

notatione censoria voluerunt. » Cic. in lib. 4. de Repub. « Roscius cum artifex ejusmodi fit, ut solus dignus videatur es

o non est recipiendum. » Tertull. de spect. c. 18. « Nihil est nobis cum insania Circi, cum impudicitia Theatri, cum atroc

um. » Tertull. de spect. c. 18. « Nihil est nobis cum insania Circi, cum impudicitia Theatri, cum atrocitate Arenæ, cum Xy

c. 18. « Nihil est nobis cum insania Circi, cum impudicitia Theatri, cum atrocitate Arenæ, cum Xysti vanitate. » Tertull.

bis cum insania Circi, cum impudicitia Theatri, cum atrocitate Arenæ, cum Xysti vanitate. » Tertull. in Apologet. cap. 38.

miliariter usum, ut res rationesque eorum sua solertia tueretur. Quod cum aliis multis tum ex epistolis quoque ejus declara

ilis in disp. de Actor et Spectat. fabularum non notandis. « Roscius cum artifex ejusmodi sit, ut solus dignus videatur, q

præstantius, qui non solum in dissimillimis personis satisfaciebant, cum tamen in suis versarentur ; sed et Comœdum in Tra

tur dicendum, aliosque ista facit attineri infamia, qui ab illa juris cum agitatoribus pariter eximebantur. » Albericus Gen

Judiciariam Tiberii Gracchi sic ait : docentur præstigias inhonestas, cum cynædulis et sambuca psalterioque eunt in ludum H

teri omnes, et imprimis Romani milites indignabantur, contemnebantque cum . » Herodianus lib. 5. in Heliogabalo. « Athletas

blica libro commemoratur ; Æschines Atheniensis, vir eloquentissimus, cum adolescens tragœdias actitavisset, rempublicam ca

Philippum Athenienses sæpe miserunt. Non enim consentaneum putabatur, cum easdem artes, easdemque scenicos ludos, etiam Dii

manique concertant : Græci putant recte se honorare homines scenicos, cum colant ludorum scenicorum flagitatores deos ; Rom

quato Consulibus complures in Capitolo turres de cœlo esse percussas, cum et simulacra Deorum immortalium depulsa sunt, et

ntem uberibus lupinis inhiantem fuisse meministis. Quo quidem tempore cum Haruspices ex tota Etruria convenissent, cædes at

nis impudicitia execranda est, cur liceat audire quæ loqui non licet, cum etiam scurrilitatem, et omne vanum verbum judicat

m, ea per oculus et aures admissa non videantur hominem communicare ; cum spiritui appareant aures et oculi, nec possit mun

ut diversos ponunt, minime inter se concordes. Frater enim apud illos cum fratre contendit, et pater adversus filios, et fi

tate pleni sunt hi cœtus,et occasio conventus causa est turpitudinis, cum viri et fœminæ permixtim conveniunt, alter ad alt

n sine admiratione legislatoris sapientiæ, cœpitque de ea re conferre cum Demetrio Phaleræo, rogans qui factum sit, ut tam

divinas curiosior easque voluisset proferre profanis hominibus, quare cum a cœpto destitisset, sanam mentem ei fuisse reddi

destitisset, sanam mentem ei fuisse redditam. Theodectæ etiam Poëtæ, cum in quadam Tragœdia vellet aliquid e sacris libris

e sacris libris admiscere, oculos glaucomate suffusos caligasse : et cum erratum agnovisset, exorato Deo redditam aciem. »

volvatur res etiam exemplis multum utilis ad intelligendum. Hoc dixi, cum esurierit nescio quis, si habes unde des, da : si

borum obscœnitatem vitare debemus. » Gaufred. in 2. part. coll. ad c. cum decorem de vita, et honest. Cleric. Pasquier dans

ista præscripta sit ; quasi parum etiam de spectaculis pronuncietur, cum concupiscentiæ sæculi damnatur. Nam sicut pecuniæ

re, non furore, non bile non ira, non dolore inquietare. Huic quomodo cum spectaculis poterit convenire ? omne enim spectac

latio, ibi et furor, et bilis, et ira, et dolor, et cætera ex his quæ cum his non competunt disciplinæ. Nam et si qui modes

a facientibus non conferamur : si furem, inquit, videbas, concurrebas cum eo. Utinam ne in sæculo quidem simul cum illis mo

inquit, videbas, concurrebas cum eo. Utinam ne in sæculo quidem simul cum illis moraremur ; sed tamen in sæcularibus separa

obabit, qui omnem hypocrisim damnat. » Idem ibid. cap. 23. « Cæterum cum in lege præscribit, maledictum esse qui muliebrib

utiles curas ? Quid illas magnas Tragicæ vocis insanias ? Quid nervos cum clamore missos. Hæc etiam si non essent simulachr

modo obscœnos, in omnibus stolidos, certis nominibus inverecundos. Et cum nulli hominum aut generi, aut professioni ab impr

o approbata optima est legum interpres et l. 27. ff. de legibus. » C. cum dilectus de consuetud. « Fideles omnes ad sacram

ap. 27. « Dicas, velim, non possumus vivere sine voluptate, qui mori cum voluptate debemus ? nam quod est aliud votum nost

2. de Civ. Dei c. 8. « Sicut apud Ciceronem Scipio loquitur, Romani cum artem ludicram scenamque totam probro ducerent, g

imitatus. Et tamen, ô flumen tartareum, jactantur in te filii hominum cum mercedibus, ut hæc discant : et magna res agitur

te filii hominum cum mercedibus, ut hæc discant : et magna res agitur cum hæc agitur publice in foro, in conspectu legum, s

r nostras angustias dispensari. Quid enim aliud dicendum est eis, qui cum sint iniqui et impii liberaliter sibi videntur er

atque dejecta ? » Ibidem. « Tunc in Theatris congaudebant amantibus, cum se se fruebantur per flagitia, quamvis hæc imagin

rrorum meorum, et plorare Didonem mortuam, quia se occidit ob amorem, cum interea meipsum in his a te morientem, Deus meus,

am dicas, nominant. Quo nomine etiam Episcopatus ei ademptus est. Nam cum lectione eorum opusculorum juvenes multi in peric

falsas. » Psal. 39. v. 5. « Similiter et mulieres in habitu ornato, cum verecundia, et sobrietate ornantes se, et non in

decidit ; ita et qui non procul peccata fugit, sed secus ipsa vadit, cum timore vivit et in ipsa labitur sæpius. » S. Chri

is qui notant. infam. « Sicut apud Ciceronem Scipio loquitur, Romani cum artem ludicram, Scenamque totam probro ducerent,

es del honesto trabaio discurso sexto §. 8. « Theodectæ etiam Poëtæ, cum in quadam Tragœdia vellet aliquid e sacris libris

d e sacris libris admiscere oculos glaucomate suffusos caligasse : et cum erratum agnovisset, exorato Deo redditam aciem. »

tos, intra modestiæ fines contineri posse, ac sacras tantum historias cum dignitate referre ; contendo non minus eum morem

tantum historias cum dignitate referre ; contendo non minus eum morem cum Religionis sanctitate pugnare, neque minus dedecu

b Histrionibus prophanas fabulas agi, quam sacras Historias : quoniam cum decore ac honestate eos facere non posse persuasu

accomodati erunt. Et hæc dum infirma ætas majora non capiet. Cæterum cum legere orationes oportebit, cum virtutes earum ja

firma ætas majora non capiet. Cæterum cum legere orationes oportebit, cum virtutes earum jam sentiet, tum mihi diligens ali

to verior. » Idem lib. 2. cap. 4. « Demosthenes causas in foro agens cum a populo explosus fuisset, obvoluto capite, domum

t. At Satirus Histrio familiaris illius eum subsecutus est, apud quem cum graviter quereretur, quod sibi maxime omnium dili

onis et exercitationis sumebat ex sermonibus habitis, vel ex negotiis cum iis agitatis qui ipsum adibant, et c. » Plutarch

ntur, qui noxiam illam spectaculorum contemnunt voluptatem, præsertim cum in ea civitate omnes etiam plebeii resipiscentes,

es del honesto trabaio, discurso 6. § 8. Dissert. pag. 239. « Censeo cum multis fore e Republica si Histriones pretio vena

ribus, et oculis suscipitur : divinum cultum imminuunt diebus festis, cum vacandum esset rebus divinis, populo ad spectacul

temporibus quidem jejunii Christiani ; quid enim commercii squalori, cum Theatri risu, plausuque ? A templis, et sanctorum

i squalori, cum Theatri risu, plausuque ? A templis, et sanctorum qui cum Christo in cœlo regnant, ac omnino divinis celebr

blica ; sed populi oblectationi, atque importunis precibus dari : quæ cum non potest quæ sunt meliora obtinere, solet aliqu

usdam frequentatum Ecclesiis, quo certis anni celebritatibus nonnulli cum mitra, baculo, ac vestibus Pontificalibus more Ep

suos, et c. quæ tangunt festivitates illas de quibus hic fit mentio, cum talia potius inducant homines ad compunctionem, q

o de consecratione dist. 2. Semel. et dist. 4. » Quaris. Gloss. in C. cum decorem, de vit. et honest. Cleric. « Aliqua aut

t. 2. Semel. et dist. 4. de consecrat. » Quaris Innoc. Pap. IV. in C. cum decorum. « Semel Christus mortuus est, Justus pr

em a mortali, qui talem faceret in Ecclesia, nisi foret quid modicum, cum videatur jure divino prohibitus ibi, Domus mea do

« Sui enim corporis ludibrio gestus, et habitus hominum repræsentant cum Comœdiis, vel sine. » In sexto de vit. et honest.

t nullus supra cæteros eminendi modus. Unum ante se ferre non potuit, cum Romanus Populus supra se duos ferret. Quid tu C.

tu C. Marium Consulem (unum enim consulatum accepit, cæteros rapuit) cum Theutonicos, Cimbrosque concideret, cum Jugurtham

atum accepit, cæteros rapuit) cum Theutonicos, Cimbrosque concideret, cum Jugurtham per Africæ deserta sequeretur, tot peri

e virtutis instinctu ? Marius exercitum, Marium ducebat ambitio. Isti cum omnia concuterent, concutiebantur turbinum more,

c majore impetu incurrunt, quia nullum illis sui reginem est. Ideoque cum multis fuerint mali, pestiferam illam vim, qua pl

ortatur ; hæc in odium : illa prodesse jubet, hæc nocere. Adjice quod cum indignatio a nimio sui suspectu veniat, et animos

ui, non vindicat injuriam, quia non sentit. Ut tela a duro resiliunt, cum dolore cædentis solida feriuntur ; ita nulla magn

, sive par est qui lacessendus est, sive superior, sive inferior. Nam cum pare contendere, anceps est ; cum superiore, furi

, sive superior, sive inferior. Nam cum pare contendere, anceps est ; cum superiore, furiosum ; cum inferiore, sordidum. »

rior. Nam cum pare contendere, anceps est ; cum superiore, furiosum ; cum inferiore, sordidum. » Ibid. l. 2. c. 34. Acte 1.

uzman, de los bienes del honesto trabajo, discurso 6. §. 8. « Censeo cum multis, fore e Republica si Histriones pretio ven

b Histrionibus prophanas fabulas agi, quam sacras historias ; quoniam cum decore et honestate eos facere non posse persuasu

 De hoc (S. Paphnutio) fidelissima Patrum narratione comperimus, quod cum fuisset vitæ Angelicæ, quodam tempore oraverit De

andi arte victum quæreret. Tunc ille obstupefactus novitate responsi, cum omni properatione pergens ad vicum, perquirit hom

sponsi, cum omni properatione pergens ad vicum, perquirit hominem. Et cum invenisset, studiosissime percontatur ab eo, quid

dmissum. Nihil, inquit, mihi conscius sum boni : hoc tamen scio, quod cum inter latrones essem, capta est aliquando a nobis

rones essem, capta est aliquando a nobis Virgo Deo consacrata : cujus cum cæteri mei collegæ latrones cuperent eripere pudo

quoque tempore inveni mulierem honestæ formæ in eremo oberrantem. Hæc cum interrogaretur a me, cur aut quo modo in hæc loca

ibus non intendant. » Ex Synodo Ecclesia Trecensis an. 1400. « Viros cum mulieribus ludentes maledixit Barnabas. » Paludan

lis arcendi sint ? Immo quod delictum hoc gravius quæris istorum, qui cum se ipsos plane adulterio contaminarint, impudente

n operet, nec in Ecclesia, nec tempore pœnitentiæ et quadragesimæ…sed cum Histriones utuntur indifferenter tali exercitatio

ocirca supervacuum omnino esset, de statuendis Theatris plura dicere, cum vetera spectacula diruantur, et nova neutiquam æd

istunt, quam a Christianæ disciplinæ officiis abhorrentes, quam valde cum Paganorum institutis convenientes, atque diaboli

, et lasciva carmina scribunt, perinde ac si Ethnici essent, a quibus cum sensu, et voluntate non admodum discreperit, læta

m atque eorum qui de Christiani officii rationibus libros ediderunt : cum Patribus Theologi, summarumque scriptores mite co

2. et in summa V. spectacula, et c. Cumulatur vero idem istud scelus cum diebus festis committitur contra legem postremam

tis provinciis recepta, sine crimine contemni non potest. De qua lege cum mentionem fecisset Richardus in 4. dist. 37. art.

ogiæ erutorum. Et primum quidem probandum est crimen sibi facere, qui cum turpitudine et obscœnitate agunt Comœdias ; deind

, quæ sapienter institutæ sunt, evertit. Id isti nebulones moliuntur, cum pudorem, modestiam, temperantiam, pudicitiam e ci

imum esse necesse est ; sed improbi Mimi, et Histriones id moliuntur, cum pro virtute quæ sola est ad fœlicitatem via, viti

ibit sanctus Hieronymus : Qui dat Histrionibus immolat dæmoniis. Ergo cum id faciant qui ad scenam properant, in vitio sunt

blica ; sed populi oblectationi, atque importunis precibus dari : quæ cum non potest quæ sunt meliora obtinere, solet aliqu

inet ad conscientiam serviliter erga Deum se habentem, id est eam quæ cum a mortalibus ne ab hæreditate cælesti excidat, cu

nire, periculosissimum definire. » » « Ego certe usque ad hoc tempus cum inde satagerem, ad eorum indaginem pervenire non

alentes ? Affirmat Hurtado de Mendoza quia scandalum commune fovent, cum sine illo subsidio Histriones tam turpe munus, ta

cordia tua ante oculos meos est et conplacui in veritate tua non sedi cum concilio vanitatis et cum iniqua gerentibus non i

s est et conplacui in veritate tua non sedi cum concilio vanitatis et cum iniqua gerentibus non introibo odivi ecclesiam ma

et cum iniqua gerentibus non introibo odivi ecclesiam malignantium et cum impiis non sedebo. » ck. [NDE] Fin de la lettr

erdotum omnium, Magistratuumque Collegia, Pontifices Maximi et Diales cum apicibus Flamines sedent Augures interpretes Divi

sunt, insunt sacrificia, ludi, feriæ ; sacra enim celebritas est vel cum sacrificia Dies offeruntur, vel cum Diis divinis

æ ; sacra enim celebritas est vel cum sacrificia Dies offeruntur, vel cum Diis divinis epulationibus celebratur, vel cum lu

a Dies offeruntur, vel cum Diis divinis epulationibus celebratur, vel cum ludi in honorem aguntur Deorum vel feriæ observan

erdotum omnium, Magistratuumque Collegia, Pontifices Maximi et Diales cum apicibus Flamines sedent Augures interpretes Divi

sunt, insunt sacrificia, ludi, feriæ ; sacra enim celebritas est vel cum sacrificia Dies offeruntur, vel cum Diis divinis

æ ; sacra enim celebritas est vel cum sacrificia Dies offeruntur, vel cum Diis divinis epulationibus celebratur, vel cum lu

a Dies offeruntur, vel cum Diis divinis epulationibus celebratur, vel cum ludi in honorem aguntur Deorum vel feriæ observan

e sa joie à considérer les merveilles des œuvres de Dieu : « Non sedi cum concilio ludentium, et gloriatus sum a facie manu

avoir de part avec la vanité du monde. « Sed nec erit ei unquam pars cum mundi vanitate, cum veritatis sit spiritus. »

la vanité du monde. « Sed nec erit ei unquam pars cum mundi vanitate, cum veritatis sit spiritus. »

sa joie à considérer les merveilles des ouvrages de Dieu : « Non sedi cum concilio ludentium, et gloriatus sum a facie manu

avoir de part avec la vanité du monde. « Sed nec erit ei unquam pars cum mundi vanitate, cum veritatis sit spiritus. »

la vanité du monde. « Sed nec erit ei unquam pars cum mundi vanitate, cum veritatis sit spiritus. »

iné leur Sauveur et sont coupables du crime de déicide. 14. Numquam cum ludentibus me miscui : neque cum iis qui in levit

s du crime de déicide. 14. Numquam cum ludentibus me miscui : neque cum iis qui in levitate ambulant participem me præbui

iècle : « Comme Ibid. « Quasi parum etiam de spectaculis pronuntietur cum concupiscentiæ sæculi damnantur. » si, dit-il, le

infâmes Ibid. Cap. 21. « Quanta est Confessio malærei, cujus Auctores cum acceptissimi sint, sine nota non sunt. » : « Peut

gaudebit, vos tristes erites : Lugeamus ergo dum Ethnici gaudent, ut cum lugere cœperint, gaudeamus ; ne pariter nunc gaud

tate hi cætus pleni sunt, et occasio conventus causa est turpitudinis cum viri et fœminæ mixtim conveniant alter ad alteriu

. lib. 3. Confess. c. 2. « Sed nunc in theatris congaudebam amantibus cum sese frucbantur per flagitia. » . « Alors, dit-il

en être surpris, parce que j’étais, dit-il Ibid. « Quid autem mirum, cum infelix pecus aberrans a grege tuo et impatiens c

dæ animum, ut impudici aspectus oculos, auditus improbi aures, ita ut cum ex his unum erraverit, reliqua possint carere pec

sque les Comédiens S. Antonin. 3. part. tit. 8. cap. 2. §. 12. « Sed cum histriones utantur indifferenter tali exercitio a

assistent Sylvest. §. 7. « Est et peccatum mortale, ut si fiant puta cum verbis turpibus aut actibus repræsentantibus turp

e Ibid. « Ita et qui non procul peccatis rugit, sed secus ipsa vadit, cum timore vivit, et in ipsa labitur sæpius. » , comm

le remarque Saint Cyprien S. Cypr. lib. de spectac. « Discit facere, cum consuescit videre. » dans son Livre des Spectacl

a Communion des Infirmes page 147 « Cavendum in primis ne ad indignos cum aliorum scandalo deferatur, quales sunt publice u

8. in cap. 11. S. Matth. « Multa aliunde potes solatia comparare, nam cum animum recreare volueris, poteris hortos petere,

alvian. lib. cit. « Nobis autem gaudere aut videre non sufficit, nisi cum peccato gaudeamus ? nunquid lætari et videre non

x abundanti. » Ibid. « Quasi parum etiam de spectaculis pronuntietur cum concupiscentiæ sæculi damnantur. » Ibid. « Nam s

mus. » Ibid. Cap. 21. « Quanta est Confessio malærei, cujus Auctores cum acceptissimi sint, sine nota non sunt. » Ibid. C

gaudebit, vos tristes erites : Lugeamus ergo dum Ethnici gaudent, ut cum lugere cœperint, gaudeamus ; ne pariter nunc gaud

tate hi cætus pleni sunt, et occasio conventus causa est turpitudinis cum viri et fœminæ mixtim conveniant alter ad alteriu

. lib. 3. Confess. c. 2. « Sed nunc in theatris congaudebam amantibus cum sese frucbantur per flagitia. » Ibid. « Quid au

tibus cum sese frucbantur per flagitia. » Ibid. « Quid autem mirum, cum infelix pecus aberrans a grege tuo et impatiens c

dæ animum, ut impudici aspectus oculos, auditus improbi aures, ita ut cum ex his unum erraverit, reliqua possint carere pec

lib. 8. cap. 62. S. Antonin. 3. part. tit. 8. cap. 2. §. 12. « Sed cum histriones utantur indifferenter tali exercitio a

ponit. » Sylvest. §. 7. « Est et peccatum mortale, ut si fiant puta cum verbis turpibus aut actibus repræsentantibus turp

Ibid. « Ita et qui non procul peccatis rugit, sed secus ipsa vadit, cum timore vivit, et in ipsa labitur sæpius. » S. T

, des sine detrimento. » S. Cypr. lib. de spectac. « Discit facere, cum consuescit videre. » Tertull. de spectac. cap. 

iano indignam non ejuraverit. » « Cavendum in primis ne ad indignos cum aliorum scandalo deferatur, quales sunt publice u

8. in cap. 11. S. Matth. « Multa aliunde potes solatia comparare, nam cum animum recreare volueris, poteris hortos petere,

alvian. lib. cit. « Nobis autem gaudere aut videre non sufficit, nisi cum peccato gaudeamus ? nunquid lætari et videre non

viens de dire en les expliquant. Nihil est nobis dictu, visu, auditu cum insania circi, cum impudicitiâ Theatri, cum attro

s expliquant. Nihil est nobis dictu, visu, auditu cum insania circi, cum impudicitiâ Theatri, cum attrocitate Arenarum, Xi

nobis dictu, visu, auditu cum insania circi, cum impudicitiâ Theatri, cum attrocitate Arenarum, Xisti vanitate. De tous c

, quæ scriptura conticuit : secum tantum unusquisque deliberet, & cum persona professionis suæ loquatur ; nihil nuquam

tice séculière dans les Cimetières.« Nullus in locis eisdem in quibus cum pace ac quiete convenit vota celebrari, seditione

danser seulement devant l’Eglise. « Nullus in locis eisdem in quibus cum pace ac quiete convenit vota celebrari, seditione

3. 25. 26. 27. 28. 30 Venatorius ludus quis, & de bestiarum pugna cum hominibus. 34 Torneamenta prohibita & duella,

state remota ponuntur. Verùm hæc non sunt absolutè intelligenda, sed cum temperamento : nam quædam sunt certamina publica,

dos, comædos, mimos, pantomimos, archimimos, ethologos, etopæos. Erãt cum his & Thymelici, id est, citharœdi, psaltæ, l

crimine & electione congrederetur : non enim licebat eligere eum, cum quo victurus certaret, teste PlutarchoPlut.libr.

ruentum & illud spectaculum, quod ludum venatorium exhibebat, quo cum bestiis depugnabatur1. aut damnum, 1. 8. §. quicu

inhumanumq́; abominaretur, Tribunitia quadam facundia pluribus verbis cum populo egisse, vt lanistas vrbe pelleret, & a

peut-être en peine de les éviter…. » « Ego certe usque ad hoc tempus cum satage rem ad eorum indaginem pervenire non potui

r la Conception de la sainte Vierge. « Ego certe usque ad hoc tempus cum satage rem ad eorum indaginem pervenire non potui

r ôter et détruire le péché, C. Novit. de Iud. c. 1. de emp. et vend. cum gloss. 2. et Hostien. et pour conserver et augme

Henric. conc. 17. n. 265. C. Novit. de Iud. c. 1. de emp. et vend. cum gloss. 2. et Hostien. Host. cit. In c. fui int

a repraesentationes quae fiunt hodie de rebus spiritualibus miscentur cum multis joculationibus et trufis et larvis, ideo n

rvis, ideo non congruit cas in ecclesiis fieri, nec per clericos… Sed cum histriones utuntur indifferenter tali exercitio a

» 14. [NDA] Ibid., « Quasi parum etiam de Spectaculis pronuntietur, cum concupiscentiæ saeculi damnantur. » 15. [NDA] I

[NDA] Ibid. c. 21. « Quanta est confessio malae rei, cujus authores cum acceptissimi sint, sine nota non sunt. » 18. [N

, gaudebit, vos tristes eritis, lugeamus ergo dum ethnici gaudent, ut cum lugere cœperint, gaudeamus ; ne pariter nunc gaud

m et parum congruentem fidelibus vanitatem. » 26. [NDA] Ibid. « Nam cum mens hominis ad vitia ipsa ducatur, sibi quid fac

te hi coetus pleni sunt, et occasio conventus causa est turpitudinis, cum viri et foeminae mixtim conveniant alter ad alter

in, Confessions, III, 2] « Sed tunc in Theatris congaudebam amantibus cum sese fruebantur per flagitia. » 38. [NDA] Ibid.

sese fruebantur per flagitia. » 38. [NDA] Ibid. « Quid autem mirum, cum infelix pecus aberrans a grege tuo et impatiens c

æ animum, ut impudici aspectus oculos, auditus improbi aures ; ita ut cum ex his unum erraverit, reliqua possint carere pec

, § 12 [S. Antonin, Summa theologica, 3, tit. 8, cap. 4, § 12]. « Sed cum histriones utuntur indifferenter tali exercitio a

re, au mot « ars », § 7] « Est et peccatum mortale, ut si fiant, puta cum verbis turpibus aut actibus repraesentantibus tur

A] Ibid. « Ita et qui non procul peccata fugit, sed secus ipsa vadit, cum timore vivit, et in ipsa labitut saepius. » 79.

S. Cyp. lib. de Spect. [S. Cyprien, Des Spectacles]. « Discit facere, cum consuescit videre ». 89. [NDA] Tertull., de Spe

nam non ejuraverint. » 96. [NDA] « Cavendum imprimis ne ad indignos cum aliorum scandalo deferatur, quales sunt publice u

hap. 11 de S. Matthieu]. « Multa aliunde potes solatia comparare, nam cum animum recreare volueris, poteris hortos petere,

ne Dei, livre 6)] « Nobis autem ridere aut gaudere non sufficit, nisi cum peccato gaudeamus ? Numquid laetari et ridere non

ophus dicit in 4. Eth. quod in hujus vitae conversatio quædam requies cum ludo habetur : et ideo operates interdum aliquibu

et ioco, uti quidem licet, sed sicut somno, et quietibus cæteris tunc cum gravibus, seriisque rebus satisfecerimus. Et quem

et saxum Sisyphi continu voluere non possumus. Quare Herculem ferunt cum pueris pila ludere solitum, ut animum a molestia,

non abstinuisse? Nam ab Alcibiade quandoque deprehensus est Socrates cum Lamprocle infantulo colludens. Agesilaus cum fili

deprehensus est Socrates cum Lamprocle infantulo colludens. Agesilaus cum filio arundinem equitabat, qui puerilis mos ut, a

Ludere par impar, equitare in arundine longa. Tarentinuso Architas cum pueris de famulitio lusu agitabat; hisque oblect

i hic ludus noster non placet ne legerit », ovvero « ne audierit, aut cum legerit, obliviscatur: aut non oblitus ignoscat »

ifesa del lettore. « Cui hic ludus noster non placet, ne legerit, aut cum legerit, obliviscatur, aut non oblitus ignoscat

sis vanissimarum rerum spectris deludunt: atque adeo insectabatur, ut cum primum eos in plates mensam conscedisse audiret,

it res permissibilis, aut appropriata fieri hujusmodi ludos stultorum cum istis ordinationibus, quibus fieri cernuntur in s

um factas, rem atebat progressam longius, quam ut reprehendi pietatis cum lucro posset. Hic Patres, ne Diabolus quasi victo

vinum non potest tolli per legem humanam; ita neque per consuetudinem cum hæc non possit habere vim majorem, quam lex; jus

m cum hæc non possit habere vim majorem, quam lex; jus vero naturale, cum sit solum deis, qua sunt per se bona, aut mala, e

itas, dice, per se nihil agunt, aut ad vituperationem, aut ad laudem: cum praestantia, et dignitas non ab annorum numero, s

versetur. Illa enim vitia, quæ capitalia a summa turpitudine dicuntur cum Mundo cæperunt, neco tamen ob id minus reprehende

uce contro le Commedie impure il luogo di Tob. al c. 3. 17. « Nunquam cum ludentibus miscui me » ; e quello di Gerem. c. 15

is nihil sit de spectaculis; ea tamen Spiritus Sancti oracula pugnant cum spectaculis illeciti, quibus impi hominum cætus,

2. Timoth. 4. come contrario alle Commedie correnti. « Erito tempus, cum sanam doctrinam non sustinebunt: sed ad sua desid

gostino, come l’incerto di Lot, di cui dice il Santo, « illud factum, cum in sancta Scriptura narratur, prophetia est l. 22

deo vobis Hispani quibus etiam in ludo, feris et granibus esse licet; cum apud vos religiose modesteque scena haberi dicatu

de Quintiliano confessa. « Vidi ego saepe Histriones, atque Comoedos, cum ex aliquo graviore actu personam deposuissent, fl

ste in questo al sentire di un Moderno. « Cum quis rationis compos et cum iudicio desipit, sine insanire gaudet. » Velazque

osta intenzione: e si avvera la sentenza di S. Buonaventura. « Virtus cum vitio non docetur. »de insor. novit. E se i Comic

t Virorum sapientissimus, neutrum ab istorium Poesi expectandum esse: cum ex una parte Virtutes apud illos adeo lenocinis o

s; intentique ad oblectamenta, quibus illa atas facile capitur, meras cum vitis voluptates hauriunt, magno, non Adolescenti

ve. Nam regulariter Comedis turpia, et obscena referentibus interesse cum delectatione rerum narratarum; vel cum periculo m

obscena referentibus interesse cum delectatione rerum narratarum; vel cum periculo morose delectationes, vel alterius gravi

t verborum ad rerum transitur oblectationem. Cito nos fallimus ipsos, cum lenocinia lur verba, prurit voluptas, ardet concu

emus absolute pronunntiatur; et verba in oracula transeunt, prasertim cum voluptatis et sensui favemus. Cristiano populo Co

um, Amantium Meretricularm. Dei o Administri in sententis edissrendis cum , quid docentes, omnibus pronuntiamus, non inspici

intueri in Faminarum vultus, et non conupiscere, e præsertim tempore, cum plena amoribus aures illecebris pectora, nobilium

molto piacere. Aristotile scrive, « Discere omnibus esse incundum, at cum voluptate, et oblectatione discere esse incundiss

ta c. 14.. « Mala pro bonis potenti periculosum est assequi: ut Feras cum labore, periculoque venamur, et captarum quoque.

S. Agostino scrive de’ buoni e onesti costumit. 2. Ep. 202., « quibus cum prapollet Civitas, vere florere dicenda est, hi a

el amatorias, vel quibus inonesta Chorea, et Cantilena insertur: quia cum Spectaculum illud sit valde periculosum, nullus s

e, ac suaviter famulos inducere, ut alios sibi qauerant Dominos. Quia cum in erum oculos multa incurrant dictu, ac cogitatu

o di bella comparazione fece que’ versi. « Ac veluti magno in populo cum sæpe corta est Seditio, sævitque animis ignobile

scessionum more respondeas. hæc pars maior esse videtur. Non tam bene cum rebus humanis agitur, ut meliora pluribus placean

« Forteho. 6. in Math. credis, eandem rem non similiter esse turpem, cum eam separatim cernis, et cum omnes consentientes

s, eandem rem non similiter esse turpem, cum eam separatim cernis, et cum omnes consentientes aspicias? » Cioè. Pensi tu fo

se Deus ostendet: neque enim aut minor tua erit gloria, si felix eris cum paucis, aut levior pena, si miser eris cum multis

erit gloria, si felix eris cum paucis, aut levior pena, si miser eris cum multis. »l. 1. 10. Picus Nep. Di più ponderi ques

eant; quia plures invernerint: non enim propterea minus ardebunt quia cum multis ardebunt. Non est enim hoc sanitatis certu

.. « Nemo sibi impunitatem de multitudine peccantium repromittat: nem cum turbis delinquens se periculi immunem esse conten

n est vere causa partialis illius injustitie facta a tot Electoribus; cum etiam ipse sit de numero illorum: et propterea no

quia non amplius eosfovet in peccato, neque eorum peccato dat causam; cum hoc utrunque sufficient sit prestitum jam ab alis

singuli tamen peccant. Peccas, licet singularis adeas; hoc namque est cum currente Fure concurrere; ut ait Psaltes, et cum

deas; hoc namque est cum currente Fure concurrere; ut ait Psaltes, et cum Adulteris ootionem ponere: e, quod dixeram, coope

. 1. disp.44. n. 17., che dice. « Meretici ex separata ad fornicandum cum homine libero, ac soluto; et ad adulterandum cum

arata ad fornicandum cum homine libero, ac soluto; et ad adulterandum cum homine coniugato , livitum est dare consilium, ut

ccata, ne maiora sequantur schismata, ut docet. Aug. Et habetur in c. cum quisque 23. q. 4. » E la ragione è chiara, perché

Ergo multo minus, concludo con l’addotto Teologo, fieri debet coactio cum maiori nocumento ». E però quell’Evangelico Padre

olare allegrezza. « Sapiens augumetatrix Ignorantia humana, præsertim cum aliquid ejusmodi de gaudis, et de fructibus secul

. 2. ho. 7. in Mat. c. 2. dico. « Non impedio liberam voluptatem, sed cum onestate fieri volo, non cum oscenitate et crimin

o. « Non impedio liberam voluptatem, sed cum onestate fieri volo, non cum oscenitate et crimine. » E oltre S. Crisostomo fo

us, precipue memorativa et cogitativa deservuentibus intellectui, que cum sint organica, alterantur in continuatione suorum

iocularis? Quis Athletarum stadium ingressus, relictat sollecitudine cum Adversario certandi facetis utitur? Instat Dia bo

t palpitans, animum collectum, trementem, et trepidantem? Tu vero qui cum invisibilibus, et visibilibus Hostibus certamen h

ur; et tu rides? Tu ante tribunal Christi terribile futurus, et summa cum examinatione rationem pro cunctis actibus redditu

rreni consistens, nec subridere quidem audes; ipsum Angelorum Dominum cum habeas ubique presentem, quamodo non ei cum tremo

; ipsum Angelorum Dominum cum habeas ubique presentem, quamodo non ei cum tremore assastis? Ille quotidie minatur, et tu ad

etantur, similes illis, qui forte sumentes exitiales herbarum sucens, cum risu perire dicuntur. » Si rallegrano della propr

. « Nos putamus, non perire nobis horam, diem, momenta, tempus, ates, cum otio sum verbum loquimur, pro quo reddituri sumus

penitentia ducemur tunc, nullam autem utilitatem capiemus. Qua omnia cum scimus; et adhuc certandi tempus est, priusquam d

am voluntatem, flere commissam iniquitatem. Sic Pauperes mendicantes, cum multis clamori bus evocatus tandem assuerit elemo

chiamare « Causa, sine qua  » : ove lo Spettatore si chiama « Causa, cum qua. » Ho detto, per ordinario; perché forse per

disse, esclamando. « O flumen tartareum, iactantur in te fili hominum cum mercedibus; ut hæc discant: et magna res agitur,

te fili hominum cum mercedibus; ut hæc discant: et magna res agitur, cum hoc agitur pubblice in foro, in conspectu Legum s

amus eum, qui nunc est, morem retinere ut ab illo abstineamus, maxime cum sine eius usu nostra tamen Schola adhuc in latini

o eo, quod iniqui sunt, impendit: unde et nonnulli huiusmodi divites, cum fame crucientur Christi pauperes effusis largitat

del guadagno cavato dal peccato. « Nulla permissio peccati est licita cum participatione lucri praecedentis. » E questa par

nsuetudine. « Peccata quamuis magna, et horrenda, scrive S. Agostino, cum in consuetudinem venerint, aut parva esse, auto n

Ludiones meritori venditant, non dant nostri homines averterant magno cum bono animarum, nec modico Mercenariorum detriment

e de’ Viziosi. « Multos enim vidimus, scrive Gio. Francesco Pico, qui cum rectè vivendum alis suassident, id ipsum poste a

latonicap. tit. danda est palma hæc turpia et nefandas proibenti, qui cum oratione formaret, qualis est civitas debeat, tan

. Et lasciva carmina scribunt perinde ac si ethnici essent; a quibus, cum sensu et voluntate non admodum discrepent etiam v

lla Sphinges, Hydra Harpia, fuerunt, quarum seu vera, seu sicta, mala cum veris istorum flagibus conferri queant. » E io da

o Poeta Sapientissimo, dice egli, cordi fuit integritas suorum Ducum: cum isti hoc tempore, qui se populo veditant Homeri s

vires) dixerit olim Socrates. Tunc se homineso offendere Dei sobolem, cum dignum Poeta nomine carmen emittunt. Id ergo cum

fendere Dei sobolem, cum dignum Poeta nomine carmen emittunt. Id ergo cum isti animadvertant, seque ea ingenti excellentia,

ione degli antichi Poeti, e dell’istesso Omero. « Ridere Soleo, dice, cum homines vide ab Homeri virtutibus, quibus univers

iles illos existimo, quid Homeri Poetarum Magistri Caomen accedentes, cum ex eo ad omnem virtutem invitamenta posset accipe

it ut multo maximas sit horum libro rum, et turpiu picturam pernicies cum illi tecta feditatis ingenioso involvero allician

d’Ovidio de Arte. « Quis apud Christicolas non dicat esse prohibitum, cum etiam apud carnales Infideles execrabilis putaret

augustul locum venerint glacie operium, lubricum, et periculosum; sic cum legendo ad narratiunculam pervenerint, bellam qui

onuit sapiens. Qui amat periculum in illo peribit. Nec est prudentis, cum in scelus, turpitudinemque inciderit, vulgatam il

enda vulnera iam cicatrice obducta vim habet; ne alioqui vehementiore cum impetu spiritus improbus revertatur, et deteriore

t, animam quoque penetrant, et pectoris interna devinciunt. Verum ubi cum summo studio fuerunt ac labore perlecta, nihil al

rada. « Non possum non demirari confidentiam Juvenum nonnullorum, qui cum audiunt caute agendum esse Adolescentum in amator

ono usare le parole del medesimo Santo. « Melius nescire secure, quam cum periculo discere »loco cit. in Reg. c. 8.. o quel

on le quali essi danno occasione , che si dica. « Et simulant Curios, cum Bacchanalia scribant. » E per le quali la loro Le

demon faces in morte, scrive Dresselio per acconcio di questo motivo, cum Ovidios, et Amadisios, et c. morituro rum oculis

ortasse consictam Didonis impudicitiam. Metrocles id in suis Libris cum faceret, dicebat. Sunt inferorum ha somniorum i

res lascivas, seu obscena ex professo tractant, narrant, aut docent; cum non solum fidei, sed et morum, qui huiusmodi Libr

Il P. Possevino scrive di Ovidio. « Feditates istas Poetarum agnovit, cum dixit. » Conobbe queste oscenità de’ Poeti il Poe

tes impius ipse meas. Callimachum fugito: non est inimicus Amori. Et cum Callimacho tu quoque Ceè noces. Carmina quis pot

nter pracepta custodienda virginitatis, ad Eustochium ait. Quid facit cum Psalterio Horatius? » 12. e ultimo Motivo è il gr

mpendere damanationibus ostendit. Quanto vero magis is reiciendi, qui cum Cristo nomen dederunt, isdem tamen maculis script

ea n. 61. dicendo. « Vidi pudicitia, et virtutis amorem Iuivenem, qui cum nunquam amatoris Libros legisset; casuque incidis

abatur, capit legere, ut experiretur, an par esset opus laudibus, sed cum primum nondum evoluisset, tot in se excitari carn

tibi eruditionis atcedet? perinde atque si Musa nata sint, et denate cum his veneris Satellitibus. Et deinde sit ita; sine

ibano. « Quid diceret de Libris, quorum potentior vis est in fraudem, cum sub onesto eruditionis velamine intimant venena,

esses Historias veterum: ibi enim reperies sine labore, qua ali magno cum labore congesserunt. » Lucullo mandato alla guerr

ssere·, epigrammatis Martialem superare, atque etiam aquare Catullum; cum Tibullo, et Ovidio elegia te posse contendere,et

sta queda animiremissiones Fratribus a Superioribus indulgeantur: qua cum eo potissimum tendant, ut mentem assiduis exercit

istrionum more prodire, cachinnis quemquam prosequi: baculo, vel manu cum alio digladiari; sarcasmis aliquem infectari; mun

ectari; mundanas cantilenas occinere: aliaque huiusmodi prestare; qua cum a virtute absint, onestam Recreationem per imunt.

quod habet, liberter impertitur: nec illum, satis esurire credo, qui cum cibarios panes habeat, nitidos expectat, ei candi

creditur. S. Chrys. Hom. 6. in Math. 1. Si videbas furem, currebas cum eo. Psal. 43. v. 18. apud Tertul. de Spect. cap. 

ntis suis signantem ; Astrorum micantium choros, terræ molem libratam cum montibus, & proflua fluminum cum suis fontibu

ium choros, terræ molem libratam cum montibus, & proflua fluminum cum suis fontibus : extensa maria cum suis fluctibus

um montibus, & proflua fluminum cum suis fontibus : extensa maria cum suis fluctibus atque littoribus, extensum aërem,

so Jove in imis tenebris congemiscentes, sapientes illos Philosophos, cum discipulis unà conflagrantibus erubescentes, quib

, etc. 4. Quod Vetorum principi tertiam sedem in theatro fieri fecit, cum prius duæ tantum in Papæ theatro sedes essent, qu

, etc. 4. Quod Vetorum principi tertiam sedem in theatro fieri fecit, cum prius duæ tantum in Papæ theatro sedes essent, qu

ou au Théâtre avec des habits de femme : « Tanta impudentia fuit, ut cum muliebri veste in Amphitheatro vel Theatro sedens

aduire ce Poète Noct[es]. Attic[ae]. L. 3. c. 16.. « Noster Cæcilius, cum faceret eodem nomine et ejusdem argumenti comœdia

s ridicula, senectute deformis. Nec tunc quidem absolutione potiatur, cum aliud quam casta esse non possit. » Cette Loi fut

sans souffrir des insultes et des railleries sur le chemin. « Maxime cum etiam in natalibus beatissimorum Martyrum per non

latio quæ cadebat in bello, et sonus populi qui clamabat in circo. Et cum hæc omnia fierent, quid aliud talis Populus ageba

et malorum magnitudo. Illa enim a Romanis quondam vix capta, immò quæ cum maxima Roma de principatu sæpè certarat, eam que

des Lupercales. « Ego negligentiam accusare non audeo prædecessorum ; cum magis credam fortasse tentasse eos ut hæc pravita

t inebriat Histriones, Mimos, turpissimosque et vanissimos joculares, cum pauperes Ecclesiæ fame discruciati intereant. » P

tate hi cœtus pleni sunt et occasio conventus causa est turpitudinis, cum viri et fœminæ mixtim conveniant alter alterias s

ia ista prescriptasit : quasi parum etiam de spectaculis pronuntietur cum concupiscentiæ sæculi damnantur. ». Il commence p

amnation des concupiscences ; quasi parùm de spectaculis pronuntiatur cum concupiscentia damnantur.Car, poursuit-il, s’il y

aient les spectacles Cap. 38. : « Nihil est nobis dictu, visu, auditu cum insania Circi, cum impudicitia Theatri. » A peine

s Cap. 38. : « Nihil est nobis dictu, visu, auditu cum insania Circi, cum impudicitia Theatri. » A peine le relâchement ass

dans des maisons particulières « Porro comicis et tropicis abeuntibus cum omnia levitas occupaverit, Clientes eorum, Comœdi

e, aut vocum modulis, hilaritate canentium, aut fabulantium gratia.,. cum et otiositas inimica sit animæ et de domicilio ej

e excessus in ludo secundum defectum debitarum circumstantiarum, puta cum aliqui utuntur ludo, veltemporibus, vel locis ind

um... nec in Ecclesia, nec tempore pœnitentiæ et quadragesimæ ... sed cum histriones utuntur indifferenter tali exercitatio

ux Clercs de ne prendre aucune part à ces folies. « Insuper baculorum cum imaginibus conductum ad domos laïcorum, cum turba

lies. « Insuper baculorum cum imaginibus conductum ad domos laïcorum, cum turba sacerdotum, mulierum et mimorum districtè s

m congerunt, dit-il, de hac nefaria arte Mariana de spectac. cap. 12. cum seq. Bulenger. lib. 1. de circo cap. 52. Calataju

es ce que dit Tertullien : « Firmos gravant, infirmos capiunt, medios cum scrupulo dimittunt » Tom. 1. p. 674.. Enfin aprè

on voudrait les chasser « Cavendum in primis ne Viaticum, ad indignos cum aliorum scandalo deferatur, quales sunt publici u

ublica, sed populi oblectationi, atque importunis precibus dari : quæ cum non potest, quæ meliora sunt obtinere, solet aliq

io nunquam habuit. » Pag. 985. 103. [NDA] « Spectacula frequentavit cum summâ donandi parcimoniâ, dicens et venatores et

s sic alendos quasi servos nostros. » pag. 949. 104. [NDA] « Namque cum Antiochiæ in alto silentio scenicis ludis, Mimus

[NDA] « Namque cum Antiochiæ in alto silentio scenicis ludis, Mimus cum uxore immissus in medio sumpta quadam imitaretur,

ia ista prescriptasit : quasi parum etiam de spectaculis pronuntietur cum concupiscentiæ sæculi damnantur. » « Deus præcep

ricias inflexiones. Quibus superveniet prophetica maledictio : Va qui cum cythara et psalterio vinum bibunt, opera autem Do

Heloïssæ Epistolæ, Pag. 46. « Porro comicis et tropicis abeuntibus cum omnia levitas occupaverit, Clientes eorum, Comœdi

e, aut vocum modulis, hilaritate canentium, aut fabulantium gratia.,. cum et otiositas inimica sit animæ et de domicilio ej

e excessus in ludo secundum defectum debitarum circumstantiarum, puta cum aliqui utuntur ludo, veltemporibus, vel locis ind

um... nec in Ecclesia, nec tempore pœnitentiæ et quadragesimæ ... sed cum histriones utuntur indifferenter tali exercitatio

ues p. 545. Page 108. « Cavendum in primis ne Viaticum, ad indignos cum aliorum scandalo deferatur, quales sunt publici u

ublica, sed populi oblectationi, atque importunis precibus dari : quæ cum non potest, quæ meliora sunt obtinere, solet aliq

lus vicit : exultare et insultare quod adversa pars perdiderit equum, cum is qui tali spectaculo delectatur jam perdiderit

omédie et le bal. « Scio quia Messias venit qui dicitur Christus, cum ergo venerit ille, nobis annuntiabit omnia. » « J

ation de ces Pieces scandaleuses. Vndique percutitur mens tua, & cum tantæ sint corruptelæ, tanta præcipitia, quomodo

ũ gentibus, & eris blasphemia, exẽplum, & stupor in gentibus, cum fecero in te judicia in furore Ezech.  5. Peupl

uæ bono delicatum lenitate, & pace tractare. Huic quomodo poterit cum spectaculis convenire ? spectaculum sine concussi

sui, nostræ cœnæ, nostræ nuptiæ nondum sunt, non possumus discumbere cum illis, quia nec illi nobiscum. Lugeamus dum gaudẽ

discumbere cum illis, quia nec illi nobiscum. Lugeamus dum gaudẽt, ut cum lugere cœperint, gaudeamus, ne pariter nunc gaude

t. Hist. de David & Saül. Vndique percutitur mens tua, & cum tantæ sint corruptelæ, tanta præcipitia, quomodo

ũ gentibus, & eris blasphemia, exẽplum, & stupor in gentibus, cum fecero in te judicia in furore Ezech.  5. Quod

uæ bono delicatum lenitate, & pace tractare. Huic quomodo poterit cum spectaculis convenire ? spectaculum sine concussi

sui, nostræ cœnæ, nostræ nuptiæ nondum sunt, non possumus discumbere cum illis, quia nec illi nobiscum. Lugeamus dum gaudẽ

discumbere cum illis, quia nec illi nobiscum. Lugeamus dum gaudẽt, ut cum lugere cœperint, gaudeamus, ne pariter nunc gaude

voluptatem capit. » C’est les aimer que de les regarder : « Has amat cum spectat. » Ce sont des inventions du démon, non d

cenicas artes domi habeat ? Nihil refert utrum luxuriam solus domi an cum populo exerceat in theatro. » La volupté des orei

la séduction est très grande, elle mène à tout : « Carmen compositum cum suavitate cantus deliniens, capit mentes ad quod

ns pour les autres par leurs regards lascifs : « Occasio turpitudinis cum viri et fæminœ permixtim conveniunt alter ad alte

cun commerce avec les folies du cirque, les impudicités du théâtre, «  cum impudicitia theatri ». C’est renoncer à Dieu que

au théâtre ; quand vous n’y êtes pas, vous y voudriez être : « Etiam cum non spectant, innoxii non sunt. » Voici la descri

e, condamne les spectacles. « Quasi parum de spectaculis pronuncietur cum concupiscentiæ sæculi damnantur. » Tert[ullien].

ns] sur la comédie. p. 42. « Quasi parum de spectaculis pronuncietur cum concupiscentiæ sæculi damnantur. » Tert[ullien].

it Spiritum-Sanctum, utpote pro naturæ suæ bono tenerum et delicatum, cum tranquillitate, et lenitate, et quiete, et pace t

sua, dit l’Écrivain sacré ; egressæque sunt omnes mulieres post eam cum tympanis & choris, &c. À cet exemple on

ujours eu en horreur de semblables amusements : Tob. 3. 17. Numquam cum ludentibus miscui me, neque cum his qui in levita

es amusements : Tob. 3. 17. Numquam cum ludentibus miscui me, neque cum his qui in levitate ambulant participem me præbui

igurée par cette sainte demoiselle qui disait en l’Ecriture : Numquam cum ludentibus me miscui : Je ne me suis jamais assoc

g. 63. « Nostis qui divinis mysteriis interesse consuevistis, quomodo cum suscipitis corpus Domini, cum omni cautela et ven

steriis interesse consuevistis, quomodo cum suscipitis corpus Domini, cum omni cautela et veneratione servatis, ne ex eo pa

348. [NDA] Baron[ius]. An[no]. 231. n. 12. « Theodecti etiam Poëtæ cum in quadam Tragœdia vellet aliquid e sacris libris

e sacris libris admissere occulos glaucomate suffusos caligasse : et cum erratum cognovisset, exorato Deo redditam sibi ac

g. 63. « Nostis qui divinis mysteriis interesse consuevistis, quomodo cum suscipitis corpus Domini, cum omni cautela et ven

steriis interesse consuevistis, quomodo cum suscipitis corpus Domini, cum omni cautela et veneratione servatis, ne ex eo pa

ò se stesso in cadenti goccec di doloroso affetto. « Compunctus cepit cum lacrimis horrere, ac se miserum dicere probis, qu

ius Vitellescus societatis Jesu Præpositus Generalis. Cum Librum, cum Titulus Della Christiana Comedia et c. P. Ioannis

a, quam pro salute anima laboremus, timeo, ne, quando boni christiani cum Angelis accipiuntur in vita m æternam, nos, quod

tis, Fratres, quales sint christiani boni : et ideo quantum possumus, cum Dei adiutorio laboremus, ut nomen christianum non

63.« Si turpiloquium fiat animo excitandi se vel alios ad turpia, vel cum periculo in illa consentiendi, et si animus iste

modo propter delectationem veneram, in quo eventu est tantam veniale, cum non detur, nec videatur gravis inordinatio; eo qu

destis Auditoribus non sine rubore audiantur, oculorumque demissione: cum verba ipsa sint oscena; ac res ipse osceniores. Q

essi; ne tali diventano per la precisa, e final cagione del gioco : «  cum finis iste non dicat secundum se speciem mortalis

esimi, né da persone Ecclesiastiche. « A personis Ecclesiasticis, aut cum incantationibus »loco cit.. S. Antonino avvisa pe

m si Comoedie turpia præsentent, est peccatum mortale illis interesse cum delectatione rerum narratum, vel cum periculo del

peccatum mortale illis interesse cum delectatione rerum narratum, vel cum periculo delectationis, vel alterius peccatis gra

licitos esse, si honeste fiant: secus, si turpiter et inhoneste; aut cum representatione turpidum exerceantur. »De Restit.

gitari potest ? Quæ enim in scena per imaginem aguntu per acta fabula cum risu commemoratur; sine pudore deinde fiunt, volu

animum titillante qui sunt velunt gradus ad suscipiendam pravitatem; cum sit facilis a iocis ad seria transitus. Censeo er

ntra Histrionatus Arte proclamarunt, si nostrp tempore feminas ipsas, cum viris permixtim agere in Theatro viderene ? »  Ch

etrici, ovvero Adultere. « In quibus Mulieres compte de amori bus, et cum Amasiis. colloquentes »  compaiono: « et quæ ut p

m habet, miramq perestatem trahendi ad se virum, non seous ac magnes, cum ipse non moveatur, ferrum ad se rapit. » Orsù noi

« Histriones , scrive Francesco Maria del Monaco In Parene § p. 33. , cum omnia per lucrum faciant, et omnia lucro metianou

teria comica non rappresentata; « non autem ex defectu sua voluntatis cum prompte ad malum ». Ed io potendo impedire anche

ir vellet uxorem per trahare ad peccatum: tunc enim uxor astringitur; cum urgeminus sit praceptum abstinendi a peccatis». E

ligitur, quando non est inhonesta, et turpis vagandi causa; tunc enim cum vir vagando peccet, non tenerum uxor eius peccato

rginale; e come dunque il debole si potrà assicurare ? « Pepigi fædus cum oculis meis, dice il Campione della fortezza Giob

ffectio. » Questo peccato temeva Giob. Quando scrisse. « Pepigi fedus cum oculis meis, ut non cogitarem de Virgine » : cioè

rive. « Mentem nequaquamL. 21. mor. c. 3. cogitatio immunda inquinat, cum pulsat; sed cum hanc sibi per delectationem subiu

equaquamL. 21. mor. c. 3. cogitatio immunda inquinat, cum pulsat; sed cum hanc sibi per delectationem subiugit. » E comment

citato da S. Tommaso, nisi hac, qua sine voluntate operandi sed tamen cum voluntate animum tali bus oblectandi solius cogit

dice S. Efrem. « Instar boniT. 2. de pers. Monæbi Militi in certamen cum adversario prodi », debba essere molto diligente

evano un dolce sollevamento nelle fatiche della presente vita. « Deus cum vidisset multos hominius esse socordiores, nec ad

miscuit prophetiam melodia, ut omnes, versus cantici numero delectati cum magna animì alacri tate, ac promptitudine sacros

stra Natura usque adeo delectatuim canticis; et carminibus; et cantam cum eis habet necessitudinem, et convensentiam, ut ve

minum mulcere consuevit. Quid de Luscinia dicam, qua percigil custos, cum ona quodam sinu corporis, et gremiofovet, insomne

urpitudinem, et propter ipsa turpitudines postea sentiunt dolores; et cum magna amaritudine digerunt, quod cum dulcedine te

ines postea sentiunt dolores; et cum magna amaritudine digerunt, quod cum dulcedine temporali loberunt ». Di questi pernici

ibus credat, nec ad illa libidinosa vocis oblectamenta respiciat: que cum oblectant, seviunt, cum blandiuntur, occidunt. »

libidinosa vocis oblectamenta respiciat: que cum oblectant, seviunt, cum blandiuntur, occidunt. » Ed il medesimo Beato dic

qui ille etiam diligentissimè didicerint, poterit invenire; et qui ea cum maxima etiam pronuntient voluptate. Sed est no ho

emente conforme alla dottrina di Platone, che insegna, che i canti, «  cum omnes homines, maximè tamen adolescentes vehement

tes vehement en delectent , facile, si quid vitii continent, id ipsum cum voluptate efficaciter in animos audientium effund

et ipsumHom. 2. in Math. t. 2. diligenter examina, qualis efficiaris, cum audis diabolicam cantilenam. » Quesito Duode

che ? Ecco, dice lo Storico, « taurus nìgerrimus, imo Demon pessimus, cum mugitu accurens, feretrum cum corpore deiccit, et

 taurus nìgerrimus, imo Demon pessimus, cum mugitu accurens, feretrum cum corpore deiccit, et cornibus illud dissopans memb

a est occasia libidinis, quia Mulier in veste virili posset licentius cum hominibus luxuriam exercere », vuol dire: Per div

ad altre scelleratezze. Quindi Erodoto fondatamente scrisse. « Mulier cum veste simul etiam pudorem exuit. » La donna si sp

ii muliebre, et effeminatum vite studium odio habuerunt, et corporis cum Femina consuetudinem preter Natura legem, ut in t

inis bonus, nisi etiam materia. Seu obiectu aut mediam, ut propositum cum talibus circunstantiis, nec per se malum, nec pro

ta quod debito modo fiut: patet igitur quod sola bonitas finis, etiam cum intenditur secundum rectam ratione, non sufficit

esta, quia ficta. Verum an non turpes dicuntur imagines, si commistas cum maribus Feminas representent ? Quis turpes illas

tent ? Quis turpes illas non appelles ? Quis, si sanus, piusque sit, ( cum Christiano loquor) qui protinus oculos non averta

bras optatres adulter, qui populos facis adulteros; solus decipereris cum sola, non millenos deciperes. Sis leno Histrio. P

em illum suum, non magis regno, quam vitiis principem terrenos amores cum ipsis suis fulminibus ardentem. » Ora così noi po

nchez dice, « Infertur esse mortaleL. 9. d. 46. n. 29. inspicere viri cum Fæmina concubitum, quia est proximum ruina perici

st peccatum mortaleDe matr. q. 4. p. 9. n. 4. cernere concubitum viri cum Femina: etiamsi fiat ex sola curiositate; nam hic

t omnes scillit placere, moraliter peccat; etiam si nihil aliud turpe cum illis intendas, ut loquitur S. Antoninus. Quid es

eriterebbero sempre presso tutto il mondo biasimo immortale; poichè «  cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt

ccato, dice. « Excipiendum est, nisi ignorantia, fuerit aggectata; ut cum quis dedita opera ignorare vult imitatione eorù,

scientiam viarù tuarum nolumus. Aut nisi fuerit crassa, et supina: ut cum quis ex negligentia lata, seu per quam, aut nulla

um Principas audire Aliquid velint specians ad mores componendus, vel cum privatim peccata enunttant, vel cum palam concion

pecians ad mores componendus, vel cum privatim peccata enunttant, vel cum palam concionibus publicis intersunt; plurimum Re

« sic anima accepto concupiscentia iaculo, e curioso aspectu; etiamsi cum iaculo permittatur abire sine opere, tamen ipsa p

vranno dare nel punto di morte: onde possono dire con Agostino. « Nos cum timore nominus, quam periculosa ratio deista subl

ce ne fussent que des fictions : « In theatris congaudebam amantibus, cum sese fruebantur, cum autem sese amitebant quasi m

fictions : « In theatris congaudebam amantibus, cum sese fruebantur, cum autem sese amitebant quasi misericors contristaba

at, abstulit inde secum insaniam, qua stimularetur redire, non tantum cum illis, sed pro aliis, et alios trabens. » Il s’es

, comme remarque Cicéron :  »Romani suæ dignitatis memores et pudoris cum artem ludicram scenamque totam probro ducerent, e

nihil aliud vacare debere, nisi ad orationem concurrere, ad Ecclesiam cum summa mentis devotione. ». » Ajoutons encore le

nihil aliud vacare debere, nisi ad orationem concurrere, ad Ecclesiam cum summa mentis devotione. » Concil. Matisc. « Om

ctan. div. inst. l. 1. §. 20. « Celebrantur ergo illi ludi [florales] cum omni lascivia convenientes memoriæ meretricis. Na

icio ; et in conspectu populi usque ad satietatem impudicorum luminum cum pudendis motibus detinentur. » Voyez aussi commen

magination et son esprit n’en fût occupé. Et Job 31 . « Pepigi fœdus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine. »

te oculos meos, ne videant vanitatem. » Et Job 31 . « Pepigi fœdus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine. »

rnimus. Quamvis etiam sacri canones, quasdam personas feminarum simul cum clericis in una domo habitare permittant ; tamen,

concessionem plurima scelera esse commissa, ita ut quidam sacerdotum, cum propriis sororibus concumbentes, filios ex eis ge

rdia tua ante oculos meos est et conplacui in veritate tua / non sedi cum concilio vanitatis et cum iniqua gerentibus non i

est et conplacui in veritate tua / non sedi cum concilio vanitatis et cum iniqua gerentibus non introibo / odivi ecclesiam

cum iniqua gerentibus non introibo / odivi ecclesiam malignantium et cum impiis non sedebo. »

t aujourd’hui le jouet des barbares : « Illa a Romanis vix capta, quæ cum maxima Roma de principatu certaverat, eamque in s

s Græcam urbem, in tiberim defluxit Orontes, et linguam, et mores, et cum tibicine chordas obliquas, necnon gentilia timpan

veugle que ces barbares : « Idque apud imperitos humanitas vocabatur, cum esset pars servitutis. » (Vit. Agricol. C. 21.) O

& semblables histoires. Glossa, Innocent. & Panormit. in cap. cum decorem de vita & honest. cleric.Ce neantmoin

§. 1. & tit. 116. §. 1. Ocier. Impe. lib. 3. c. 87. vbi supra. C. cum decorem de vitæ & honest. Cleric. en Lombard

n nomocã. tit. ij. c. 12. Balsa. ibid. & Synodi. Trull. c. 62. c. cum decorẽ de vita & honesta. cler. Instit. de in

mo synodi Trullensis c. 62. Glossa, Innocent. & Panormit. in cap. cum decorem de vita & honest. cleric. Collec. 3.

§. 1. & tit. 116. §. 1. Ocier. Impe. lib. 3. c. 87. vbi supra. C. cum decorem de vitæ & honest. Cleric. Cœl, Aure

n nomocã. tit. ij. c. 12. Balsa. ibid. & Synodi. Trull. c. 62. c. cum decorẽ de vita & honesta. cler. Instit. de in

bie ne voulait point entendre parler de jeux ni de danses : « Nunquam cum ludentibus miscui me. » Le Prophète Jérémie assur

s Herodis saltavit filia Herodiadis in medio, et placuit Herodi. Unde cum juramento pollicitus est ei dare quodcunque postu

avants, par le P. le Brun de l’Oratoire. Petavii Rationarium Temporum cum Tabulis Chronologis ; s’il Nous plaisait lui acco

orem te posueram, non exactorem ; quare non dedisti pecuniam meam, et cum usuris exegissem eam ? Je ne rendrai pas compte

n que ce monde aveugle & ignorant, ne connoit point Dieu, mundus cum non cognovitJoan. I. , & que selon le témoig

utes sortes de commerces & de communications avec eux. In sæculo cum illis moramur , ajoûte-il en parlant aux Chrétien

Quam sapiens argumentatrix sibi videtur ignorantia humana, præsertim cum aliquid hujusmodi de gaudiis, & fructibus sæc

udir à des Comediens. Ah ! Chrétiens, s’écrie S. Augustin, quid tibi cum pompis sæculi quibus renuntiastiL.4. de simb.ad C

amais, ny travaillée de la faim, ny accablée de degoût, ita virtutes cum tota sua gloria dignitate, tanquam imperiosa cuid

s avec ces heureux & fortunés amans de theatre & de comedie, cum sese fruebantur per flagitia , sur tout lors qu’i

Enfers, & contemplez-y, Reges qui in cœlum recepti nuntiabantur cum ipso jove, præsides, & persecutores dominici

præsides, & persecutores dominici nominis, sapientes Philosophos cum discipulis suis una conflagrantibus congemiscente

dit Quintilien, cùm ipsis vocibus naturaliter exeunt gestus … ipsa se cum gestu naturaliter fundit oratio. Souvent le geste

es & ses paroles. Gestus voci consentit, dit Cicéron, & animo cum ea simul paret. Il dit encore que la Nature donne

cette chute qu’attendent les oreilles. Conciones sæpe exclamare vidi cum aptè verba cecidissent, id enim expectant aures.

chanter Andromaque, & danser Andromaque. Ovide écrit : Carmina cum pleno saltari nostra Theatro, Versibus & pl

« Mimus est sermonis cuius libet motus sine reverentia, vel factorum cum lascivia imitatio. » Diomedes. l. 3. aventures de

« Mimus est sermonis cuius libet motus sine reverentia, vel factorum cum lascivia imitatio. » Diomedes. l. 3. De Doct. Chr

familiariter Usum ut res rationesque eorum sua solertia tueretur quod cum aliis multis tum ex Epistolis quoque eius declara

familiariter Usum ut res rationesque eorum sua solertia tueretur quod cum aliis multis tum ex Epistolis quoque eius declara

Quam sapiens argumentatrix sibi videtur ignorantia humana ; præsertim cum aliquid ejusmodi de gaudiis et de fructibus secul

on. « Diabolus autem (est) in spectaculis et pompis suis. Ac per hoc, cum redimus ad spectaculum, relinquimus fidem Christi

gione fæletur… nec excuset se quisquam, si à theatro ipse cessaverit, cum tamen hoc cæteros doceat. » 3°. Par le Concile ap

llence du Christianisme nous peut porter ;« Sit ergo et pro republica cum ludere videmur : nam ideo voluptuosa quærimus, ut

didæ animum, impudici aspectus oculos, auditus improbi aures ; Ita ut cum unum ex his aliquod erraverit, reliqua possint ca

us des préceptes si spécieux :« Quando redeunt, et quando veniunt, et cum adsunt, animo fornicantur. » Salvian. l. 6. le

tantum distingui, quod iste tota vita, ille dum saltat, stultescat ; cum hoc unum agat, ut ad numeros, et tibiarum sonos s

n’ont pas besoin d’être exposées en tant de foires. VIII. La« Nunquam cum ludentibus miscui me, neque cum iis, qui in levit

en tant de foires. VIII. La« Nunquam cum ludentibus miscui me, neque cum iis, qui in levitate ambulant. Tobiæ c. 3. 17. Pe

t, et simulatis erudiunt ad vera : Quid juvenes, et virgines faciant, cum hæc et fieri sine pudore, et spectari libenter ab

t. Quale judicium est ? imo quanta confessio malærei, cujus auctores, cum acceptissimi sint, sine nota non sunt. » Tertull

en serait plus délicieuse :« Nobis ridere, et gaudere non licet, nisi cum peccato, atque insania gaudeamus. » Salvian. l. 

discutitur. » Senec. in prœm. controv. « Sit ergo et pro republica cum ludere videmur : nam ideo voluptuosa quærimus, ut

didæ animum, impudici aspectus oculos, auditus improbi aures ; Ita ut cum unum ex his aliquod erraverit, reliqua possint ca

Salvian. l. 6. de gubern. « Quando redeunt, et quando veniunt, et cum adsunt, animo fornicantur. » Salvian. l. 6. «

tantum distingui, quod iste tota vita, ille dum saltat, stultescat ; cum hoc unum agat, ut ad numeros, et tibiarum sonos s

t tibiæ et choreæ. » D. Chrysost. hom. 48. Hector Boece. « Nunquam cum ludentibus miscui me, neque cum iis, qui in levit

t. hom. 48. Hector Boece. « Nunquam cum ludentibus miscui me, neque cum iis, qui in levitate ambulant. Tobiæ c. 3. 17. Pe

t, et simulatis erudiunt ad vera : Quid juvenes, et virgines faciant, cum hæc et fieri sine pudore, et spectari libenter ab

t. Quale judicium est ? imo quanta confessio malærei, cujus auctores, cum acceptissimi sint, sine nota non sunt. » Tertull

rtull. de spectac. c. 17. « Nobis ridere, et gaudere non licet, nisi cum peccato, atque insania gaudeamus. » Salvian. l. 

. 1. Nemo potest duobus dominis servire. Matth. 6. v. 24. Quid luci cum tenebras ? Quid vitæ & morti. 2. Cor. 6. v. 1

on est tempus Christianis consumendum : hoc patet (is. 5.) Væ iis qui cum tympanis & tibiis & citharis vinum bibunt

sion ceux qui sont engagés dans les liens du mariage : « Et hæc fecit cum adhuc non haberet uxorem. » (Tom. 5.) 4.° Dans le

tralibus muneribus gladiatorum, venationibus, patrimonium delapidare, cum totum illud sit inane. » Dans les observations su

y sont renfermés sont aussi condamnés, « de Spectaculis pronuntiatur, cum concupiscentia sæculi damnatur ».Tert. de Spect.

omme le Roi David, cet exercice ne les deshonore pas. Qui verò ludit cum citharâ vel simili, coràm pluribus, si tamen amœn

igés avec eux éternellement. « Lugeamus ergo, dum ethnici gaudent, ut cum lugere cœperint, gaudeamus ; ne pariter nunc gaud

en étant indignes. « Cavendum imprimis ne sacra communio ad indignos cum aliorum scandalo deferatur. Quales sunt publici u

un chrétien, selon cette maxime de S. Augustin : « Multa licet facere cum voluptate ; nihil omnino propter voluptatem. »

e de s’approcher de la Table de son Dieu. « Quando sederis ut comedas cum principe, diligenter attende quæ apposita sunt an

; Quid spurcos lusus, quid turpia dicta, quid artes Eloquar infandas, cum se famosa videndam Obtulit, atque altâ procedit f

nsentir à l’établissement d’aucun Théatre ? Documentum illustre dedit cum efficaci facundia summæ auctoritatis, comme Tite-

rès-profond respect, Non est quòd negem, quin, si semel Epistola meo cum scripto conferatur, ex hoc illa prope ad verbum c

ant, alliciuntur, deliniuntur, emolliuntur, expugnantur ? cerea corda cum igne contendant, cum sole nivea, ut non liquescan

iniuntur, emolliuntur, expugnantur ? cerea corda cum igne contendant, cum sole nivea, ut non liquescant ? Vos hîc, vos appe

mp; theatricas voluptates captet, ubi scenici ludi sunt, aut ubi feræ cum hominibus pugnant. L. II. §. ait Prætor ff. de hi

mere quod renuntiasti ? ut quid claudicas ambobus genibus ? quid tibi cum pompis diaboli, quibus resignasti ? Amator Christ

q. 8. contra glossam quæ volebat, inspectores ludorum qui exercentur cum mortali peccato, si sint Clerici, mortaliter pecc

tionem inde provenientem ob curiositatem quidem solam, sed conjunctam cum periculo notabili consentiendi in ejusmodi delect

um periculo notabili consentiendi in ejusmodi delectatione, aut certè cum scandalo, ut contingere potest maxime Ecclesiasti

excipitur. Sic inquit : Verum dicit in eo tantùm qui gestus præsentat cum ludibrio sui corporis. CLASSIS SEXTA. Authoritatu

petrat aut qui peccantem patrem supplicio afficit : neque omnino quòd cum Diis Dii bellum gerant, insidientur & pugnent

m accidit, Domino teste, ejus mulieris quæ Theatrum adiit, & inde cum dæmonio rediit. Itaque in exorcismo ejus cùm oner

alii linteum in somnis ostensum ejus diei nocte quâ tragœdum audierat cum exprobatione nominato tragœdo, nec ultra quintum

nuam astitit ex iis qui ludendi arte cibum solent quærere : venit hîc cum fimia, & cimbala percussit, quem sanctus vir

ensam refectionis veni, os adhuc ad laudem Dei non aperui, & ille cum simia veniens percussit cimbala, Subjunxit quoque

is procacissimam saltatricem, quæ me præsente post choreas insolenter cum adultero luctabatur ; & cùm cessasset, subita

esta, quiæ ficta. Verùm an non turpes dicuntur imagines, si commistas cum maribus fœminas repræsentent ? Quis turpes illas

entent ? Quis turpes illas non appellet ? quis si sanus piusque sit, ( cum christiano loquor) qui protinus oculos non averta

bras optares adulter, qui populos facis adulteros ; solus decipereris cum sola, non millenos deciperes. Sis leno Histrio :

orqueant. At qui sic lucrum quærunt, qui his artibus pecunias parant, cum ingenti Dei contemptu id non facient ? Rursus sum

rianus & Canonicæ Institutiones, quas initio citavimus : Scenicos cum apostaticis enumerat Carthaginense tertium : Scen

ti corporis segregantur ? qui infames, perditi homines dicuntur ? qui cum apostaticis numerantur ? Excommunicationi nemo ob

& tu execraberis. Peccas, licet singularis adeas, hoc namque est cum currente fure concurrere, ut ait Psaltes, & c

s, hoc namque est cum currente fure concurrere, ut ait Psaltes, & cum adulteris portionem ponere (& quod dixeram),

teterit, & in quacumque cathedra pestium sederit : (dicam planiùs cum Tertulliano) qui theatra frequentarit. Miser verò

itari potest ? Quæ enim in scena per imaginem aguntur, peractâ fabulâ cum risu commemorantur, sine pudore deinde fiunt volu

, si casu aliquo ignari adeant, contagione non carebunt. Quartò, ita cum Cajetano in 2. 2. q. 167. Jacobo Menochio loco su

urpia verò ut turpia non consideret : ut stipem Histrionibus porrigat cum ea mente, ut nil obscenum, & honestati contra

& Cœlo dignum pronunciabis. Planè idem si lectionem scripturamque cum scena conferas. In scena etenim voces ad voluptat

iæ, sive audiantur. Ego scriptam Comœdiam æquivocè, Comœdiam, dico si cum ea quæ in prosceniis agitur, comparetur ; nec plu

, dico si cum ea quæ in prosceniis agitur, comparetur ; nec plus hanc cum ea convenire quàm si cùm vivo homine, hominem mor

moniti non desistent : invincibilis & innocens ignorantia nunquam cum ingenti peccandi affectu reperitur. Peccant ergo

les Ratione certa facere, nihilo plus agas Quàm si des operam, ut cum ratione insanias. Ter. Eunuch. Act. 1, Sc. 1.

tur. Hinc patriæ proditiones, hinc rerum publicarum extorsiones, hinc cum hostibus clandestina colloquia nascuntur: nullum

nimica : ac mentis, ut ita dicam, præstringit oculos, nec habet ullum cum virtute commercium. Cic. Cat. Maj. 46, 47, 48, 49

dinibus : comitia enim esse molesta Populo & sumptuosa ; se velle cum assessoribus Parlamenti omnia communicare. Populu

xistunt, quàm à christianæ disciplinæ officiis adhærentes, quàm valdè cum Paganorum institutis convenientes atque Diaboli a

ejus habitantes quàm apud se ; Comœdiam assiduè vel Tragœdiam agentes cum uxore, cum liberis, cum famulis ; atque ut Scenas

ntes quàm apud se ; Comœdiam assiduè vel Tragœdiam agentes cum uxore, cum liberis, cum famulis ; atque ut Scenas ædium priv

d se ; Comœdiam assiduè vel Tragœdiam agentes cum uxore, cum liberis, cum famulis ; atque ut Scenas ædium privatas declinen

de cette Collection. 205. Cavendum imprimis ne Viaticum ad indignos cum aliorum scandalo déferatur, quales sunt publici U

gentem, sed de vite nascentem…. Dona Dei possunt pervenire ad eos qui cum fide accipiunt, etiamsi talis sit per quem accipi

os propriam sedem, propriumque munus habent ; apud illos quibus omnia cum corpore pereunt, deviæ quodam modo sunt, & ot

maine, et de damner les hommes pour des choses qu’on dira pour rire : cum etiam per jocum nos dicta damnarent » : à quoi il

n ai cité plus de six. 19. Per triennium, nocte et die, non cessavi cum lacrymis monens unumquemque vestrum publice (Act.

t se plaindre : « Mimæ a maritis adulterii accusari non possunt, quia cum theatro conceduntur, venalis formæ censentur, et

a privatio supponit habitum. Non possunt uxores accusare de adulterio cum videantur in delicto permissive assentiri. » C’es

lenonis filia, susceptos filios in numero legitimorum habuerit, etiam cum nostri prerogativa rescripti quidquid ei donaveri

ns amusements du monde, « mortui estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo ».Ad Coloss. 3. 13. Or la Comédie

Oderis, Christiane, quorum authores non potes non odisse : quid luci cum tenebris ? quid vitæ et morti ? » Saint Augustin

is que les pauvres périssent de faim. « Nonnulli hujus mundi divites, cum fame cruciantur pauperes, effusis largitionibus n

d’après saint Antonin, per se licitæ sunt, modo fiant a secularibus, cum personis honestis, et honesto modo, scilicet, non

artie de leur servitude : « Istud apud imperitos humanitas vocabatur, cum pars servitutis esset. »Tac. in vita Agric. c. 4.

que l’on n’en doit faire aucune pour le plaisir, « multa licet facere cum voluptate nihil omnino propter voluptatem ». 3. C

que ne l’a été son maître. « Delicatus es miles, si hic putas gaudere cum sæculo, et postea regnare cum Christo », dit Tert

elicatus es miles, si hic putas gaudere cum sæculo, et postea regnare cum Christo », dit Tertullien. Or Jésus-Christ n’a ja

t, et tota, fugit agnoscendus arena, cedamus tunica de faucibus aurea cum se porrigat. » Le Gladiateur qu’il combattait, ét

cette haute naissance :  «Ignominiam graviorem pertulit omni vulnere cum Graccho jussus pugnare secutor. » Ces excès sont-

ivrés de leur parute, qu’une nouvelle mariée n’y peut rien ajouter ; cum comptos habeant sæcula nostra viros & vix ad

euses rencontres où elles sont désarmées ; deprehendes tutus inermem cum collinet ora veneris , vous trouverez la toilette

s. Neque amissos colores lana refert medicata fuco, nec vera virtus cum semel excidit. Voilà bien des vérités. 1. Le far

après : Quod Venetorum Principi tertiam sedem in Theatro fieri fecit, cum prius duæ tantum in Papæ Theatro sedes essent, qu

de Dieu. * Mirum quippe quam sapiens sibi videtur ignorantia humana, cum aliquid de hujusmodi gaudiis ac fructibus veretur

overbium verissimum et observandum. Non jocari debet quaecumque anima cum fide, oculo et bona fama : nec laedatur ullo fide

piscences du siècle. « Quasi parum etiam de Spectaculis pronuncietur, cum saeculi concupiscentiae damnantur. 4 » Or, dit-il

es, et d’y contribuer en donnant quelque chose pour y assister. « Sed cum histriones utuntur indifferenter tali exercitio a

es pour son divertissement ou celui des autres. « Secundus ludus est, cum quis utitur aliquibus verbis vel factis solatiosi

qu’il en a. « Ita et non procul peccata fugit, sed secus ipsa vadit, cum timore vivit, et in ipsa labitur. » De même celui

le-mêle pour se regarder. « Occasio conventus causa est turpitudinis, cum viri et feminae mixtim conveniant alter ad alteri

assait dans les autres. « Sed tunc in Theatris congaudebam amantibus, cum sese fruebantur per flagitia ; cum autem sese ami

in Theatris congaudebam amantibus, cum sese fruebantur per flagitia ; cum autem sese amittebant, quasi misericors contrista

concupiscences du siècle ? « Quasi parum de Spectaculis pronuncientur cum concupiscentia saeculi damnantur. 30 » Demandez a

et les impuretés. « Nobis autem ridere et gaudere non sufficit, nisi cum peccato et insania gaudeamus, nisi risus noster i

: « Ne quis ambigat quod tunc maxime nobis ab humano genere defertur, cum virtutibus Deo omnipotenti obsequium orbis impend

u’on profane, sont plus saints : « O cæcam impietatem, diebus festis, cum magis virtutibus est incumbendum, et a sceleribus

diunturque ob delectationem ex ipsis rebus turpibus consurgentem, aut cum probabili ruinæ periculo, esse lethale ». Quant

periculum incurrerent, nec scandalum præberent, quia talis consuetudo cum vitâ christianâ conciliari non potest. « Absolv

que Diabolus autem est in pompis & spectaculis suis, ac per hoc, cum redimus ad spectaculum, relinquimus fidem Christi

32. Diabolus autem est in pompis & spectaculis suis, ac per hoc, cum redimus ad spectaculum, relinquimus fidem Christi

la mieux sentir, vous prierez les Dieux de vous faire tous nez, quod cum olfacies, Deos rogabis totum ut te faciunt fabull

s en a beaucoup à cacher, elle se trahit elle-même, mulier bene olet cum nihil olet . 3.° L’âge. Dans toute la nature, la

dies continens esto ab ea, & nihil aliud nisi orationibus vacabis cum ea. La premiere nuit le démon sera chassé, la sec

énédictions que Dieu accorde aux enfans d’Abraham : Accipiet virginem cum timore Domini, amore filiorum magis quàm libidine

unt. Fuge theatrum spectacula diabolica, de his Jeremias 15. non sedi cum concilio ludentium. Job 31. Licum irritoribus amb

toribus ambulavi. & Psalm. non sedi eum concilio vanitatis, & cum iniqua gerentibus non introibo. Quand un payen s

l y avoir entre les parfums & les armes ? Quæ societas unguentis cum armis ? Le Soldat de J. C. doit être armé, non p

la misere, la pauvreté, sont accompagnés de mauvaises odeurs : Ater cum fulmine odor . Une punition plus marquée est cell

amp; rare d’échapper à tant de piéges ! Quis est hic & laudabimus cum  ? La fille de Jephté, condamnée à mort, demand

ecoris bestialarum pellis ! ô deridenda vanitas ! sese detrahit homo, cum sit decus omnium. La beauté même de tous ces êtr

Chrétiens : « Nihil nobis est, dit Tertullien dans son Apologétique, cum insania circi, cum impudicitia Theatri, cum xysti

l nobis est, dit Tertullien dans son Apologétique, cum insania circi, cum impudicitia Theatri, cum xysti vanitate, cum atro

en dans son Apologétique, cum insania circi, cum impudicitia Theatri, cum xysti vanitate, cum atrocitate harena. » Les voil

ique, cum insania circi, cum impudicitia Theatri, cum xysti vanitate, cum atrocitate harena. » Les voilà tous quatre marqué

Quam sapiens argumentatrix sibi videtur ignorantia humana ! præsertim cum aliquid ejusmodi de gaudiis et fructibus seculi m

réprouvée par le saint apôtre, II Cor. 6. Quæ participatio justitiæ cum iniquitate, quæ societas luci ad tenebras ? Quæ c

s luci ad tenebras ? Quæ conventio Christi ad Belial, quæ pars fideli cum infideli ? Quis consensus templo Dei cum idoles ?

i ad Belial, quæ pars fideli cum infideli ? Quis consensus templo Dei cum idoles ? Je ne pardonne point aux panégiristes

l’attelier du sculpteur. Olim truncus eram ficulnus inutilè lignum, cum faber incertus scemnum faceretne Priapum maluit e

coup de canon ? Aussi passent-elles bien vîte. Periit memoria eorum cum sonitu. Cependant tous les corps & communau

pedibus, id est nudis, proscenium introïrent, non ut Tragici Actores cum cothurnis, neque Comici cum soccis. Diomedes, lib

cenium introïrent, non ut Tragici Actores cum cothurnis, neque Comici cum soccis. Diomedes, lib. 3, cap. 4. 16. Philosop

t ad tempus ; & tria millium Saltatricum, ne interpellata quidem, cum choris totidemque remanerent Magistris. Amm. Marc

. DESSPECTACLES PROFANES, Pour le II. Dimanche de l’Avent. Joannes, cum audisset in vinculis opera Christi, mittens duos

Ciel par nos offenses de nous faire périr tous tant que nous sommes, cum maxima pars nostri jam perierit, hoc agimus, ut p

ersité est un grand spectacle pour Dieu : Magnum Deo spectaculum homo cum fortuna compositus. Cicéron dit aussi : La vertu

à la religion : « Ludis publicis popularem lætitiam moderanto, eamque cum divorum honore junquato.. » Dès lors, tous les li

voir combattu dans Pompée son gendre un ennemi pauvre : Pudet genero cum paupere bellum. Il envie les trésors des Egyptie

pour leur faire la guerre, pour s’en emparer : Causas belli phariis cum gentibus optat. Le goût du luxe, l’amour des Act

enerant) discurrere : legimus enim apud Livium comessationes, qui mos cum ipso nomine simul ad nos deductus est, unde hi lu

pervenire, tantæ usurpationi finis imponatur, et qui ordinati fuerint cum ordinatoribus suis deponantur. » C’est le décret

xistunt, quam a Christianæ Disciplinæ officiis abhorrentes quam valde cum paganorum institutis convenientes, atque diaboli

de taureaux. Bos in theatro pugnans non fit reus mortis quia dicitur cum cornu fert spontè non cum adigitur eum ut feriat

ro pugnans non fit reus mortis quia dicitur cum cornu fert spontè non cum adigitur eum ut feriat Subtilité frivole ! Qu’il

à un Décret « Interdum ludi fiunt, etc. »in 3.Decret cap. 12 cit. I. cum decorem domus Dei. du Saint Siège, qui défendai

arration. » « Interdum ludi fiunt, etc. »in 3.Decret cap. 12 cit. I. cum decorem domus Dei. Pline lib. 5. épître. « Doct

ne si mauvaise éducation aux enfans : Docentur præstigias in honestas cum sambuca, plaustris eunt in ludum histrionum, disc

et perpetuus iudicii dies, ille nationibus insperatus, ille derisus, cum tanta saeculi vetustas et tot eius nativitates un

ni les voir ni les entendre : « Nihil est visu, dictu, auditu, nobis cum illis. » Quel mal vous faisons-nous en goûtant de